T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/140
Karar No : 2025/3667
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... Odası ... Şubesi
VEKİLİ : Av.. ..
2- ... Baro Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ...Derneği
...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 16/10/2017 tarih ve E:2015/11287, K:2017/7770 sayılı bozma kararına uyularak; ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Bursa ili, Uludağ Milli Parkı, ... Mevkiine ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarihli, ... sayılı olur ile onaylanan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planlarının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; Danıştay Altıncı Dairesince Bursa Barosu Başkanlığına ilişkin kısmı bakımından davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmının onanmasına, diğer davacılar yönünden bozulması üzerine, uyuşmazlığın bozulan kısım yönünden incelenmesinden, yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerden, milli park alanında orman amenajman planının 2016 yılında yenilendiği, bu plandaki verilere göre, orman alanları üzerindeki baskının arttığı ve orman alanlarının milli park alanındaki yapılaşma ve plan değişiklikleri ile tahrip edildiği, 2004 yılından 2020 yılına kadar dava konusu alan ve yakın çevresinde yeni bina yapımları ile orman alanlarının ve orman toprağı özelliği taşıyan alanların olumsuz etkilendiğinin açıkça görüldüğü, yeni yapılaşma çalışmaları ile birlikte insan yoğunluğunun alanda artmasının çevrede baskı yarattığı, imar planlarının yapılmasının zorunlu olduğu ancak davaya konu plan açıklama raporunun çevresel etkilerinin önlenmesi konusunda oldukça yetersiz olduğu, su kaynaklarının koruma-kullanma dengesi içerisinde sürdürülebilirliğinin sağlanması konusunda plan hükümlerinin yetersiz ele alındığı, davaya konu planlara ilişkin açıklama raporunda bu alanlarda koruma anlayışının nasıl olacağı hususuna girilmediği ve koruma- kullanma dengesinin alan özelinde oluşturulmadığı, uzun devreli gelişim planının davaya konu bölge özelinde detaylandırılmadığı, alandaki önerilen yaşama dair izlerin mimari yapı- doğal çevre ve kamusal alan yaklaşımları arasındaki ilişkilere yönelik kentsel tasarım konusuna hiç girilmediği, yine raporda planın gerçekleştirilmesini sağlayacak uygulama araçları ve denetim konularına dair ilkelerin belirlenmediği, plan açıklama raporunun çok yetersiz olduğu, dava konusu koruma amaçlı imar planı kapsamında üst ölçekli Uludağ Milli Parkı 1/25.000 ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı ile çelişen plan kullanım kararları bulunduğu ve üst ölçekli bu planın davaya konu imar planlarında detaylandırılmasını zorunlu tuttuğu kentsel tasarım ve peyzaj detay kararlarına hiç girilmediği, anılan planların üstün kamu yararına aykırılıklar gösterdiği, dava konusu planların Uludağ Milli Parkı 1/25.000 ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının ilke ve hedefleriyle çeliştiği, dava konusu imar planlarının koruma ve şehircilik ilkeleri ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu karara esas alınan bilirkişi raporunda nesnel gerekçelere yer verildiği, dava konusu planların ilgili kurum görüşleri doğrultusunda yapıldığı, 728 sayılı ilke kararda 2. derece sit bölgelerinde izin verilen kullanım kararlarından farklı bir kullanım getirilmediği, dava konusu planların uzun devreli gelişme revizyon planına uygun olmadığının belirtildiği ancak planlanmanın uzun devreli gelişme planına uygun yapıldığı, bu plana aykırı bir kullanım kararı getirilmediği, bilirkişi raporunun çelişkili ve kendi içinde tutarsız olduğu iddiasıyla temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Uludağ Milli Parkı Sarıalan Mevkinin içinde bulunduğu tüm alan Bayındırlık ve İskan
Bakanlığının 19.01.1998 tarihli kararıyla onaylanan 1/100.000 ölçekli 2020 yılı Hedefli Bursa Çevre Düzeni
Planında; Alaçam Planlama Bölgesi içinde korunacak alanlar, orman alanları kullanımında ve turizm ve
rekreasyon alanları, mevcut rekreasyon alanı olarak belirlenmiştir.
Çevre ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce 10.12.2009 tarihinde onaylanan 1/25000 ölçekli Uludağ Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planında dava konusu yaklaşık 6.73 hektar büyüklüğündeki planlama alanı Orman (Milli Park) mülkiyetinde olup II. derece doğal sit alanı niteliğindeki Sarıalan Mevkii kontrollü kullanım alanı olarak belirlenmiştir.
Uludağ Milli Parkı dahilinde 1.derece doğal sit olarak belirlenen Sarıalan Mevkiinde 16.07.1987 onay tarihli “/1000 ölçekli Uludağ Milli Parkı Sarıalan Kamp ve Günübirlik Alanı İmar Planı ile Çobankaya mevkiinde 19.09.1988 tarihinde onaylanan Uludağ Milli Parkı Çobankaya Kamp ve Günübirlik Alanı İmar Planı onama sınırı esas alınarak az yoğunluklu konaklama amaçlı kullanımlara olanak tanımak üzere doğal sit derecesinin 2. derece doğal sit olarak belirlenmesine ilişkin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 09.10.2009 tarih ve 5105 sayılı kararı alınmış, bu karar... İdare Mahkemesinin... tarihli, K:... sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal kararı Danıştay Ondördüncü Dairesinin 28.03.2013 günlü, E:2011/8778, K:2013/2241 sayılı kararı ile onanmış, bu durum üzerine Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından ... tarih ve ... sayılı karar ile ... Mevkiinde 67.368 m2’lik bir alan yeniden 2. derece doğal sit alanı olarak belirlenmiş ve bu karara ilişkin herhangi bir dava açılmamıştır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarihli ve ... sayılı işlemiyle Bursa Osmangazi-Uludağ Milli Parkı Sarıalan Mevkiine ilişkin 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı onaylanmış, planlarda uyuşmazlık konusu alan kontrollü kullanım alanları sınırı içinde yönetim merkezi , kamp alanları, ibadet yeri, yöresel ürünler satış alanı, 12m’lik taşıt kullanımlı imar yolu, 9m’lik ve 7m’lik milli park içi hizmet yolu ve genel otoparklar alanı olarak belirlenmiş bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 63. maddesi Devlet; tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamak ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri almakla görevlendirmiştir.
Anayasanın bu kuralını yaşama geçirmek üzere; yurdumuzdaki milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarının seçilip belirlenmesi, özellik ve karakterleri bozulmadan korunması, geliştirilmesi ve yönetilmesine ilişkin esasları düzenlemek amacıyla 11.08.1983 günlü, 18132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu yürürlüğe konulmuştur.
2873 sayılı Kanunun 1. maddesinde Kanunun amacının yurdumuzdaki milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarının seçilip belirlenmesine, özellik ve karakterleri bozulmadan korunmasına, geliştirilmesine ve yönetilmesine ilişkin esasları düzenlemek olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanununun 2. maddesinde; Kanun kapsamına giren tabiat parçaları tanımlanmış olup, aynı maddenin (a) bendinde "Milli park", bilimsel ve estetik bakımdan, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak ve değerleriyle koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçası olarak tanımlanmış; Kanunun 3. maddesinde, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca millî park karakterine sahip olduğu tespit edilen alanların Cumhurbaşkanı kararı ile millî park olarak belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde: "Bu Kanunun amacı; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmektir." hükmü yer almış; "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde "Doğal (tabii) sit"; "jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli alanlardır." , "Koruma amaçlı imar plânı": "bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; halihazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır." şeklinde tanımlanmıştır.
Milli Parklar Kanununun "İşletme" başlıklı 4. maddesinde, " Bu Kanun hükümlerine göre milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri gözönünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan gelişme planı, ilgili bakanlıkların olumlu görüşleri ve gerektiğinde fiili katkılarıyla, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca hazırlanır ve yürürlüğe konur. Gelişme planı uyarınca iskan ve yapılaşmaya konu olacak yerler için, imar mevzuatına göre imar uygulama planları, milli park gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak hazırlanır veya hazırlattırılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile yürürlüğe konulur. Üçüncü madde hükümleri uyarınca tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı olarak belirlenen yerler için gerekli projeler, Kültür ve Turizm Bakanlığının görüşü alınarak Orman ve Su İşleri Bakanlığınca hazırlanır ve yürürlüğe konur. Bu Kanun kapsamına giren yerlerdeki turizm bölge, alan ve merkezlerinde, turizm yatırımlarına ilişkin plan kararları Çevre ve Şehircilik ile Orman ve Su İşleri Bakanlıklarının görüşü alınarak sonuçlandırılır." hükmüne yer verilmiştir.
Milli Parklar Yönetmeliğinin 12. maddesinde, "Milli Park uzun devreli gelişme planı uyarınca iskan ve yapılaşmaya konu olan yerler için, mahalli gelişme planı karakterindeki, imar mevzuatına uygun imar uygulama planları, milli park uzun devreli gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak, hazırlanır veya hazırlattırılır, Bayındırlık ve İskan Bakanlığının onayı ile yürürlüğe girer." hükmü yer almaktadır. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde ; Uzun devreli gelişme planı: Milli parklar, tabiat parkları, tabiatı koruma alanları, sulak alanlar gibi korunan alanın sahip olduğu özellik ve nitelikleri göz önünde tutarak kaynak değerlerinin korunması, geliştirilmesi ve uzun dönemde sürdürülebilirliğinin sağlanması için teknik, sosyal, ekonomik, eylem ve yönetim modellerinin belirlendiği, ilişkilerin kurulduğu, bölgelemeye dayalı ekosistem yaklaşımlı planı olarak tanımlanmış
ve aynı Yönetmeliğin 6. Maddesininin 7. fıkrasında, "Uzun devreli gelişme planı, ulaşım ana planı ve diğer özel amaçlı plan ve projeler; mekânsal planlama kademelenmesinde yer almayan, planlara girdi sağlayan ve imar planı kararlarına veri oluşturan veya gerektiğinde mekânsal planların uygulanmasına yönelik araç ve ayrıntıları da içerebilen, stratejik plan yaklaşımı ile gerektiğinde şematik ve grafik planlama dili kullanılarak yapılan, plan paftası, eylem planı ve planlama raporu ile bütün olan çalışmalardır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Korunan Alanlarda Yapılacak Planlara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinin 1. fıkrasının (s) bendinde; Uzun Devreli Gelişme Planı: Milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamı dışındaki gelişme planları olarak tanımlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu alanın 10.12.2009 tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığınca onaylanmış olan 1/25000 ölçekli Uludağ Uzun Devreli Gelişme Planında (UDGP) kontrollü kullanım alanı olarak belirlendiği, 1/25000 ölçekli UDGP'nda ayrıntılı kararların alt ölçekli planlarda üretileceğinin belirtildiği ve dava konusu alanda plan kadamelenmesi yönünden planlama ilkelerine aykırılık olmadığı, planlanan alanın Kültür ve Turizm Bakanlığı Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararı ile 2. derece doğal sit alanı olarak belirlendiği, bu kararın ... İdare Mahkemesinin ...günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiği ve iptal kararının Danıştay Ondördüncü Dairesinin 28.03.2013 günlü, E:2011/8778, K:2013/2241 sayılı kararı ile onandığı, Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından ...tarih ve ... sayılı karar ile ... Mevkii’nde 67.368 m2’lik bir alanın yeniden 2. derece doğal sit alanına dönüştürülmesine karar verildiği, bu kararın iptaline ilişkin herhangi bir dava açılmadığı ve alanın 2. derece doğal sit statüsünde olduğu, planlama alanı içerisine yönetim merkezi , kamp alanları, ibadet yeri, yöresel ürünler satış alanı, asfalt kaplama yol kullanım kararları getirildiği, alanda mevcut 8 adet bungalov, 29 adet baraka, 400-450 çadırlık kamp alanı, 1 adet cami, 1 adet sağlık ocağı, 1 adet sıhhi tesis kompleksi, 4 adet lojman, 2 adet idari bina, 9 adet hediyelik eşya dükkanı, 1'i atıl 4 adet restoran, 1 adet büfe, 1 adet yürüyüş parkuru, piknik masaları, 1 adet basketbol sahası, 2 adet çocuk parkı, tuvaletler, çeşmeler, telefon kulübesi, trafo, teleferik istasyon binası ile Bursa İli Emniyet Müdürlüğü radyonik istasyonu ve binası bulunduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, milli park ve 2. derece doğal sit alanı olarak belirlenen uyuşmazlık konusu alanın ilk defa yapılaşmaya açılmadığı, ... Mevkiinde 16.07.1987 tarihinde 1/1000 ölçekli Uludağ Milli Parkı Sarıalan Kamp ve Günübirlik Alan İmar Planının onaylandığı, UDGP'den gelen hükümler çerçevesinde ve bu hükümlere uygun olarak tahsisler konusunda kararlar üretildiği, Dairemizin 16/10/2017 tarih ve E:2015/11287, K:2017/7770 sayılı kararıyla; uyuşmazlık konusu alanda önceki imar planlarında belirlenen mevcut yapılaşmanın aşılıp aşılmadığı ve yapılaşma oranının artılıp artılmadığının dosya kapsamından anlaşılmadığından İdare Mahkemesince bu hususların araştırılarak açıklığa kavuşturulması ve ulaşılacak sonuca göre yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle iptal kararının bozulduğu, ancak bozma kararı üzerine yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporda 16.07.1987 tarihinde 1/1000 ölçekli Uludağ Milli Parkı Sarıalan Kamp ve Günübirlik Alan İmar Planına yönelik inceleme yapılmadığı, genel esaslar bakımından inceleme yapılıp getirilen kullanım kararlarının mevzuata ve uzun devreli gelişim planına uygun olmadığı, yine alan ilk defa yapılaşmaya açılıyormuş gibi tespit ve değerlendirmeler yapıldığı, alana dava konusu planlar ile getirilen kullanım kararlarının uzun devreli gelişim planında da yer aldığı, dava konusu alanın günübirlik alan olarak önerildiği, alanda 16.07.1987 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli Uludağ Milli Parkı Sarıalan Kamp ve Günübirlik Alan İmar Planından farklı olarak yapılaşma getirilip getirilmediğinin açıklığa kavuşturulmadığı bozma kararının tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, bozma kararına uyulması yönünde karar verilmesi üzerine, dava dosyasının, Danıştayca verilen bozma kararındaki yazılı gerekçeye uygun olarak incelenmek suretiyle, karar verilmesi gerekirken; anılan hususlar dikkate alınmaksızın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 24/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.