T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/3047
Karar No : 2025/5236
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Belediye Başkanlığı- ...
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:.., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Kartal İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza yönelik Kartal Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararlarıyla onaylanan 1/1000 ölçekli Kartal Merkez S-2 Alt Bölgesi Uygulama İmar Planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, konut kullanım oranı kararlarına yönelik olarak nazım imar planı hükümlerinin dava konusu uygulama imar planına arttırılarak yansıtıldığı, bu durumun kalıcı nüfusu arttırıcı özellik taşıdığı, nüfus kararları bakımından uygulama imar planı konut nüfusunun nazım imar planı nüfusunun üzerinde olduğu, rapor içerisinde S-2 bölgesi için yer verilen nüfus değerinin, nazım imar planında tanımlanan yoğunluk değeriyle tutarlılık taşımadığı, emsal değerlerinin nazım imar planında tanımlanan yoğunluk değerleriyle tutarlılık göstermediği, son olarak ... İdare Mahkemesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararıyla (her ne kadar bilirkişi raporunda ... İdare Mahkemesi kararlarına atıf yapıldığı görülmüş ise de, bu kararların istinaf incelemesinde kaldırıldığı ve davanın reddi yönünde kararlar verildiği anlaşılmıştır.) ... tarihli ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı hükümlerinin "ticaret-turizm-konut alanı (TİCTK-1) fonksiyonunda yapılaşma koşullarını düzenleyen 2.4. sayılı maddesinin iptaline karar verildiği görülmüş ve dava konusu uygulama imar planında TİCTK-1 alanlarında yapılaşma koşullarına yönelik olarak uygulama imar planını yönlendiren nazım imar planı hükümleri bulunmadığından, bu noktada planların kademeli birlikteliğinin sağlanmadığı anlaşıldığından dava konusu 1/1000 ölçekli Kartal Merkez S2 Alt Bölgesi Uygulama İmar Planının imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve tekniklerine aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının 10 metrelik yola ilişkin kısmının planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu, dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesinin de eklenmesi suretiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun ek gerekçe ile reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacıya ait İstanbul İli, Kartal İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz 03.06.2011 onay tarihli 1/5000 ölçekli Kartal Merkez Nazım İmar Planında kısmen merkezi iş alanı (mia), kısmen eğitim tesis alanı, kısmen de yol alanında kalmakta olup bu doğrultuda hazırlanan 16.05.2012 onay tarihli 1/1000 ölçekli Kartal Merkez Uygulama İmar Planında ise kısmen merkez alanı, kısmen ilköğretim tesis alanı, kısmen de yol fonksiyonuna ayrılmıştır. Anılan nazım imar planına karşı TMMOB Mimarlar Odası tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih, E:... ve K:... sayılı kararı ile işlemin iptaline karar verilmiş ve mezkur karar kanun yollarından geçerek kesinleşmiştir. Yine anılan uygulama imar planına karşı TMMOB Mimarlar Odası tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih, E:... ve K:... sayılı kararı ile işlemin iptaline karar verildiği ve mezkur kararın kanun yollarından geçerek kesinleştiği görülmüştür. Bu kararlar üzerine İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Kartal Merkez Nazım İmar Planında mezkur taşınmazın kısmen TİCTK-1(ticaret-turizm-konut 1) alanı, kısmen eğitim tesis alanı, kısmen yol alanında kaldığı, devam eden süreçte bu doğrultuda hazırlanan ve Kartal Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararlarıyla onaylanan 1/1000 ölçekli Kartal Merkez S-2 Alt Bölgesi Uygulama İmar Planınında da, nazım imar planıyla uyumlu olacak şekilde davacıya ait taşınmazın kısmen TİCTK-1(ticaret-turizm-konut 1) alanı (E:1,80), kısmen ilkokul alanı, kısmen yol (26 mt.-18 mt.-10 mt.) alanında kaldığı, bu planın 07.07.2022 - 05.08.2022 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, davacı tarafından askı süresi içerisinde 01.08.2022 tarihinde (ticaret-turizm-konut 1) alanında emsalin 1,80'den 2,70'e çıkartılması, ilköğretim alanının kaldırılması, 10 metrelik yolun taşınmazının ikiye böldüğü ve kullanılamaz hale getirdiği iddialarıyla yapılan itirazın Kartal Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararıyla reddedilmesi üzerine anılan uygulama imar planının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Tanımlar" başlıklı 5.maddesinde, "nazım imar planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan şeklinde, uygulama imar planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." şeklinde tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun "Mekansal planlama kademeleri" başlıklı 6.maddesinde, "Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4.maddesinde, "Nazım imar planı: Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı, uygulama imar planı ise, Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde; parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı ifade eder şeklinde düzenlenmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6.maddesinde de, "(1) Mekânsal planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planları, Çevre Düzeni Planları ve İmar Planları olarak hazırlanır. Buna göre planlama kademeleri, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; Mekânsal Strateji Planı, Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından oluşur.
(2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının ek gerekçeli reddi yolunda kararın 10 metre en kesitli yola ilişkin kısmı hakkındaki temyiz istemleri incelendiğinde,
Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
İdare Mahkemesi kararının bu bölümüne karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurularının gerekçeli reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararı hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır.
Dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın "kısmen TİCTK-1(ticaret-turizm-konut 1) alanı (E:1,80), kısmen ilkokul alanı, kısmen yol (26 metre ve 18 metre) alanında" kalan kısmı yönünden dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kısmına yönelik temyiz istemlerine gelince,
Davacının temel itirazlarının dava konusu uygulama imar planında emsalin 1,80'den 2,70'e çıkartılması ile ilköğretim alanının kaldırılması gerektiği, 10 metrelik yolun taşınmazını ikiye böldüğü ve kullanılamaz hale getirdiği hususlarına ilişkin olduğu görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacının yapılaşma hakkının kısıtlandığı, daha fazla yapılaşma hakkı verilmesi gerektiği şeklindeki istemi sonucunda emsal oranının arttırılması halinde plan genelinde yapı yoğunluğu ile nüfus yoğunluğunun artacağı ancak buna paralel olarak artan nüfus sebebiyle uygulama imar planı ile planlama alanda öngörülen sosyal donatı alanlarının azalacağı görüldüğünden, dava konusu nazım imar planının anılan kısmında mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacının ilköğretim alanına ve yol (26 metre ve 18 metre) alanına ilişkin itirazı yönünden ise, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının hukuki denetiminin bir üst ölçekli plan olan 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygunluğu yönünden inceleme yapılmasıyla sınırlı olması gerektiği, buradan hareketle, davacıya ait taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen ilköğretim alanı kısmen yol (26 metre ve 18 metre) alanında kaldığı, yine anılan planın dayanağı nazım imar planında da eğitim tesisi alanı ve yol (26 metre ve 18 metre) alanı olarak belirlendiği, bu yönüyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planın dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun olduğu, davacı tarafından 1/5000 ölçekli nazım imar planının iptalinin istenilmediği anlaşıldığından, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının bu kısmının planların kademeli birlikteliği ilkesine, planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olduğu anlaşılmıştır.
Diğer taraftan, İdare Mahkemesince iptal kararına dayanak oluşturan 1/5000 ölçekli nazım imar planı hükümlerinin "Ticaret-Turizm-Konut Alanı (TİCTK-1) fonksiyonunda yapılaşma koşullarını düzenleyen 2.4. sayılı maddesinin değiştirilmesine ilişkin ... tarihli, ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi kararının, TİCTK-1 rumuzlu fonksiyona ait 2.4 sayılı plan notunda
geçen “…Hava mania hattı kriterlerine uyulması kaydıyla Yençok: 80 metredir ancak tamamı
konut, yüksek nitelikli konut, rezidans yapılan bloklarda Yençok: 60 metredir.” hükmündeki “60
metredir” ifadesinin “15 kattır” şeklinde değiştirilmesine ilişkin olduğu davacının emsalin artırılmasına ilişkin itirazı ile ilgisinin bulunmadığı görüldüğünden İdare Mahkemesi kararında bu yönden de isabet bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçeli reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Dava konusu işlemin iptaline dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının gerekçeli reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının; taşınmazın ''10 metre enkesitli yol alanına'' ilişkin kısmı yönünden ONANMASINA, "TİCTK-1(ticaret-turizm-konut 1) alanı (E:1,80), ilkokul alanı, yol (26 metre ve 18 metre) alanında'' kalan kısmı yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 22/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.