T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/1454
Karar No : 2025/195
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde, ruhsata ve projesine aykırı yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca yapı müteahhidi sıfatıyla davacıya toplam 780.872,77-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çankaya Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... kararda; Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; yapı tatil tutanağının fiili duruma uygun olduğu, ancak ölçülen alanlar ile tutanakta tespit edilen alanlar arasında farkların bulunduğu, depo alanının aykırılıktan etkilenen alanının doğru olduğu, davalı tarafından yapı tatil tutanağında 814,99 m² olarak belirlenen mesken yapısının aykırılıktan etkilenen alanının 164,39 m² olarak ölçüldüğü, zemin kat ve 1. katın 3,25 m olan yüksekliğinin 3,40 kotunda yapıldığı, çatı arası döşeme kotunun 6,50 olması gerekirken 6,80, saçak kotlarının 9,23 olması gerekirken 10,80, 10,70 kotunda olması gerekirken 11,20 kotunda yapıldığı, kot farkından meydana gelen aykırılık alanının, projeye göre olan aykırılık miktarları tüm kat yüksekliğinin belirli bir kısmı kadar olduğundan, kot farklarının kat yüksekliğine oranı kadar alınması gerektiği, aykırılıktan etkilenen toplam alan (kot farkı dahil) 164,39 +16,25=180,64 m² olarak hesaplandığı, inşai faaliyetlerin tamamlanmadığı ve kullanım durumunda olmadığı, toplam idari para cezasının 1.486,08 TL (depo yapısı)+ 22.947,06 (mesken yapısı) + 153.405,90 (ilave ceza 42-ç)=177.839,04 TL olarak hesaplandığı tespit ve değerlendirmelerine yer verildiği, dava konusu belediye encümeni kararında mesken yapısı için aykırılıktan etkilenen alanın 814,99 m² olarak tespit edildiği ve yapının inşai faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor olduğundan bahisle %10 artış uygulandığı, bilirkişi raporunda, mesken yapısında aykırılıktan etkilenen alanın toplamda 164,39 m² olduğu ve inşai faaliyetlerin tamamlanmadığının tespit edildiği, aykırılıktan etkilenen alanın farklı belirlendiği, söz konusu farklılığın temel cezayı etkileyen nitelikte olduğu, ceza artışının hatalı uygulandığı anlaşıldığından, idarece yanlış hesaplama yapılmak suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Bilirkişi raporuna itirazlarının değerlendirilmediği, bilirkişi raporunda her ne kadar aykırılıktan etkilenen alanın ve imar para cezasının yanlış hesaplandığı belirtilse de, onaylı mimari projesinde ve mahallinde görüleceği üzere projesinde otopark olarak gözüken alanın otopark rampasının iptal edilmek suretiyle ve iç kısımların farklı ebatlarda bölünerek yeniden düzenlendiği, binanın betonarmesinde (gabarisinde) yapılan yükseklikler ile ilgili olarak aykırılıkların yapının tamamını etkilediğinden yapıya yapılan ilaveler ile birlikte yapının toplam alanı üzerinden para cezasının hesaplandığı, tespit edilen hususların alanlarında herhangi bir yanlışlığın bulunmadığı, bilirkişi tarafından hatalı değerlendirme yapıldığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, uyuşmazlığa konu taşınmazın yapı müteahhididir.
Uyuşmazlığa konu taşınmaza ilişkin, davalı belediye tarafından düzenlenen 02/04/2021 tarihli yapı ruhsatı bulunmaktadır.
Davalı belediye görevlileri tarafından düzenlenen 29/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile; yapı kullanma izin belgesi bulunmayan betonarme Karkas 4-B sınıfı yapıda yapılan denetimde; mimari projesine aykırı olarak bodrum kat döşeme kotunun -4,30. m olması gerekirken -4,20 m. kotunda, 1. kat döşeme kotunun +3,25 m. olması gerekirken +3,40 m. kotunda, çatı arası döşeme kotununun +6,50 m. olması gerekirken +6,80 m. kotunda, saçak kotlarının +9,23 m. olması gerekirken +10,82 m. kotunda, +10,70 m. kotunda olması gerekirken +11,20 m. kotunda yapıldığı, sağ yan cephede bulunan otopark rampasının iptal edildiği, sol yan cephe A-B/2-3 aksları arasındaki alanın (10,95 m²) duvar örülerek zemin kat kullanıma katıldığı, 1. katta bulunan tüm balkonların iptal edilerek kullanıma katıldığı (19,44m²), çatı arasında bulunan çatı boşluklarının kullanıma katıldığı (169,5 m²), sağ yan cephe arsa köşe bahçe alanına 2,5x3,50=8,75 m² ebadında h:2,40 m. yüksekliğinde tek katlı yapı yapıldığı, inşaat durumunun ise binanın karkasının tamamlandığı, ara duvarlarının örüldüğü, iç ve dış sıvaların yapıldığı, cam ve doğramaların takılmadığı, tek katlı yapının çatısının henüz kapatılmadığı tespit edilmiştir.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, taşınmazda ruhsat ve eki mimari projeye aykırı şekilde yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 814,99 m² aykırılıktan etkilenen alan için yapı grubu olarak 4/B grubu esas alınarak c/5 ve 12. alt bentleri uyarınca 112.127,29 TL, 8,75 m² aykırılıktan etkilenen alan için yapı grubu olarak 1/A grubu esas alınarak c/5 ve 12. alt bentleri uyarınca 144,46-TL, aynı maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca 823,74 m² aykırılığa konu alan için 667.229,40-TL olmak üzere yapı müteahhidi sıfatıyla davacıya toplam 780.872,77-TL idari para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde yapı; karada ve suda daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler olarak tanımlanmış, 21. maddesinin 1. fıkrasında; bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26. maddesinde belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınmasının mecburi olduğu, 3. fıkrasında da, ancak, derz, iç ve dış sıva, boya, badana oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratların ruhsata tabi olmadığı, 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği düzenlenmiş, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (i) bendinde "i) Basit tamir ve tadil: Yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemlerini" hükmüne, aynı maddenin (y) bendinde "Esaslı tadilat: Yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri (Esaslı tadilat, ruhsata tabidir." hükmüne, 57. maddesinin 6. fıkrasında "Statik proje; mimari projeye ve zemin ve temel etüdü raporuna uygun olarak, ilgili mevzuat çerçevesinde inşaat mühendislerince hazırlanan, ölçekleri yapının büyüklüğüne ve özelliğine göre belirlenen, betonarme, yığma, çelik ve benzeri yapıların türlerine göre taşıyıcı sistemlerini gösteren, bodrum kat dâhil olmak üzere bütün kat planları, çatı planları, iskele sistemi ile bunların kesitleri, detayları ve hesaplarıdır" hükmüne, 58. maddesinde "(1) Mevcut yapının esaslı tamir ve tadili, yürürlükteki mevzuat hükümlerine aykırı olmaması şartı ile imar planı, bu Yönetmelik hükümleri ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılabilir. Ancak, ilave esaslı tamir ve tadil yapılabilmesi için ruhsat alınması zorunludur.
(2) Yapı ruhsatı alınmış olan yeni inşaat, ilave ve esaslı tadillerde, sonradan değişiklik yapılması istendiğinde mimari projenin yeniden tanzim edilmesi gereklidir. Bu değişiklik yapının statik ve tesisat esaslarında da değişiklik yapılmasını gerektirdiği takdirde istenen belgelerde de gerekli değişiklik yapılır. Yapı ruhsatına da bu projelerin tarihleri ve müelliflerin bilgileri yazılır." hükmüne, 59. maddesinde ise; "Basit tamir ve tadiller, balkonlarda yapılan açılır kapanır katlanır cam panel uygulamaları, korkuluk, pergola, çardak/kameriye ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı ve benzeri elemanların tamiri ve pencere değişimi ruhsata tabi değildir. (Ek cümle:RG-25/2/2022-31761) Ayrıca iç mekânların tasarımına dair iç mekân projesi değişikliği ile taşıyıcı sistemi ve yangın güvenliğini etkilemeyen mahal listesi değişiklikleri de ruhsata tabi değildir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen basit tadilatların ruhsat gerektirmediği, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri kapsayan esaslı tadilatların ruhsata tabi olduğu, yapı ruhsatı alınmış olan yeni inşaat, ilave ve esaslı tadillerde, sonradan değişiklik yapılması istendiğinde mimari projenin yeniden düzenlenmesi gerektiği, değişikliğin yapının statik ve tesisat esaslarında da değişiklik yapılmasını gerektirdiği takdirde istenen belgelerde de gerekli değişiklik yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Aykırılıktan etkilenen alan tespitinde, yapılan imalatların yapının taşıyıcı sistemini etkileyip etkilemediğinin esas alınması, aykırılıkların yapının taşıyıcı sistemini etkilemesi yani yapının statiği bakımından sakınca oluşturması halinde binanın tümünü etkileyeceğinden yapının tüm alanı üzerinden para cezasının hesaplanması gerekmektedir.
Yargı merciilerince, tarafların yargılama esnasında ileri sürdükleri uyuşmazlığın esasına ilişkin maddi olaylar incelenerek, yargılama esnasında somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olması, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması hâlinde, davayla doğrudan ilgili olan bu hususların araştırılarak maddi olayın açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; 29/07/2022 tarihli yapı tatil tutanağı ile; yapı kullanma izin belgesi bulunmayan betonarme Karkas 4-B sınıfı yapıda yapılan denetimde; mimari projesine aykırı olarak bodrum kat döşeme kotunun -4,30. m olması gerekirken -4,20 m. kotunda, 1. kat döşeme kotunun +3,25 m. olması gerekirken +3,40 m. kotunda, çatı arası döşeme kotununun +6,50 m. olması gerekirken +6,80 m. kotunda, saçak kotlarının +9,23 m. olması gerekirken +10,82 m. kotunda, +10,70 m. kotunda olması gerekirken +11,20 m. kotunda yapıldığı, sağ yan cephede bulunan otopark rampasının iptal edildiği, sol yan cephe A-B/2-3 aksları arasındaki alanın (10,95 m²) duvar örülerek zemin kat kullanıma katıldığı, 1. katta bulunan tüm balkonların iptal edilerek kullanıma katıldığı (19,44m²), çatı arasında bulunan çatı boşluklarının kullanıma katıldığı (169,5 m²), sağ yan cephe arsa köşe bahçe alanına 2,5x3,50=8,75 m² ebadında h:2,40 m. yüksekliğinde tek katlı yapı yapıldığı tespit edilmesi üzerine 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca yapının tüm alanı üzerinden para cezası verildiği anlaşılmaktadır.
... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; aykırılıklar nedeniyle verilen imar para cezasının hesabında davalı idarece etkilenen alan olarak yapının alanının tamamının esas alındığı, ancak, mevcut kotların mimari projedeki kotlardan bodrum katta 10 cm. zemin katta 15 cm, 1. katta 30 cm, çatıda 50 cm ve 1,59 m yükseklikte yapıldığı, kot farkından meydana gelen aykırılık alanının, projeye göre olan aykırılık miktarları tüm kat yüksekliğinin belirli bir kısmı kadar olduğundan, aykırılıktan etkilenen alan olarak kot farklarının kat yüksekliğine oranı kadar alınması gerektiği, bu şekilde toplam aykırılıktan etkilenen alanın 164,39 +16,25=180,64 m² olduğu, davalı idare tarafından toplam aykırılıktan etkilenen alanın 814,99 m² olarak tespit edildiği tespit ve değerlendirmelerine yer verilmiş, ancak söz konusu aykırılıkların yapının statiğini etkileyip etkilemediği hususu değerlendirilmemiş, dolayısıyla aykırılıkların yapının statiği bakımından sakınca oluşturup oluşturmadığı aydınlatılmamıştır. Bu itibarla, anılan bilirkişi raporu hükme esas alınabilecek yeterlilikte görülmemiştir.
İdare Mahkemesince ise; anılan bilirkişi raporundaki tespitler dikkate alınarak dava konusu belediye encümeni kararının iptaline karar verilmiş, söz konusu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ise reddedilmiştir.
Davalı idare tarafından ileri sürülen projesinde otopark olarak gözüken alanın otopark rampasının iptal edilmek suretiyle ve iç kısımların farklı ebatlarda bölünerek yeniden düzenlendiği, binanın betonarmesinde (gabarisinde) yapılan yükseklikler ile ilgili olarak aykırılıktan etkilenen alanın yapının tamamı olduğundan yapıya yapılan ilaveler ile birlikte yapının toplam alanı üzerinden para cezasının hesaplandığı yönündeki iddianın, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte esaslı iddia olduğu, yargılamanın sonucu bakımından önemli nitelikte olan anılan hususla ilgili hukuki irdeleme ve değerlendirme ile anılan maddi olaya dair yeterli inceleme ve araştırma yapılmamıştır.
Bu durumda; tespit edilen aykırılıkların yapının taşıyıcı sistemini etkileyip etkilemediği yani yapının statiği bakımından sakınca oluşturup oluşturmadığı, dolayısıyla aykırılıkların yapının tamamını (yapının tüm alanını) etkileyip etkilemediği hususunun araştırılması suretiyle, bu konuda mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle, sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan; davacı tarafından yapı müteahhidi olan şirketin yetkilisi olduğu, yapı müteaahidi olmadığı iddia edildiğinden, dosyada bulunan noter onaylı inşaat yapım sözleşmesinde yapı müteahhidi olarak ... Test ve Otomasyon Sistemleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin isminin yazılı olduğu, davacının anılan şirketin yetkilisi olduğu, 02/04/2021 tarihli yapı ruhsatında yapı müteahhidi olarak davacının ve ... Test ve Otomasyon Sistemleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin isminin yazılı olduğu görülmekle birlikte, sadece ... Test ve Otomasyon Sistemleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi adına mı yapı müteahhidi olarak yapı ruhsatı başvurusunun yapıldığı ve davacı ...'in de yapı müteahhidi sıfatıyla davalı belediyeye yapı ruhsatı başvurusunda bulunup bulunmadığının da araştırılması suretiyle, davacının anılan iddiasının değerlendirilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2.Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/01/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.