T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/3215
Karar No : 2025/4851
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından; maliki olduğu Van ili, İpekyolu ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde bulunan ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yapılan parselasyon işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; her ne kadar yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda sunulan bilirkişi heyet raporunda davaya konu parselasyon işleminin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile uyumlu olduğu, üst ölçekli plan kararlarının aktarıldığı, düzenleme sınırının doğru bir şekilde geçirildiği belirtilmiş ise de; dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda halihazırda mevcut olan yapıların büyük çoğunluğunun korunmasına rağmen davacının sahip olduğu yapının korunmadığı ve bu durumun teknik zorunluluktan da kaynaklanmadığı, fiili duruma uygun olmayan parselasyon işleminde mevzuatta yer verilen dağıtım esaslarına ve hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Dava konusu parselayon kapsamında yer alan başka bir taşınmaz için malikleri tarafından açılan davada (Dairelerinin E:... sayılı), düzenleme sahası içinde sulama ve taşkın koruma amacıyla Sıhke Göletinin (yapay) yer aldığı, anılan gölet sahasının da düzenleme ortaklık payından (DOP) karşılandığı, düzenleme ortaklık payından (DOP) karşılanabilmesi mümkün olmayan gölet sahasının umumi hizmet alanlarına benzer bir alan içinde yer almadığı ve bu sebeple mülkiyet hakkına yapılacak müdahalenin kanuni olmaması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlaline sebep olunabileceği, DOP hesabında yapılan hatanın düzenleme sahası içinde tüm parseller için genel aykırılık sebebi teşkil etmesi sebebiyle dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak istinaf başvurusunun belirtilen gerekçe de eklenilmek suretiyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlenildikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
19 Ekim 2016 tarihli ve 29862 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2019/9301 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Van ilinde meydana gelen deprem afeti nedeniyle sağlıklı ve güvenli kentleşmenin sağlanması maksadıyla Van ili ve çevresinde imar planları ve parselasyon yapılması hususunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığına yetki verilmiş, verilen yetki kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile ..., ... ... ve ... etaplarından oluşan 1/1000 ölçekli uygulama imar planları yapılarak 10/08/2020 tarih ve 167714 sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı oluru ile dava konusu parseli kapsayan alanda parselasyon yapılmıştır. Onaylanan parselasyon planları Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından bir ay süre ile ilan edilmiş, askı süresi içerisinde ilgililerince yapılan itirazlar 03/03/2021 tarih ve E.369724 sayılı Bakanlık oluru ile kısmen kabul, kısmen reddedilerek parselasyon 09/03/2021 - 12/04/2021 tarihleri arasında tekrar askıya çıkarılmıştır. İlgililerince yapılan itirazlar bir kez daha 18/08/2021 tarih ve E.1527505 sayılı Bakanlık oluru ile kısmen kabul, kısmen reddedilerek parselasyonun 19/08/2021 - 21/09/2021 tarihleri arasında üçüncü kez askıya çıkarılması üzerine ilgililerince yapılan itirazlar son kez değerlendirilerek ... tarih ve ... sayılı oluru ile onaylanarak kesinleştirilmiş ve tapuya tescil edilmiştir.
Anılan işlemin davacı tarafından öğrenilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Arazi ve arsa düzenlemesi" başlıklı 18. maddesinde; "İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme alanındaki nüfusun kentsel faaliyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli olan umumi hizmet alanlarının tesis edilmesi ve düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini geçemez.
Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan yerler ile bölgenin ihtiyacı olan yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı öğretime yönelik eğitim tesis alanları, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesis alanları, pazar yeri, semt spor alanı, toplu taşıma istasyonları ve durakları, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, resmî kurum alanı, mezarlık alanı, belediye hizmet alanı, sosyal ve kültürel tesis alanı, özel tesis yapılmasına konu olmayan ağaçlandırılacak alan, rekreasyon alanı olarak ayrılan parseller ve mesire alanları gibi umumi hizmet alanlarından oluşur ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenlemeye tabi tutulan alan içerisinde bulunan taşkın kontrol tesisi alanlarının, bu fıkrada belirtilen kullanımlar için düzenleme ortaklık payı düşülmesini müteakip kalan Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanması esastır.
Ancak taşkın kontrol tesisi için yeterli alanın ayrılamaması durumunda, düzenleme ortaklık payının ikinci fıkrada belirtilen oranı aşmaması şartıyla, düzenlemeye tabi diğer arazi ve arsaların yüz ölçümlerinden bu fıkradaki kullanımlar için öncelikle düzenleme ortaklık payı ayrıldıktan sonra ikinci fıkrada belirtilen orana kadar taşkın kontrol tesisi için de ayrıca pay ayrılır.
Kapanan imar ve kadastro yollarının öncelikle düzenleme ortaklık payına ayrılan toplam alandan düşülmesi esastır. Üçüncü fıkrada belirtilen, bölgenin ihtiyacına ayrılan alanlardan belediye hizmetleri ile ilgili olanlar bu amaçlarla kullanılmak kaydıyla ilgili belediyesi adına, diğer alanlar ise imar planındaki kullanım amacı doğrultusunda bu amacı gerçekleştirecek olan idareye tahsis edilmek üzere Hazine adına tescil edilir.
Düzenleme ortaklık paylarının toplamı, üçüncü fıkrada sözü geçen umumi hizmetler için, yeniden ayrılması gereken yerlerin alanları toplamından az olduğu takdirde, eksik kalan miktar, tescil harici alanlardan veya muvafakat alınmak kaydıyla; kamuya ait taşınmazlardan ya da Hazine mülkiyetindeki alanlardan karşılanır. Bu yöntemlerle karşılanamaması hâlinde belediye veya valilikçe kamulaştırma yoluyla tamamlanır.
Herhangi bir parselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasının gerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu madde hükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaması esastır. Ancak, her türlü imar planı kararı ile yapılaşma koşulunda ve nüfusta artış olması hâlinde, artış olan parsellerden, uygulama sonucunda oluşan değerinin önceki değerinden az olmaması kaydıyla, daha önceki imar uygulamalarında yapılan terk veya kesintiler dikkate alınmak suretiyle ilk uygulamadaki düzenleme ortaklık payı oranını % 45’e kadar tamamlamak üzere ilave düzenleme ortaklık payı kesintisi yapılabilir. (...)Düzenleme sonucu taşınmaz maliklerine verilecek parseller; öncelikle düzenlemeye alınan taşınmazın bulunduğu yerden, mümkün olmuyor ise en yakınındaki eşdeğer alandan verilir. (...)Uygulama imar planında hüküm bulunmaması hâlinde yönetmelikte belirlenen asgari parsel büyüklüklerinin altında parsel oluşturulamaz." hükmüne yer verilmiştir.
22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4. maddesinin (p) bendinde, Umumi Hizmet Alanları; yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi/parkı ve yeşil alan, ibadet yeri, karakol ve milli eğitim Bakanlığına bağlı öğretime yönelik eğitim tesis alanları, kamuya ait kreş alanları, pazar yeri, semt spor alanı ve şehir içi toplu taşıma istasyonları, ve durakları, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesis alanları, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, spor alanı, teknik altyapı alanı, kamuya ait trafo alanı, belediye hizmet alanı, sosyal ve kültürel tesis alanı, kent meydanı, kent parkı, özel tesis yapılmasına konu olmayan ağaçlandırılacak alan, rekreasyon alanları ve mesire alanları, resmi kurum alanı, idari tesis alanı, mezarlık alanı, bunun dışında kamusal ihtiyaçlara göre ortaya çıkacak imar planı kararıyla belirlenen diğer umumi ve kamu hizmet alanları ile taşkın kontrol tesisi, olarak sayılmıştır.
Yönetmeliğin düzenleme ortaklık payına ait esaslar başlıklı 14. maddesinde; (1) Düzenlemeye tabi tutulan yerler ile bölgenin ihtiyacı olan umumi ve kamu hizmet alanları için, İmar Kanununun 18 inci maddesine göre alınacak düzenleme ortaklık paylarının düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini (%45) geçemeyeceği; (2) Düzenleme ortaklık paylarının, a) Yol, su yolu, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi/parkı ve yeşil alan b) İbadet yeri, karakol ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı öğretime yönelik eğitim tesis alanları, kamuya ait kreş alanları c) Pazar yeri, semt spor alanı ve şehir içi toplu taşıma istasyonları ve durakları. ç) Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesis alanları. d) Otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol e) Kent meydanı, kent parkı, spor alanı f) Belediye hizmet alanı, sosyal ve kültürel tesis alanı. g) Teknik altyapı alanı, kamuya ait trafo alanı ğ) Rekreasyon alanı, mesire alanları ve özel tesis yapılmasına konu olmayan ağaçlandırılacak alan h) Resmî kurum alanı ı) Diğer umumi ve kamu hizmet alanları i) Mezarlık, otogar alanı, sıralamasına uygun olarak alınacağı; (3) Düzenlemeye tabi tutulan alan içerisinde bulunan taşkın kontrol tesisi alanlarının öncelikle düzenleme sahasındaki Hazine taşınmazlarından karşılanacağı; Yetmemesi halinde, ikinci fıkrada yer alan umumi ve kamu hizmet alanları için düzenleme ortaklık payı ayrıldıktan sonra, yüzde kırk beşe (%45) tamamlayan fark kadar alanın düzenleme ortaklık payından karşılanacağı düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin Düzenleme ortaklık payını aşan umumi ve kamu hizmet alanlarının elde edilmesi başlıklı 15. maddesinde; (1) Düzenleme sahasındaki umumi ve kamu hizmet alanlarının düzenleme ortaklık payından karşılanacağı, ancak, düzenleme sahasında düzenleme ortaklık payına konu alanların yüzde kırk beşten (%45) fazla olması durumunda, 14 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen öncelik sırasına göre düzenleme ortaklık payı alındıktan sonra eksik kalan alanın; düzenleme sahasındaki tescil harici alanlardan, belediye mülkiyetindeki alanlardan veya muvafakat alınmak kaydıyla; kamuya ait taşınmazlardan ya da hazine mülkiyetindeki taşınmazlardan bedelsiz karşılanacağı; Bu alanların yetmemesi halinde kalan miktarın ya da bu yöntemle karşılanamaması halinde tamamının, 5 inci maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen usullerle, (2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında, ilgisine göre Hazine veya ilgili idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile trampa yapılmak ya da satın alınmak suretiyle, ilgili kamu kurum ve kuruluşunca kamulaştırılarak) kamuya geçişinin sağlanacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, Danıştay Altıncı Dairesinin 09/07/2024 tarih ve E:2024/4463 sayılı ara kararı ile davalı idareden, parselasyon işlemini kapsayan düzenleme sınırı içerisinde gölet sahasının bulunup bulunmadığı, gölet sahası bulunuyor ise 1/1000 ölçekli uygulama imar planında hangi kullanımda gösterildiği, gölet alanının DOP hesabına dahil edilip edilmediğinin sorulması üzerine davalı idare tarafından verilen 14/08/2024 havale tarihli beyan dilekçesinde, düzenleme sınırı içinde Sıhke (yapay) Göletinin bulunduğu, anılan yerin DSİ tarafından verilen görüş doğrultusunda "su yüzeyi" kullanımında gösterildiği, umumi hizmet alanlarından sayılan yerin düzenleme ortaklık payı kapsamında kaldığı bildirilmiştir.
Ayrıca dava konusu işleme karşı... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan bir başka davada, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... tarih ve K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... sayılı ara kararı ile DSİ Bölge Müdürlüğünden, Sıhke Gölü sahasının belirlenmesine yönelik tesis edilen tüm işlemler, gölet sahasının hangi mevzuata göre belirlendiği, gölün yapay mı doğal mı olduğu, gölden kimlerin faydalanabileceği ve göl sahasında kalan taşınmazların kamulaştırılmasına yönelik işlemler hakkında bilgi istenilmesi üzerine verilen cevapta, Sıhke Göleti'nin 1960-70'li yıllarda sulama ve taşkın koruma tesisi amacıyla idareleri tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri dikkate alınarak inşa edilerek 1979 yılında işletmeye açıldığı, fakat arşiv kayıtlarında buna ilişkin belge ve bilginin bulunmadığı, günümüzde de taşkın öteleme tesisi vazifesi gördüğü,... tarih ve ... sayılı genel müdürlük oluru ile sulama sahasından çıkarıldığı beyan edilmiştir.
Yukarıda yer verilen ara kararı cevapları ile mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; uyuşmazlıkta çözümlenmesi gerekli temel hukuki meselenin idarelerin beyanlarından hareketle su yüzeyi, gölet sahası, taşkın koruma tesisi olduğu belirtilen gölet alanının hangi yöntemle kamuya kazandırılacağıdır.
Kamulaştırma yöntemiyle 1979 yılında işletmeye açılarak günümüzde sulama tesisi alanından çıkarılarak taşkın önleme vazifesi gören, uyuşmazlık konusu gölet sahası 1/1000 ölçekli uygulama imar planında göl, gölet lejandı kapsamında su yüzeyi olarak gösterildiği dosya kapsamından anlaşılmaktadır.
Dosya içeriğinde yer alan parselasyon işlemine ilişkin hesap cetvellerinden toplam tahsis ve imar ada alanının 14052001.85, ortak katılım alanının 0.00, düzenlemeye giren (Dopal) alanın 19431515.93, düzenlemeye giren (Dopalma) alanın 3364668.71 kamulaştırılan alanın 0.00, toplam bağışlanan alanın 237347.40 olduğu, toplam kadastro parsel alanının 28919171.40, toplam payının ise 25597762.19 olduğunun belirtildiği, düzenleme sahası içinde bulunan Sıhke Göletinin sulama ve taşkın koruma amacıyla kullanıldığı, idarece umumi hizmet alanları kapsamında değerlendirilerek düzenleme ortaklık payından (DOP) karşılandığı görülmektedir.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca düzenleme ortaklık payına konu olabilecek alanların kapsamı göz önünde bulundurulduğunda dava konusu parselasyona ilişkin düzenleme sahası içinde bulunan ve imar planında göl, gölet lejantında fonksiyonlandırılan günümüzde taşkın öteleme (koruma) tesisi amacıyla kullanılan Sıhke Göleti sahasının düzenleme ortaklık payından karşılanabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bununla birlikte parselasyon işlemine konu olayda, öncelikle düzenlemeye tabi tutulan yerler ile bölgenin ihtiyacı olan yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı öğretime yönelik eğitim tesis alanları, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesis alanları, pazar yeri, semt spor alanı, toplu taşıma istasyonları ve durakları, otoyol hariç erişme kontrolünün uygulandığı yol, su yolu, resmî kurum alanı, mezarlık alanı, belediye hizmet alanı, sosyal ve kültürel tesis alanı, özel tesis yapılmasına konu olmayan ağaçlandırılacak alan, rekreasyon alanı olarak ayrılan parseller ve mesire alanları gibi umumi hizmet alanları için düzenleme ortaklık payı ayrılmasını müteakip düzenleme sahası içerisinde bulunan taşkın kontrol tesisi alanlarının kalan Hazine mülkiyetindeki taşınmazlardan karşılanması, buna rağmen taşkın kontrol tesisi için yeterli alan ayrılamaması durumunda uygulamaya giren taşınmazlardan %45 oranını aşmayacak şekilde taşkın kontrol tesisi için de ayrıca pay ayrılması suretiyle karşılanması gerekmektedir.
Davalı idarece sunulan savunma dilekçesinde, gölet sahasının düzenleme ortaklık payından karşılanamayan kısmının tescil harici alanlardan karşılandığı belirtilmekte ve mal sahipleri araştırma ve özet formunda 237347.40 bağışlanan alan görünmekte ise de uyuşmazlık konusu alanın parselasyon işlemi ile umumi hizmet alanı kabul edilerek düzenleme ortaklık payından mı karşılandığı yoksa taşkın koruma tesisi olarak kabul edilerek mi elde edildiği, taşkın öteleme tesisine ilişkin kısmının uyuşmazlık konusu parselasyon işleminin yukarıda aktarılan mevzuatla belirlenen esas, usul ve sıralamaya uyularak tesis edilip edilmediği, dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler ile sunulu bilirkişi raporundan anlaşılamamaktadır.
Bu durumda, yukarıda anılan hususlar araştırılarak varılacak sonuca göre yeniden karar verilmesi gerektiğinden, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme Kararına karşı yapılan istinaf isteminin ek gerekçe ile reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesinin kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun ek gerekçeli reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.