T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/7689
Karar No : 2025/2148
KARAR DÜZELTME İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALILAR): 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı/ ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 21/03/2023 tarih ve E:2021/4701, K:2023/2877 sayılı kararının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının hissedarı olduğu İstanbul ili, Başakşehir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parseli kapsayan alanda Başakşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile kabul edilip İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Bölgesi Uygulama İmar Planının iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesi açısından yapılan değerlendirmede; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi inclemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, üst ölçekli 21/09/2011 tasdik tarihli 1/5000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Nazım İmar Planına, planlama tekniklerine, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına dolayısıyla hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, taşınmazın dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı olarak belirlenmesi açısından yapılan değerlendirmede; dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı notlarında, enerji nakil hattı altında kalan taşınmazlara imar transferi hakkı tanınmış ve imar hakkı transferine konu olan parsellerin yeşil alan olarak kamuya terk edilmeden bu haktan yararlanamayacağı belirtilmiştir. Transfer kavramının ismen çeşitli mevzuatlara girdiği görülmekte ise de; kamulaştırma yöntemine alternatif olarak kabul edilen bu yöntemin, başta İmar Kanunu olmak üzere yasa ile özel olarak tanımlanması ve hüküm altına alınması gerektiği ve bu kavramın uygulanmasına ilişkin esasların da yine yasal mevzuatta düzenlemesinin gerektiği, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bu kısmı yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle; kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı fonksiyonları yönünden davanın reddine, enerji nakil hattında kalan parsellere imar hakkı transferi tanıyan plan notlarına ilişkin kısmı bakımından ise dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Enerji nakil hattında kalan taşınmazlara imar hakkı transferi tanıyan plan notlarına ilişkin kısmına yönelik olarak onanmasına, kademeli emsal artışı getiren plan notu ilgili kısmına yönelik olarak davacı tarafından iptali istenilen uygulama imar planında kademeli emsal artışı getiren plan notu ilgili olarak İdare Mahkemesince ayrı bir hukuki inceleme yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı anlaşıldığından, temyize konu kararın bu kısmında, eksik hüküm kurulmuş olması sebebiyle hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI: Davalılar tarafından, dava konusu işlemin enerji nakil hattında kalan parsellere imar hakkı transferi tanıyan plan notlarına ilişkin kısmı yönünden Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Karar düzeltme isteminin kabulü ile dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlığa konu parselin kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen yeşil alan, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı yönünden onanmasına, parselin kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesi ile imar hakkı transferine ilişkin 9 sayılı plan notunu yönünden bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 103. maddesinin b) bendi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesi yürürlükten kaldırılmış ise de; anılan Yasanın 27. maddesiyle 2577 sayılı Yasaya eklenen Geçici 8. maddenin 1. fıkrasındaki "Bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır." kuralı uyarınca, bu maddeye göre kararın düzeltilmesi yolundaki istemin incelemesine geçildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre kararın düzeltilmesi istemi yerinde görüldüğünden Dairemizin 21/03/2023 tarih ve E:2021/4701, K:2023/2877 sayılı kararı kaldırılarak işin esası incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: Dosyanını incelenmesinden, mülkiyeti davacıya ait İstanbul ili, Başakşehir ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parseli de kapsayan alanda Başakşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile kabul edilip İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Bölgesi Uygulama İmar Planında dava konusu parselin kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlendiği, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının yapılaşma hükümlerinin 9. maddesinde, "Emsal transferine konu alanlar için; "Enerji nakil hatlarının altında kalan alanlarda yapı yapılamaz. Ancak tamamı enerji nakil hattının altında kalan (yapı yasaklı alan) veya bir kısmı enerji nakil hattının altında olup, kalan kısmında yapılaşmanın mümkün olmadığı parseller için imar hakkı transferi yapılabilir. Söz konusu uygulama, enerji nakil hattı altında düzenlenen park alanlarını kapsamaz. Plan bütününde imar hakkı transferine konu parsellerde KAKS:1.00 değeri üzerinden imar hakkı transferi yapılır. İmar hakkı transferine konu parseller yeşil alan olarak kamuya terk edilmeden bu haktan yararlanamazlar. Terk edilen yeşil alanlarda yol, otopark, açık ve kapalı pazaryeri v.b. Fonksiyonlar yer alabilir. Uygulama ilçe belediyesince onaylanacak avan projeye göre yapılacaktır. İmar hakkı transferi yapılan parsel veya parsellerin alanları imar haklarının transfer edileceği parselin yarısından büyük olamaz" hükmünün yer aldığı anlaşılmaktadır.
11.12.2012 onay tarihli 1/1000 ölçekli Altınşehir-Güvercintepe Bölgesi Uygulama İmar Planının iptali istemiyle açılan davanın ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddine karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 06.05.2019 tarih ve E:2015/3567, K:2019/3619 sayılı kararıyla bozulması üzerine ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile uyuşmazlığa konu parselin, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından davanın reddine, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesine ilişkin kısmı bakımından ise dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 21/03/2023 tarihli, E:2021/4701 K:2023/2877 sayılı kararı ile "Enerji nakil hattında kalan taşınmazlara imar hakkı transferi tanıyan plan notlarına ilişkin kısmına yönelik olarak onanmasına, kademeli emsal artışı getiren plan notu ilgili kısmına yönelik olarak davacı tarafından iptali istenilen uygulama imar planında kademeli emsal artışı getiren plan notu ilgili olarak İdare Mahkemesince ayrı bir hukuki inceleme yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı anlaşıldığından, temyize konu kararın bu kısmında, eksik hüküm kurulmuş olması sebebiyle hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle bozulmasına" karar verilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanununun 5/12/2024 tarih ve 7534 sayılı Kanunun 5. maddesiyle değişik 13. maddesinde de, "Özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar planında düzenleme ortaklık payına konu kullanımlarda yer alan taşınmazlar;
a) Bu kullanımlardan umumi hizmetlere ayrılan alanlar öncelikle 18 inci maddeye göre arazi ve arsa düzenlemesi yapılarak,
b) Tescil harici ve belediye mülkiyetindeki alanlardan veya muvafakat alınmak kaydıyla kamuya ait taşınmazlardan ya da Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanarak,
c) İmar hakkı aktarımı yapılarak,
ç) 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında sırasıyla, ilgisine göre Hazine veya ilgili idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile trampa yapılmak veya satın alınmak suretiyle, kamu mülkiyetine geçirilir.
İmar hakkı aktarımı yapılırken, alıcı parselin emsale esas inşaat alanı en fazla imar planı ile belirlenmiş oranlar kadar ve her halde alıcı parselin %30’unu geçmemek üzere arttırılabilir.
Verici parselin/parsellerin aktarıma esas inşaat hakları, en yakın komşuluğundaki imar parselinin/adasının emsale esas inşaat hakkını aşmamak kaydıyla ilgili idarece belirlenir. Aktarma işlemi, alıcı ve verici parselin değer tespitleri üzerinden yapılır.
Alıcı ve verici parselin aktarıma konu olacak imar haklarının değeri, 6362 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından belirlenen değerlerin ortalamasından az olmamak kaydıyla idarece oluşturulan kıymet takdir komisyonu tarafından 2942 sayılı Kanunun 11 inci maddesindeki bedel tespit esaslarına göre belirlenir. Alıcı ve verici parsellerin aktarıma konu imar haklarının değerleri arasında fark oluşması durumunda karşılıklı mahsuplaşılabilir.
Verici parselin imar hakkı aktarım işlemi bulunduğu il bazında olmak üzere idare veya kurumun yetki alanı içerisinde olması, alıcı parselin imar planı kararı ile belirlenmesi, alıcı parselin metrekare birim değerinin verici parselden daha fazla olmaması kaydıyla ve verici parselin ilgili idare veya kurum lehine bedelsiz devredilmesi suretiyle gerçekleştirilir.
Düzenleme ortaklık payına konu kullanımlardan yol, meydan, ibadet yerleri, park ve çocuk bahçeleri hariç olmak üzere yapı yapılabilecek diğer alanlarda; alanların kamuya geçişi sağlanıncaya kadar maliklerinin talebi hâlinde ilgili kamu kuruluşunun uygun görüşü alınarak plandaki kullanım amacına uygun özel tesis yapılabilir.
İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda muvakkat da olsa yapı yapılmasına izin verilmez. Mevcut yapılar kamulaştırılıncaya kadar korunabilir. Bu alanlarda beş yıllık imar programı süresi içinde, bu madde hükümlerine göre işlem tesis edilerek parsel, kamu mülkiyetine geçirilmek zorundadır. Bu süre en fazla bir yıl uzatılabilir.
Parsel maliklerinin hisselerini idareye hibe etmeleri veya bedelsiz devretmeleri durumunda, idare devir işlemlerini bedel almaksızın gerçekleştirmekle yükümlüdür. Bu işlemler için parsel maliklerinden hiçbir vergi, resim, harç, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Kamu kullanımına ait sosyal, kültürel ve teknik altyapı alanlarının, Hazine veya kamu mülkiyetindeki alanlarla trampa yapılması hâlinde, şahıs veya özel hukuk kişilerinden hiçbir vergi, resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Kararın, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlığa konu parselin kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen yeşil alan, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;
İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu kararın esas ve davacı aleyhine hükmedilen vekalet ücreti dışındaki yargılama giderlerine ilişkin kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 2. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
Kararın, parselin kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesi ile imar hakkı transferine ilişkin 9 sayılı plan notuna ilişkin kısmı yönünden incelenmesi;
Davacının hissedarı olduğu parselin dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı, kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanında, 1/5000 ölçekli nazım imar planında ise kısmen enerji nakil hattı, kısmen park alanı, kısmen de K1 (400 kişi/ha) konut alanında kaldığı anlaşılmaktadır.
Alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, kararlarına uyumlu olması zorunludur. Bu çerçevede, dava konusu alt ölçekli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer alan enerji nakil hattı gösteriminin üst ölçekli 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer aldığından ve anılan nazım imar planı dava konusu edilmediğinden 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer alan enerji nakil hattı gösterimi yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken anılan kısmının iptaline ilişkin idare mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının 9. maddesinde, enerji nakil hattı altında kalan taşınmazlara imar transferi hakkı tanınmış ve imar hakkı transferine konu olan parsellerin yeşil alan olarak kamuya terk edilmeden bu haktan yararlanamayacağı belirtilmiştir.
Uyuşmazlık, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki mevzuata göre incelenmesi gerekmektedir. İmar hakkı transferi kavramı dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte İmar Kanununda tanımlanmadığından dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notlarının yapılaşma hükümlerinin 9. maddesinin iptaline karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen park alanı, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesi kısmı bakımından reddine, parselin dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesi kısmı bakımından iptaline dair ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının uyuşmazlığa konu parselin kısmen K2 (300 kişi/ha) konut alanı, kısmen yeşil alan, kısmen de 10 metrelik yol alanı olarak belirlemesine ilişkin kısmı yönünden ONANMASINA, parselin kısmen enerji nakil hattı olarak belirlemesi ile imar hakkı transferine ilişkin 9 sayılı plan notunu yönünden BOZULMASINA,
2. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 21/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.