T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/5695
Karar No : 2025/4225
DAVACI : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Muğla ili, Menteşe ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde yer alan taşınmazlar üzerinde toplam kurulu gücü 24,4367 MW Güneş Enerji Santrali yapılması amacıyla hazırlanan ... tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanan ... - ... - ... Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile plana yapılan itirazın zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu planı onaylama yetkisinin 5216 sayılı Kanunun 7/b maddesi gereği kendi idarelerinde olmasına karşın onaylanması için kendilerine sunulmayan imar planı değişikliğinin yetki yönünden hukuka aykırı olduğu, trafik etüdünün planların hazırlık sürecinde sunulmayıp, planların onayından sonra sunulmasının imar mevzuatına ve planlama esaslarına aykırı olduğu, planlama alanının ... Termik Enerji Üretim AŞ'ye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilen ... Numaralı IV. Grup Maden İşletme Ruhsat Sahası içerisinde yer aldığı maden işletme ruhsatı kapsamındaki faaliyet sona ermeden planlama alanının madencilik faaliyeti ve kamulaştırma amacı dışında kullanılmasının hukuka aykırı olduğu, vatandaşın mülkiyet hakkına zarar verildiği, planlama alanına ulaşımı sağlayan yol sürekliliğinin sağlanması gerektiği, bu gereklilik yerine getirilmeden onaylanan dava konusu imar planı değişikliğinin planlama ilke ve esaslarına ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, dava konusu planın, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97 (h) maddesi kapsamında değil, 102. maddesinin (k) bendi uyarınca onaylandığı, trafik etüdünün planların hazırlık sürecinde sunulmadığı iddiası yönünden dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinin konusunu ilgilendirmediği, davaya konu alanda yer alan taşınmazların mülkiyetinin ... sayılı parselin Türkiye Elektrik Kurumunda, geri kalan taşınmazların tamamının Elektrik Üretim Anonim Şirketinde olup Elektrik Üretim A.Ş. ile ... Termik Enerji Üretim A.Ş. arasında 01.12.2014 tarihinde imzalanan işletme hakkı devir sözleşmesi bulunduğundan vatandaşın mülkiyet hakkına zarar verildiği iddiasının doğru olmadığı, güneş enerji santrali kurulmak istenilen planlama alanının ER:... sayılı IV. Grup Maden İşletme Ruhsat Sahası ile ER:... sayılı II-A Grubu Maden İşletme Ruhsat Sahası ile çakışmadığı, ilgili kurum görüşleri alınarak imar planı değişikliğinin onaylandığı, kurulması planlanan güneş enerji santrali yer seçiminin Muğla Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile Muğla il bütününde kurulması planlanan güneş enerji santrallerine yönelik yer seçimine ilişkin ilke ve esasların 5. maddesinin (b) bendi hükmünde yer alan kriterler doğrultusunda belirlendiği, dava konusu işlemde mevzuata, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, hizmetin gereklerine ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu çevre düzeni planı değişikliği ile ... Termik Santralinde 674,98 MWm olan kurulu güce yardımcı kaynak olarak Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim Tesis Alanı (Güneş Enerji santrali) 42,8 hektar büyüklüğe sahip 3 adet üniteden oluşan toplam 24,4367 MWm güç ilave edilmesi amacıyla yapılan çevre düzeni planı değişikliği ile uyuşmazlığa konu alana yenilenebilir enerji sembolü eklendiği, herhangi bir kullanım kararının değiştirilmediği anlaşıldığından, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı notlarının 8.22.1. maddesi uyarınca güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu gücü 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunlu olduğundan, GES projesi kapsamında yenilenebilir enerji sembolü gösteriminin ilgili kurum görüşleri de alınarak çevre düzeni planında gösterilmesinde mevzuat hükümleri, çevre düzeni planının plan notları ile planlama ilke ve esasları çerçevesinde bir hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Muğla ili, Menteşe ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde yer alan taşınmazlar üzerinde toplam kurulu gücü 24,4367 MW Güneş Enerji Santrali yapılması amacıyla hazırlanarak ... tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanan ... - ... - ... Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile plana yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni planları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır..." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun imar planlarında Bakanlığın yetkisini düzenleyen 9. maddesinde "Bakanlık gerekli görülen hallerde, kamu yapıları ve enerji tesisleriyle ilgili alt yapı, üst yapı ve iletim hatlarına ilişkin imar planı ve değişikliklerinin, umumi hayata müessir afetler dolayısıyla veya toplu konut uygulaması veya Gecekondu Kanununun uygulanması amacıyla yapılması gereken planların ve plan değişikliklerinin, birden fazla belediyeyi ilgilendiren metropoliten imar planlarının veya içerisinden veya civarından demiryolu veya karayolu geçen, hava meydanı bulunan veya havayolu veya denizyolu bağlantısı bulunan yerlerdeki imar ve yerleşme planlarının tamamını veya bir kısmını, ilgili belediyelere veya diğer idarelere bu yolda bilgi vererek ve gerektiğinde işbirliği sağlayarak yapmaya, yaptırmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkilidir" düzenlemesi bulunmaktadır.
Dava konusu çevre düzeni planının “8.22. Enerji Üretim Alanları ve Enerji İletim Tesisleri” başlıklı plan notunun 8.22.1. alt başlığında, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanuna uygun olarak yapılması planlanan yenilenebilir enerji tesislerinde, enerji piyasası düzenleme kurumundan alınacak izin kapsamında, ülke ve bölge ölçeğinde yatırım kararı niteliği taşıyan hidroelektrik santrallerde kurulu gücü 10 MW, rüzgar enerji santrallerinde türbin sayısı 20 adet ve üzerinde veya kurulu gücü 50 MW, biyokütle enerji santrallerinde kurulu gücü 10 MW, jeotermal enerji santrallerinde ısıl kapasitesi 20 MW, güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu gücü 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunludur. Kurulu gücü bu değerlerin altındaki projelerde imar planı süreçleri, bu planda belirlenen kriterlere uygun olarak ilgili idaresince sonuçlandırılır." hükmüne yer verilmiş, 8.22.2 maddesinde ülke ve bölge ölçeğinde yatırım kararı niteliği taşımayan yenilenebilir enerji üretim alanlarının yer seçiminde uyulacak kriterler sayılmış; 7.53 sayılı plan notunda "Bu planda sembol olarak gösterilen kullanım türlerinde, sembolün bulunduğu alan planın ölçeği gereği yer seçimi kararı verilmiş kesin alan olmayıp bu kullanıma ilişkin yer seçimi ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri doğrultusunda çevre imar bütünlüğü dikkate alınarak alt ölçekli planlarla yapılabilecektir. Ayrıca bu planın ölçeği gereği arazi kullanım türünün ve sınırlarının gösterim tekniği nedeniyle (sembol, yol vb.) algılanamadığı alanlarda, bu planın diğer hükümleri dikkate alınarak alt ölçekli planlarda yetkili idarelerce kullanım kararı belirlenir." hükmü getirilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, ... Termik Santrali kapsamında EPDK'nın ... sayılı üretim lisansında ... tarihli kurul kararına dayanılarak gerçekleştirilen kapasite artışı ile 674,98 MWm olan kurulu güce yardımcı kaynak olarak Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim Tesis Alanı (Güneş Enerji santrali) 42,8 hektar büyüklüğe sahip 3 adet üniteden oluşan toplam 24,4367 MWm güç ilave edilmesi amacıyla dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin yapılarak uyuşmazlığa konu alana yenilenebilir enerji sembolünün eklendiği, alanın maden döküm sahası niteliğinde olduğu ve 62689 ruhsat numaralı maden işletme sahası sınırları içerisinde kaldığı, güneş enerjisi santraline ait 3 adet ünitenin EPDK üretim lisansına işlendiği anlaşılmaktadır.
Çevre düzeni planı notlarının 8.22.1. maddesi uyarınca güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu gücü 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunlu olduğundan, ilgili kurum görüşleri alınarak GES projesi kapsamında yenilenebilir enerji sembolü gösterimine ilişkin plan değişikliğinin yapıldığı anlaşılmıştır.
3213 sayılı Maden Kanununun 10. maddesinde, ruhsat sahibinin kamulaştırılan alanı kamulaştırma amacı dışında kullanması ve/veya kullandırmasının haksız yere hak iktisabı sayılacağı hükme bağlanmış olmakla birlikte, Elektrik Piyasası Yönetmeliğinin 4. maddesinde yardımcı kaynağın, birden çok kaynaklı elektrik üretim tesislerinde önlisans ve lisans başvurusunda kullanılan ana kaynak türünde olmamak üzere, ana kaynak dışındaki diğer kaynak ya da kaynakları ifade ettiği, 5. maddesinde de, üretim tesisine bütünleşik elektrik depolama ünitesi ile birden çok kaynaklı elektrik üretim tesislerinde kullanılan yardımcı kaynak ünitesinin, ana kaynağa dayalı tesisin ünitesi olarak kabul edileceği ve tesisin tek bir önlisans veya lisans kapsamında değerlendirileceği göz önünde bulundurulduğunda, yardımcı kaynak olan güneş enerjisi santralinin elektrik üretimi için alanda yapılan faaliyetin devamı niteliğinde olduğu, dolayısıyla kullanım amacında değişiklik olmadığı ve madencilik faaliyetine engel teşkil etmediği, plan değişikliğinde Maden Kanununun 10. maddesine aykırılık bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, ... Termik Santraline yardımcı kaynak olan güneş enerjisi santralinin faaliyet süresinin termik santralin ruhsat süresine bağlı olması nedeniyle, işlemde, Maden Kanununun 46. maddesinde yer alan, kamulaştırılan taşınmazın, maden işletme faaliyetleri için lüzum kalmadığının Genel Müdürlükçe tespiti halinde, Kamulaştırma Kanunu'nda öngörülen usul ve esaslara göre belirlenecek rayiç bedeli ödenmek kaydıyla kamulaştırılan yerin eski sahibine iade edileceği yolundaki hükme aykırılık görülmemiştir.
Bu durumda, dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinde mevzuata, planlama ilke ve esaslarına ve hukuka aykırılık görülmediğinden, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY : Muğla İli, Menteşe İlçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde yer alan ... Termik Santrali kapsamında Enerji Piyasası Düzenlenme Kurulunun ... sayılı üretim lisansında ... tarihli ve ... sayılı Kurul Kararına istinaden gerçekleştirilen kapasite artışı ile 674,98 MWm olan kurulu güce yardımcı kaynak olarak hazırlanan toplam 42,8 hektar büyüklüğe sahip 3 adet üniteden oluşan 24,4367 MWm güç ilave edilmesine ilişkin Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim Tesis Alanı (Güneş Enerji santrali) amaçlı ... Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ... tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanarak 19.04.2023-22.05.2023 tarihleri arasında askıya çıkarılmış, askı süreci içerisinde 18.05.2023 tarihinde davacı tarafından yapılan itirazın zımnen reddi üzerine çevre düzeni planı değişikliği ile plana yapılan itirazın zımnen reddine dair işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmü bulunmaktadır.
3194 sayılı İmar Kanunun imar planlarında Bakanlığın yetkisini düzenleyen 9. maddesinde "Bakanlık gerekli görülen hallerde, kamu yapıları ve enerji tesisleriyle ilgili alt yapı, üst yapı ve iletim hatlarına ilişkin imar planı ve değişikliklerinin, umumi hayata müessir afetler dolayısıyla veya toplu konut uygulaması veya Gecekondu Kanununun uygulanması amacıyla yapılması gereken planların ve plan değişikliklerinin, birden fazla belediyeyi ilgilendiren metropoliten imar planlarının veya içerisinden veya civarından demiryolu veya karayolu geçen, hava meydanı bulunan veya havayolu veya denizyolu bağlantısı bulunan yerlerdeki imar ve yerleşme planlarının tamamını veya bir kısmını, ilgili belediyelere veya diğer idarelere bu yolda bilgi vererek ve gerektiğinde işbirliği sağlayarak yapmaya, yaptırmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin"Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü" başlıklı 102 maddesinde:"(1) Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak, b) Kentlerde ve kırsal alanlarda arazi kullanımına ilişkin temel ilke, strateji ve standartların belirlenmesine ilişkin çalışmaları yapmak ve uygulanmasını sağlamak, c) Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak, ç) Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak, d) Risk yönetimi ve sakınım planlarının yapılmasına ve onaylanmasına ilişkin kuralları belirlemek ve izlemek, plana esas jeolojik ve jeoteknik etütleri yapmak, yaptırmak ve onaylamak, e) 97 nci maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde belirtilen konularla ilgili olarak her ölçekteki imar planı ve imar uygulamalarını, kentsel tasarım projelerini yapmak, yaptırmak ve onaylamak, f) Arazi ve arsa düzenlemesi ve parselasyon planlarının hazırlanmasına ilişkin genel ilke, strateji ve esasların belirlenmesine ilişkin çalışmaları yapmak ve uygulanmasını sağlamak, g) Cumhurbaşkanınca belirlenen proje kapsamı içerisinde kalmak kaydıyla kamuya ait tescilli araziler ile tescil dışı araziler ve muvafakatleri alınmak koşuluyla özel kişi veya kuruluşlara ait arazilerin yeniden fonksiyon kazandırılıp geliştirilmesine yönelik olarak her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı, kamulaştırma, arazi ve arsa düzenlemesi yapmak, yaptırmak ve onaylamak, ğ) Belediyelerin mücavir alanları ile köylerin yerleşik alanlarının sınırlarının tespitine ilişkin usul ve esasları belirlemek ve tespit edilen sınırları onaylamak, h) İdarelerin ihtilafı halinde, genel imar düzeni ve uyumunu sağlamak üzere, her türlü etüt, harita ve imar planı, plan değişikliği, plan revizyonu, parselasyon planı hazırlanması, onaylanması ve uygulanmasında koordinasyon sağlamak, ihtilafları gidermek, gerektiğinde ihtilaf konusu işi resen yapmak, yaptırmak ve onaylamak, ı) Her tür ve ölçekteki fiziki planların birbiriyle uyumunu ve mekânsal strateji planları hedeflerine ve kararlarına uygunluğunu sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, ilgili idareler tarafından Bakanlıkça verilen süre içinde yapılmayan il çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak, i) Bütünleşik kıyı alanları yönetimi ve planlaması çalışmaları, kıyı alanlarının düzenlenmesine dair iş ve işlemler ile bu alanlara ilişkin jeolojik ve jeoteknik etütleri yapmak, yaptırmak ve onaylamak, kıyı kenar çizgisini tespit etmek, onaylamak ve tescilini sağlamak, j) Kıyı ve dolgu alanları ile bu alanların fonksiyonel ve fiziksel olarak devamı niteliğindeki geri sahalarına ilişkin her tür ve ölçekteki etüt, harita ve planları yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak ve bunların uygulanmasını sağlamak, k) Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacak binalar, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesisleri ile ilgili altyapı, üstyapı ve iletim hatları, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı madde üretim tesisleri ve depoları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı istasyonları gibi alanlar ile ilgili her tür ve ölçekteki planların yapılmasına ilişkin esasları belirlemek, bunlara ilişkin her tür ve ölçekteki harita, etüt, plan ve parselasyon planlarını gerektiğinde yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak. Planlamaya ilişkin iş ve işlemlerde, bakanlıklar, mahalli idareler ve meslek kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak, planlama sürecinin iyileştirilmesini ve geliştirilmesini temin etmek, l) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak. (2) Çevre düzeni planlarının Bakanlıkça belirlenen mekânsal strateji planlarına, imar planlarının ise mekânsal strateji planlarına veya çevre düzeni planlarına aykırılığının tespit edilmesi halinde ilgili idareler Bakanlıkça verilen süre içerisinde aykırılıkları giderir. (3) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen ulusal ve bölgesel nitelikteki fiziki planları Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar. Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisindeki çevre düzeni planlarını büyükşehir belediyeleri, büyükşehir olmayan illerde ise Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan ve 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4. maddesinin "Tanımlar" başlıklı 1. fıkrasının c bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı, (...) ifade eder." tanımına yer verilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18. maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına; "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine; 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27. maddesinin 2. fıkrasında, idari işlemin uygulanması halinde giderilmesi güç veya olanaksız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verileceği kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu çevre düzeni planının “8.22. Enerji Üretim Alanları ve Enerji İletim Tesisleri” başlıklı plan notu şu şekildedir:
“8.22.1. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanuna uygun olarak yapılması planlanan yenilenebilir enerji tesislerinde, enerji piyasası düzenleme kurumundan alınacak izin kapsamında, ülke ve bölge ölçeğinde yatırım kararı niteliği taşıyan hidroelektrik santrallerde kurulu gücü 10 MW, rüzgar enerji santrallerinde türbin sayısı 20 adet ve üzerinde veya kurulu gücü 50 MW, biyokütle enerji santrallerinde kurulu gücü 10 MW, jeotermal enerji santrallerinde ısıl kapasitesi 20 MW, güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu gücü 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunludur. Kurulu gücü bu değerlerin altındaki projelerde imar planı süreçleri, bu planda belirlenen kriterlere uygun olarak ilgili idaresince sonuçlandırılır."
8.22.2. Ülke ve bölge ölçeğinde yatırım kararı niteliği taşımayan yenilenebilir enerji üretim alanlarının yer seçiminde şu kriterlere uyulacaktır:
- 6831 sayılı “Orman Kanunu" kapsamında kalan alanlardaki yatırımların gerekli izinler alınarak öncelikli olarak orman niteliğini kaybetmiş alanlarda gerçekleştirilmesi esastır.
- Tarımsal üretim amaçlı korunması esas olan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında kalan tarım arazilerinde yapılacak olan yatırımlarda 5403 sayılı Kanun hükümleri kapsamında “tarım dışı amaçla kullanım izni”nin alınması zorunludur.
- ÇDP'de doğal ve ekolojik yapısı korunacak alan, önemli doğa alanı, plaj-kumsal, sazlık-bataklık alan, jeolojik sakıncalı alan, suluk alanlar, sulak alan koruma bölgeleri, içme ve kullanma suyu koruma kuşakları ve yaban hayatı koruma geliştirme sahalarında kalan alanlarda yapılacak uygulamalarda imar planlarının hazırlanması aşamasında, üniversitelerin ilgili bölümlerince faaliyetin çevreye olabilecek olası etkilerinin ve alınacak önlemlerin açıklandığı ekosistem değerlendirme raporu hazırlanması zorunludur. Ekosistem değerlendirme raporu, planlama bölgesindeki üniversitelerin ilgili bölümlerince yatırıma konu alanın özelliklerine göre belirlenecek uzman kişilerce hazırlanır. Bu alanlarda ilgili mevzuat hükümleri ve ekosistem değerlendirme raporu doğrultusunda uygulama yapılacaktır.
- İmar planı aşamasında, jeolojik etüt raporuna uyulacaktır.
Plan sınırı içerisinde bulunan kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi, özel çevre koruma bölgesi, milli park, tabiat parkı, tabiatı koruma alanı gibi özel kanunlara tabi alanlarda ilgili kanun hükümleri çerçevesinde ilgili kurumlardan uygun görüş alınacaktır."
Bununla birlikte, dava konusu çevre düzeni planının 7.53 sayılı notunda "Bu planda sembol olarak gösterilen kullanım türlerinde, sembolün bulunduğu alan planın ölçeği gereği yer seçimi kararı verilmiş kesin alan olmayıp bu kullamma ilişkin yer seçimi ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri doğrultusunda çevre imar bütünlüğü dikkate alınarak alt ölçekli planlarla yapılabilecektir. Ayrıca bu planın ölçeği gereği arazi kullanım türünün ve sınırlarının gösterim tekniği nedeniyle (sembol, yol vb.) algılanamadığı alanlarda, bu planın diğer hükümleri dikkate alınarak alt ölçekli planlarda yetkili idarelerce kullanım kararı belirlenir." kuralı uyarınca çevre düzeni planı ile yenilenebilir enerji sembolünün bulunduğu alanlarda yer seçimi kararı kesin olmayıp, bu kullanıma ilişkin yer seçiminin ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri doğrultusunda çevre imar bütünlüğü dikkate alınarak alt ölçekli planlarla kesinleştirileceği kuralı getirilmiştir.
Çevre düzeni planı bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları üretmekte ve plan kararlarının kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan verilerin değerlendirilmesi sonucunda oluşturulması gerekmekte olup değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesini gerektiren konularda yasaya uygun biçimde planda değişiklik yapılabileceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu çevre düzeni planı değişikliği ile ... Termik Santralinde 674,98 MWm olan kurulu güce yardımcı kaynak olarak Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Üretim Tesis Alanı (Güneş Enerji santrali) 42,8 hektar büyüklüğe sahip 3 adet üniteden oluşan toplam 24,4367 MWm güç ilave edilmesi amacıyla yapılan çevre düzeni planı değişikliği ile uyuşmazlığa konu alana yenilenebilir enerji sembolü eklendiği, herhangi bir kullanım kararının değiştirilmediği anlaşılmaktadır. Yukarıda yer alan çevre düzeni planı notlarının 8.22.1. maddesi uyarınca güneş enerji santrallerinde proje alanı 20 hektar veya kurulu gücü 10 MW ve üzeri tesisler için çevre düzeni planında değişiklik yapılması zorunlu olduğundan, GES projesi kapsamında yenilenebilir enerji sembolü gösteriminin ilgili kurum görüşleri de alınarak çevre düzeni planında gösterilmesinde mevzuat hükümleri, çevre düzeni planının plan notları ile planlama ilke ve esasları çerçevesinde bir hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ....-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ....- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 18/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.