T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/8211
Karar No : 2025/4188
DAVACI : ... Limited Şirketi
VE KİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU : Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 24/05/2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgesinin "Bu hüküm doğrultusunda 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresi denetlenen alan hesabına dahil edilmeyecektir" şeklindeki 8. paragrafı ile anılan düzenleme uyarınca tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Yapı denetim faaliyeti yürütmek amacıyla 25.12.2020 tarihinde Balıkesir Ticaret Siciline tescil edilerek kurulan davacı şirket tarafından yapı denetim izin belgesi verilmesi amacıyla 2021 yılında davalı idareye başvurulduğu ve davalı idarece Balıkesir ili için yedek yapı denetim listesine kaydının yapıldığı, Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliğinin 12. maddesinin 3. fıkrası uyarınca 2022 yılı Ocak ayı listesine göre Balıkesir ili için 1. yedek sıraya yükseldiği, 2023 yılı Ocak ayı listesinde aktif edilmeyi yapı denetim işi alabilmeyi beklerken davalı idarece yayımlanan 24.05.2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelge nedeniyle kotaya dahil edilmeyerek atıl duruma bırakıldığı, davaya konu Genelgenin 8.paragrafında yer alan kısmın, Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliğinin 12.maddesinin 3. fıkrasında yer alan hükme aykırı olduğu, 08.09.2023 tarihli dilekçeyle davalı idareye yapılan başvuru ile, ilgili Genelgenin 8.paragrafına göre tesis edilen aktif edilmeme işleminin hukuka aykırı olduğu, uygulamadan dönülerek davacı şirketin aktif edilmesi ve yapı denetim işi verilmesi talep edildiği, davalı idarece ... tarih ve ... sayılı işlem ile ilgili Genelge kapsamında işlem tesis edildiğinin bildirildiği, hukuka aykırı düzenlenen Genelgeye dayalı tesis edilen bu işlemin de hukuka aykırı olduğu ve dava konusu işlemlerin iptali gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu Genelgenin 8.fıkrasında yer alan hüküm ile toplam denetlenen alan kapsamının belirtildiği, bunun dışındaki tüm alanların denetlenen alan olarak m2'ye dahil edildiği, bu yapıların fesih tarihi üzerinden 10 yıl süre geçtiği ve bu süreçte denetime tabi tutulmadığı, dolayısıyla tekrar denetim ihtiyacı doğmadığı, bundan sonra da denetime tabi tutulmayacağı anlaşıldığından dava konusu Genelge ile denetlenen alan hesabının dışında tutulduğu, söz konusu Genelge ile yeni bir hesaplama usulü getirilmediği ve denetlenmeye ihtiyacı kalmayan alanın bu alana dahil edilmeyeceğinin düzenlendiği, yapı denetimi hizmet sözleşmesinin fesih tarihinden itibaren 10 yıl geçmiş ve bu tarihten sonra hiçbir şekilde bir daha yapı denetim hizmet sözleşmesi imzalanmayan işlerin denetime ihtiyaç duymayacağının aşikar olduğu, denetlenmeye ihtiyacı kalmayan bir yapının diğer bir ifadeyle denetlenmeyen bir yapı alanının bu hesaba katılmasının Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliğinin 12. maddesinin 3. fıkrasında yer alan düzenlemeye aykırı olacağı, Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ kapsamında kurulumlarını tamamlayan yapı denetim kuruluşlarının havuz sistemine dahil edilerek, elektronik ortamda iş dağılımının sağlandığı, ilgili Tebliğin yürürlüğe girmesi ile birlikte havuz sistemi olarak tabir edilen, iş dağılımının Bakanlıklarınca elektronik olarak gerçekleştirilmesinin ardından bu güne kadar olan süreçte 81 il için ilan edilen ihtiyaç sayısından fazla başvuru yapıldığı ve bu kuruluşların ilgili Tebliğ kapsamında sıralamaya alınarak ihtiyaç hasıl olduğunda kurulumlarını tamamlamaları için kendilerine tebligat yapıldığı, yapılan tebligatların ardından söz konusu kuruluşların hızlıca kurulumlarını tamamlayarak yapı denetim faaliyeti yürütmek için sisteme dahil oldukları, Bakanlıklarınca hesaplamalar yapılırken ilgililerin ticari kaygıları değil inşaat sektörünün ihtiyaçlarının göz önünde bulundurularak hareket edildiği, kuruluşların içinde bulunduğu sıkıntılara dair herhangi bir düzenleme veya mevzuat hükmünün de bulunmadığı, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu ve davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 24.05.2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgesinin 8. fıkrası ile anılan düzenleme uyarınca tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Dava süresinde olduğundan işin esasına geçilmiştir.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un "Yapı denetimi hizmet sözleşmeleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, “Yapı denetim hizmet sözleşmeleri, yapı sahipleri ile Bakanlıkça yayımlanacak usul ve esaslara göre elektronik ortamda belirlenen yapı denetim kuruluşları arasında akdedilir. Bu sözleşmenin bir sureti taahhütname ekinde ilgili idareye verilir. Yapı denetim hizmet sözleşmeleri Bakanlıkça belirlenen haller dışında feshedilemez.” hükmü, "Diğer hükümler ve yönetmelikler" başlıklı 12. maddesinin 2. fıkrasında, “İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir.” hükmü yer almış, işlem tarihinden sonra yürürlüğe giren ve 7534 sayılı Kanun ile eklenen fıkrada ise "Bir ilde faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısı Bakanlıkça belirlenir. İhtiyaç halinde büyükşehirler Bakanlıkça, birden fazla bölgeye bölünerek faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısı her bir bölge için ayrı ayrı belirlenebilir ve yapı denetim kuruluşlarının faaliyeti merkezinin bulunduğu bölgeyle sınırlanabilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliğinin 11. maddesinde, yapı denetim kuruluşunun denetleyebileceği toplam yapı inşaat alanının 360.000 m2’yi geçemeyeceği düzenlenmiş, 12. maddesinin 3. fıkrasında, "Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısı hesap edilir. Bu sayı, o ilde hesap tarihi itibarıyla toplam denetlenen inşaat alanının kuruluş yetki sınırı olan 360.000 m2’ye bölünmesi ve elde edilen sonucun % 10’u oranında artırılmasıyla bulunur. Küsuratlar, bir üst tam sayıya tamamlanır. Bir ilde faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısı beşten az olamaz." düzenlemesi, 4. fıkrasında, "Bir il için belirlenen yapı denetim kuruluşu sayısı o ilde faaliyet gösteren kuruluş sayısından fazla ise izin belgesi için yapılan başvurular, Merkez Yapı Denetim Komisyonunca değerlendirmeye alınır. Aksi hâlde, başvurular her il için sıraya konulmak suretiyle üçüncü fıkraya göre belirlenen kuruluş sayısının uygun olmasına kadar bekletilir. Belirtilen durumlar dışında, o il dâhilinde yeni yapı denetim kuruluşuna izin belgesi verilmez." düzenlemesi yer almış, Yönetmelikte bunun dışında toplam denetlenen inşaat alanının hesabının nasıl yapılacağı ya da bu hesaplamanın ne zaman yapılarak bölgedeki yapı denetim kuruluşu sayısının belirleneceğine ilişkin bir kurala yer verilmemiştir.
Dava konusu Genelgenin 8. maddesinde ise "Bu hüküm doğrultusunda 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresi denetlenen alan hesabına dahil edilmeyecektir." fıkrası yer almıştır.
Davacı; kuruluş tarihi itibariyle 1. yedek sırada bulunduklarını, Bakanlığın her an ulaşılabilir internet sitesinden inşaat alan metre karelerini takip edebildiklerini, önceki yıllarda ilan edilen verilere göre yapı denetim kuruluşu olarak altı adet firma sisteme dahil edildiği halde Genelge ile hesaplama şekli değiştiğinden denetlenecek inşaat alanının azaldığını ve sisteme dahil olamadıklarını, dolayısıyla Genelge nedeniyle denetlenecek toplam inşaat alanında artış olmaması nedeniyle sistem dışında kaldıklarını ileri sürmekte, davalı idare; anılan Genelge fıkrasının toplam denetlenen alanın kapsamını belirlediğini, fıkrada belirtilen alan dışında tüm alanların denetime tabi olduğunu, fesih tarihi üzerinden 10 yıl geçmesinden sonra yapıların denetimine ihtiyaç duyulmayacağından bu alanın denetleme alanına dahil edilmediğini, bu alanın dahil edilmesinin Yönetmeliğin 12. maddesinin 3. fıkrasına da aykırı olacağını savunmaktadır.
4708 sayılı Kanun'da, bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşunun sayısının belirlenmesine ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenleneceği hükme bağlanmıştır. Bakanlıkça çıkarılan Yönetmelikte de yapı denetim kuruluşunun sayısının hesaplanma biçimi kısmen belirlenmiş ve sayının, o ilde hesap tarihi itibarıyla toplam denetlenen inşaat alanının kuruluş yetki sınırı olan 360.000 m2’ye bölünmesi ve elde edilen sonucun % 10’u oranında artırılmasıyla bulunacağı düzenlenmiştir. Ancak yapı denetim kuruluşunun sayısının belirlenmesinde, bir denetim kuruluşunun denetleyebileceği inşaat alanının ve bu alanın %10 fazlası ile bir denetim şirketine düşen inşaat alanının belirlenmesi yanında ilde yer alan toplam denetlenmeye tabi inşaat alanının da hesaplanması gerekmektedir. Yönetmelikte ise kanun hükmüne aykırı olarak toplam denetlenen inşaat alanının hesaplanmasına ilişkin uyulacak olan kuralların ve bunun yapılacağı zamanın düzenlenmediği görülmektedir. Nitekim il bazında, yıl sonu ve benzeri bir tarihte, denetlenen ve denetlenmesi gereken toplam inşaat alanının ve böylece toplam denetlenen inşaat alanının bulunması, bu alanın bir denetim kuruluşunun denetleyebileceği (kuruluş yetki sınırı olan 360.000 m2’ye bölünmesi ve elde edilen sonucun % 10’u oranında artırılmasıyla bulunan) alana bölünmesi suretiyle sisteme yeni dahil edilecek yapı denetim kuruluşunun olup olmayacağı belirlenebilecektir.
Bu durumda toplam denetlenecek inşaat alanlarına ilişkin kuralların 4708 sayılı Kanun'a göre Yönetmelikle belirlenmesi gerekirken Genelge ile kural belirlenmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu bağlamda davacının iddiaları ve davalının savunmasından, il bazında denetlenecek toplam inşaat alanının Bakanlık tarafından belirlenerek ilan edildiği ve buna göre sisteme yeni yapı denetim kuruluşlarının dahil edildiği anlaşılmaktadır. Bu hesaplama yapılırken uyuşmazlığa konu Genelge kuralının uygulanmasındaki, yani yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden, fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçmesinin beklenilmesindeki hedefin ne olduğu dosya kapsamından anlaşılamamaktadır. Zira yapı kullanma izni alınması ya da başka bir nedenle fesih işleminin yapılması durumunda denetlenecek toplam inşaat alanının belirlenmesi hususu, yapı denetim kuruluşları açısından önemli olduğu gibi yapı denetim kuruluşunun denetimi dışında inşaat alanının kalmaması bakımından da önemlidir. Genelge kuralının uygulanması ile yapı denetimi içinde görünen, ancak fesih sonucu 10 yıl süre ile denetim dışında kalan yapılaşmanın olabileceği açıktır.
Öte yandan denetimi yapılacak inşaat alanının hesaplanmasına ilişkin Genelgenin uyuşmazlığa konu kısmının hukuka aykırı olması, davacı şirketin yapı denetim kuruluşu olarak bu aşamada sisteme dahil edilmesine gerekçe oluşturmayacağı göz önüne alındığında, yapı denetim kuruluşu sayısının Yönetmelik ve Genelgeye göre gerçekleştirildiği, ihtiyaç duyulması halinde yedek sıralamada bekleyen kuruluşlara kurulumlarını tamamlamaları yönünde tebligat yapılacağının bildirilmesine ilişkin ... tarihli, ... sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Genelgenin dava konusu kısmının iptalinin, ... tarihli, ... sayılı işleme ilişkin davanın ise reddinin gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 17/09/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'nun ve davalı idare vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 24/05/2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgesinin 8.paragrafı ile "Bu hüküm doğrultusunda 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresi denetlenen alan hesabına dahil edilmeyecektir" şeklinde düzenleme getirilmiştir.
Davacı şirket tarafından ... tarih ve ... sayı ile davalı idarece kayda alınan 08.09.2023 tarihli dilekçede; Balıkesir ilinde yapı denetim hizmeti yapmak üzere kurulduğu ve 20.12.2020 tarihinden bu yana yedek sırada aktif hale gelmeyi beklediklerini, en son 2022 yılında 1.yedek sırada olduklarını, 24/05/2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgenin 8.paragrafı ile getirilen düzenleme nedeniyle Balıkesir ilinde denetlenen alanın yaklaşık olarak 1.200.000 m2 düştüğünden bahisle şirketin aktif hale gelmesinin birkaç yıl daha mümkün görünmediği, ilgili düzenlemenin iptal edilmesi ve şirketin aktif hale getirilmesi istenmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı yazısıyla; Yapı Denetim Uyulama Yönetmeliğinin 12. maddesi ve dava konusu 24/05/2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgenin 8.paragrafına yer verilerek, bu hükümler doğrultusunda Merkez Yapı Denetim Komisyonu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile 2023 yılı 81 il için ihtiyaç olan yapı denetim kuruluş sayısının belirlendiği, Yapı Denetimi İzin Belgesi Almak için Yapılan Müracaatların Değerlendirilmesi ve Sıralamaya Alınmasına Dair Tebliğ kapsamında kurulumlarını tamamlayan kuruluşlara yapı denetim izin belgelerinin düzenlendiği, her il için ihtiyaç duyulan yapı denetim kuruluş sayısının açıklanan mevzuat hükümlerine göre gerçekleştirilmekte olduğu ve ihtiyaç duyulması halinde yedek sıralamada bekleyen kuruluşlara kurulumlarını tamamlamaları yönünde tebligat yapılacağı belirtilmiştir.
Bunun üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 24/05/2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgesinin "Bu hüküm doğrultusunda 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresi denetlenen alan hesabına dahil edilmeyecektir" şeklindeki 8. paragrafı ile anılan düzenleme uyarınca tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinde bu Kanunun amacının; can ve mal güvenliğini teminen, imar planına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanunun "Yapı denetimi hizmet sözleşmeleri" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, “Yapı denetim hizmet sözleşmeleri, yapı sahipleri ile Bakanlıkça yayımlanacak usul ve esaslara göre elektronik ortamda belirlenen yapı denetim kuruluşları arasında akdedilir. Bu sözleşmenin bir sureti taahhütname ekinde ilgili idareye verilir. Yapı denetim hizmet sözleşmeleri Bakanlıkça belirlenen haller dışında feshedilemez.” hükmü "Diğer hükümler ve yönetmelikler" başlıklı 12. maddesinin 2. fıkrasında "İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almaktadır.
4708 sayılı Kanunun uygulanması amacıyla çıkarılan ve 05.02.2008 tarihli, 26778 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan "Yapı denetim kuruluşunun yetki sınırı" başlıklı 11. maddesinde "yapı denetim kuruluşunun denetleyebileceği toplam yapı inşaat alanı 360.000 m2’yi geçemez. Ancak yapı denetim kuruluşunun üzerinde bulunan işlerin toplamı denetleme yetki sınırını aşmamış ise, görevlendirileceği (Değişik ibare:RG-30/5/2019-30789) Bakanlıkça esasları belirlenen son iş ile toplam yapı inşaat alanı sınırının kuruluş için aşılabilmesi mümkün olmakla birlikte kendileri için belirlenen yetki sınırının altına düşene kadar başkaca bir yapının denetim işini üstlenemezler." hükmü "Yapı denetim kuruluşuna izin belgesi verilmesi" başlıklı 12. maddesinin 3. fıkrasında "(Değişik:RG-29/12/2018-30640) Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısı hesap edilir. Bu sayı, o ilde hesap tarihi itibarıyla toplam denetlenen inşaat alanının kuruluş yetki sınırı olan 360.000 m2’ye bölünmesi ve elde edilen sonucun % 10’u oranında artırılmasıyla bulunur. Küsuratlar, bir üst tam sayıya tamamlanır. Bir ilde faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısı beşten az olamaz." hükmüne yer verilmiştir.
29.12.2018 tarihli 30640 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve 01.01.2019 tarihinde yürürlüğe giren Yapı Sahipleri İle Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul Ve Esaslara Dair Tebliğ'in 3. maddesinde "(1) Bu Tebliğde geçen; f) Yapı inşaat alanı: Işıklıklar hariç, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekanlar ve ortak alanlar dahil yapının inşa edilen tüm katlarının alanını" ifade eder şeklinde tanımlanmış, aynı Tebliğin 4. maddesinde, "toplam inşaat alanı"nın 3. maddenin 1. fıkrasının (f) bendine göre belirleneceği hükme bağlanmıştır.
24.05.2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgenin davaya konu 8. paragrafı ile, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 12. maddesinin 3. fıkrası doğrultusunda, 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresi denetlenen alan hesabına dahil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Usul Yönünden:
Davanın süresinde açılmadığı iddiası bakımından;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7.maddesinde, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri hüküm altına alınmakla, ilanı gereken düzenleyici işlemler yönünden ilgililere uygulama üzerine dava açma olanağı tanındığı tartışmasızdır.
Davacı tarafından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün 24/05/2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgesinin 8. paragrafı ile anılan düzenleme uyarınca tesis edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptalinin istendiği, davanın 15.11.2023 tarihinde açıldığı, dava konusu bireysel işlemin tesis edildiği tarihte öğrenildiği kabul edilse dahi son dava açma tarihi 16.11.2023 olduğundan davacının uygulama işlemi ile birlikte dayanağı Genelge hükmünün iptalini talep ettiği davanın süresinde açıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Esas Yönünden:
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinde bu Kanunun amacının; can ve mal güvenliğini teminen, imar planına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanunun 12. maddesinin 2. fıkrasında, yapı denetim kuruluşu sayısının belirlenmesinin Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüş, anılan yasa hükmü uyarınca hazırlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 11. maddesinde, yapı denetim kuruluşunun denetleyebileceği toplam yapı inşaat alanının 360.000 m2’yi geçemeyeceği, 12. maddesinin 3. fıkrasında ise, Merkez Yapı Denetim Komisyonunca Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek yapı denetim kuruluşu sayısının hesap edileceği, bu sayının, o ilde hesap tarihi itibarıyla toplam denetlenen inşaat alanının kuruluş yetki sınırı olan 360.000 m2’ye bölünmesi ve elde edilen sonucun % 10’u oranında artırılmasıyla bulunacağı, küsuratların ise, bir üst tam sayıya tamamlanacağı düzenlenmiştir.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, bir ilde faaliyet gösterecek yapı denetim kuruluşu sayısının belirlenmesindeki kıstasın "toplam denetlenen inşaat alanı" olduğu, denetlenmesi gereken toplam alanı tanımlamaya çalışan bu kavramdan, ulusal yapı denetim sisteminde kayıtlı ve halihazırda yapı denetim şirketlerinin denetiminde olan alanlar ile henüz şirketlerin sorumluluğuna verilmemiş denetlenecek tüm alanların toplamının anlaşılması gerektiği açıktır.
Davaya konu düzenleme ile; 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresinin denetlenen alan hesabına dahil edilmeyeceğinin kurala bağlandığı, davalı idarece bu yapıların fesih tarihi üzerinden 10 yıl süre geçtiği, bu süreçte denetime tabi tutulmadığı, dolayısıyla tekrar denetim ihtiyacı doğmadığı, bundan sonra da denetime tabi tutulmayacağı gerekçesiyle söz konusu kısımların denetlenen alan hesabının dışında bırakıldığının ifade edildiği görülmektedir.
Söz konusu düzenleme ile, yapı denetim mevzuatının uygulanması sırasında ortaya çıkan bazı sıkıntıların idarece giderilmesi kapsamında fiilen devam etmeyen inşaatların, yapı denetim sisteminde aktif olmayan ve yapı denetim kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan yapıların bertaraf edilerek gerçekçi verilerle yapı denetim kuruluşu sayısının belirlenmesinin amaçlandığı, bu kuralın, ilgili Yönetmeliğin 12. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "o ilde hesap tarihi itibarıyla toplam denetlenen inşaat alanı" miktarını gerçek olarak tespit etmeyi amaçladığı, bu nedenle dava konusu Genelge kuralında hukuka ve ilgili mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işlemi yönünden yapılan değerlendirmede,
24.05.2023 tarih ve 2023/10 sayılı Genelgenin davaya konu 8. paragrafı ile, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 12. maddesinin 3. fıkrası doğrultusunda, 01.01.2023 tarihinden itibaren yapılacak denetlenen alan hesaplarında yapı denetimi sistemi yazılımı üzerinde yer alan fesihli işlerden; bir daha güncele düşürülmeden fesih tarihinin üzerinden en az 10 yıl geçen ve denetlenen alan hesabının yapıldığı tarihten önceki iki yıl içerisinde üzerinde herhangi bir yapı denetimi kuruluşu görevlendirmesi bulunmayan YİBF'lere ilişkin yapıların metrekaresi denetlenen alan hesabına dahil edilmeyeceğine ilişkin kuralı yukarıda açıklandığı üzere hukuka uygun olduğu, bu çerçevede yapı denetim kuruluşu sayısının Yönetmelik ve Genelgeye göre tespit edildiği, ihtiyaç duyulması halinde yedek sıralamada bekleyen kuruluşlara kurulumlarını tamamlamaları yönünde tebligat yapılacağının bildirilmesine ilişkin ... tarihli, ... sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.DAVANIN REDDİNE,
2.Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 17/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.