T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/4787
Karar No : 2025/1849
DAVACI : ... İnşaat Taahhüt Sanayi Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ait 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tekilflerinin onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tahsil edilen 5.000,00-TL başvuru bedeli ve 5.000.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olmak üzere toplamda 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin davalı idarenin ... tarihli, ... sayılı işleminin ve söz konusu işlemin dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili maddelerinin iptali ile 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : İmar planlarına ilişkin olarak Kanunda sayılanlar dışında harç ve ücret adı altında herhangi bir bedel alınamayacağı, tahsil edilen bedelin mevzuatta öngörülen plan ve proje tasdik harcı olmadığı, söz konusu bedelin fahiş miktarda ve haksız olarak tahsil edildiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Usule ilişkin olarak, davada süre aşımı bulunduğu, esasa ilişkin olarak, dava konusu bedelin harç veya ücret değil, plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olduğu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayımlanan yıllık birim fiyat listesi kapsamında hesaplama yapıldığı, söz konusu bedelin mevzuat kapsamında usule uygun olarak tahsil edildiği, haksız davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Davacı şirket tarafından ödenen plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemin ve dayanağı olan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme Ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinin iptali ile 5.005.000,00-TL'nin başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, davacı şirket tarafından, ''plan inceleme ve işlem hizmet bedeli'' ile ''başvuru bedeli '' adı altında tahsil edilen 5.005.000,00-TL'nin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili maddelerinin iptali ve ödenen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. Maddesinin (ğ) bendi uyarınca "Özel Proje Alanı" olarak ilan edilen İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin olarak hazırlanan 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliğinin 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. Maddesinin (ğ) bendi ve 3194 sayılı İmar Kanununun 9. Maddesi uyarınca onaylandığı ve davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli ile başvuru bedeli adı altında 5.005.000,00-TL'nin tahsil edildiği, tahsil edilen bu bedelin harç veya ücret değil plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olduğu, plan değişikliği ile verilen yapılaşma haklarından doğan ve konut kullanımı için E:3.00 üzerinden inşaat alanı hakkı hesaplandığı, alanın özel proje alanı olması nedeniyle 1.2 katsayısı ile teklif sahibinin vakıf olması nedeniyle de 1/2 katsayısının uygulandığı, ayrıca birim fiyatının Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayımlanan 2013 yılı Birim Fiyat Listesinde 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2(h) maddesi kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kapsamında "Döner Sermaye Sıra No:1321" ve "Hizmetin No.su ve Adı:II Planlı Alanlarda Plan Tadilatı ile Yapılaşma Hakkı İlk Kez Verilen Alanlarda İmar Parseli Üzerinden Birim Bedel m2/TL" üzerinden 15 TL/m2 olarak belirlendiği, bu durumda Plan İnceleme ve İşletme Hizmet Bedelinin= yöre katsayı x arazi kullanım türü birim bedeli x alan büyüklüğü (m2) olarak Bakanlığın Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünce yayımlanan yıllık birim fiyat listesi kapsamında hesaplandığı, ödenen tutarın iadesi talebiyle yapılan başvurunun ... tarih ve ... sayılı işlemle reddi üzerine, anılan işlem ile dayanağı tarifenin ilgili maddelerinin iptali ile ödenen tutarın yasal faiziyle iadesi istemiyle iş bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde: "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmü bulunmaktadır.
3194 sayılı İmar Kanununun "İmar planlarında Bakanlığın yetkisi" başlıklı 9. Maddesinde, "Bakanlık gerekli görülen hallerde, kamu yapıları ve enerji tesisleriyle ilgili alt yapı, üst yapı ve iletim hatlarına ilişkin imar planı ve değişikliklerinin, umumi hayata müessir afetler dolayısıyla veya toplu konut uygulaması veya Gecekondu Kanununun uygulanması amacıyla yapılması gereken planların ve plan değişikliklerinin, birden fazla belediyeyi ilgilendiren metropoliten imar planlarının veya içerisinden veya civarından demiryolu veya karayolu geçen, hava meydanı bulunan veya havayolu veya denizyolu bağlantısı bulunan yerlerdeki imar ve yerleşme planlarının tamamını veya bir kısmını, ilgili belediyelere veya diğer idarelere bu yolda bilgi vererek ve gerektiğinde işbirliği sağlayarak yapmaya, yaptırmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkilidir..." hükmü yer almıştır.
İşlem tarihinde yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. Maddesinin "Görevler" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Gecekondu, kıyı alanları ve tesisleri ile niteliğinin bozulması nedeniyle orman ve mera dışına çıkarılan alanlar dâhil kentsel ve kırsal alan ve yerleşmelerde yapılacak iyileştirme, yenileme ve dönüşüm uygulamalarında idarelerce uyulacak usul ve esasları belirlemek; Bakanlıkça belirlenen finans ve ticaret merkezleri, fuar ve sergi alanları, eğlence merkezleri, şehirlerin ana giriş düzenlemeleri gibi şehirlerin marka değerini artırmaya ve şehrin gelişmesine katkı sağlayacak özel proje alanlarına dair her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyeti kurulmasını temin etmek; 2/3/1984 tarihli ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu uyarınca Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan uygulamalara ilişkin her tür ve ölçekte etüt, harita, plan ve parselasyon planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak, ruhsat işlerini gerçekleştirmek, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyetinin kurulmasını sağlamak." (h) bendinde ise, "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek." davalı idarenin görevleri arasında sayılmıştır.
Diğer taraftan anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin "Döner sermaye" başlıklı 28. maddesinde, "Bakanlık ihtiyaç duyduğu hallerde ve lüzum gördüğü merkezlerde Bakanın onayı ile görev ve hizmetleriyle ilgili döner sermayeli işletmeler kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde, "İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür." düzenlemesi ile "Yönetim Kurulunun görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise, "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek." düzenlemesine yer verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararıyla da 01.01.2013 tarihi itibariyle uygulanacak dava konusu 2013 yılı Birim Fiyat Listesi belirlenmiş olup, Birim fiyat listesinde, "644 sayılı KHK'nin 2(H) maddesi kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak inceleme ve işlem hizmet bedelinin hesaplanmasına ilişkin usuller"in açıklamalar kısmının 11.maddesinde, "644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve "Özel Proje Alanı" olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,20 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır." düzenlemesi getirilmiştir.
Yukarıda yer verilen Kanun hükmü uyarınca, Bakanlıkça belirlenen finans ve ticaret merkezleri, fuar ve sergi alanları, eğlence merkezleri, şehirlerin ana giriş düzenlemeleri gibi şehirlerin marka değerini artırmaya ve şehrin gelişmesine katkı sağlayacak özel proje alanlarına dair her tür ve ölçekte etüt, harita, plan, parselasyon planı ve yapı projelerini yapmak, yaptırmak, onaylamak, kamulaştırma, ruhsat ve yapım işlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak, yapı kullanma izinlerini vermek ve bu alanlarda kat mülkiyeti kurulmasını temin etmek şeklindeki faaliyetlerin, idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığı açık olup, bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı kuşkusuzdur.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevlerine ilişkin bir konuda döner sermaye ücreti alınmasına yönelik düzenleme getirilmesine hukuken olanak bulunmadığından, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde yer verilen "üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işler" ibaresinin, bu nitelikteki işlemleri kapsamadığının kabulü gerekmektedir.
Bu durumda, davalı idarece 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2/1-ğ maddesi uyarınca "özel proje alanı" olarak ilan edilen alanlara ilişkin olarak yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenlemenin söz konusu olmaması nedeniyle bu konuda herhangi bir ücret talep edilmesine de hukuken olanak bulunmadığından, dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "Açıklamalar" bölümünde yer alan "644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve "Özel Proje Alanı" olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1,20 katsayısı ile çarpılarak bulunacaktır." düzenlemesini içeren 11. maddesinde ve bu maddeye dayanılarak davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli adı altında 5.005.000,00-TL tahsil edilmesinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davacı şirketten tahsil edilen 5.005.000,00-TL'nin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "Açıklamalar" bölümünde yer alan 11. maddesinin iptaline ve bu kapsamda alınan 5.005.000,00- TL hizmet bedelinin, yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 09/04/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'in gelmediği ve davalı idare vekili Av. ...'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, davacı vekili Av. ...'in 08/04/2025 tarihinde kayıtlara giren mazeret dilekçesi kabul edilmeyerek açık duruşmaya başlandı. Usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Dava; İstanbul ili, Şişli ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ait 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı tekilflerinin onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tahsil edilen 5.000,00-TL başvuru bedeli ve 5.000.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olmak üzere toplamda 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin davalı idarenin ... tarihli, ... sayılı işlemin ve söz konusu işlemin dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili maddelerinin iptali ile 5.005.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. Maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde " (1) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır:...ç) Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek,.. h) Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek... 102. maddesinde, 1. maddesinin Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: ... k) bendinde "Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacak binalar, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesisleri ile ilgili altyapı, üstyapı ve iletim hatları, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı madde üretim tesisleri ve depoları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı istasyonları gibi alanlar ile ilgili her tür ve ölçekteki planların yapılmasına ilişkin esasları belirlemek, bunlara ilişkin her tür ve ölçekteki harita, etüt, plan ve parselasyon planlarını gerektiğinde yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak. Planlamaya ilişkin iş ve işlemlerde, bakanlıklar, mahalli idareler ve meslek kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak, planlama sürecinin iyileştirilmesini ve geliştirilmesini temin etmek"" hükümlerine yer verilmiştir.
Diğer taraftan anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "Döner sermaye" başlıklı 122. maddesinde," (1) Bakanlık döner sermaye kurmaya yetkilidir. Döner sermaye miktarı, Cumhurbaşkanlığınca belirlenir. (2) İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir" hükmüne yer verilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde, "İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür." düzenlemesi ile "Yönetim Kurulunun görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1.fıkrasının (h) bendinde ise; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek." düzenlemesine yer verilmiştir.
Çevre Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme Ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesinde, "644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. Maddesi değişik (ğ) bendi gereğince Bakanlar Kurulunca belirlenen ve 'Özel Proje Alanı' olarak ilan edilen yerlere ilişkin her tür ve ölçekte planlara ait iş ve işlemlere dair hizmet bedeli 1,20 katsayısı ile bulunacaktır." düzenlemesine yer verilmiş; 12. maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarının kendi arsaları üzerinde gerçekleştireceği kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik planlarından plan ücretinin 1/2 oranında hesaplanacağı; "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406)sıra sayılı maddesinde, toplam emsal alanın her metre karesi için birim bedeli 15,00-TL olarak belirlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Usul Yönünden:
Davalı idarenin usule ilişkin iddiaları yerinde görülmemiştir.
Esas Yönünden:
Uyuşmazlıkta, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin ilgili maddelerinin iptali istenilmekle birlikte dosyada yer alan bilgi ve belgelerden Çevre Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme Ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinin davacının menfaatini ihlal ettiği sonucuna varılarak, dava konusu düzenleme anılan kısımlara hasren incelenmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı Bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmemiştir. Anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte, davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında gerçekleştirilmediği görülmektedir.
4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen "ticari" mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2023 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine de imkan bulunmamaktadır.
Diğer yandan; 29/06/2011 tarih ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup, söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kuruluna yetki vermektedir.
Ancak, her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığından, bu işlemlerin döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı kuşkusuzdur.
Ayrıca; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde; "Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacak binalar, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesisleri ile ilgili altyapı, üstyapı ve iletim hatları, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı madde üretim tesisleri ve depoları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı istasyonları gibi alanlar ile ilgili her tür ve ölçekteki planların yapılmasına ilişkin esasları belirlemek, bunlara ilişkin her tür ve ölçekteki harita, etüt, plan ve parselasyon planlarını gerektiğinde yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak. Planlamaya ilişkin iş ve işlemlerde, bakanlıklar, mahalli idareler ve meslek kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak, planlama sürecinin iyileştirilmesini ve geliştirilmesini temin etmek" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevleri arasında sayılmıştır. Anılan Bakanlığın, yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenleme de bulunmamaktadır.
Devletin sunduğu asli ve sürekli kamu hizmetlerinin, yasal düzenlemelerde aksi belirtilmedikçe ücretsiz olduğu açık olduğuna göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yürüttüğü asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için de aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça ücret alınamayacağı açıktır.
Bu durumda; davacı şirket tarafından 24/10/2013 ve 31/10/2013 tarihlerinde ödenen plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde ve dayanağı olan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme Ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, hukuka aykırılığı tespit edilen bu işleme dayanılarak davalı idarece davacıdan tahsil edilen 5.005.000,00-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin davacıya ödenmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2013 Yılı Birim Fiyat Listesinin "644 Sayılı KHK'nin 2 (H) Maddesi Kapsamında Ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme Ve Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" başlığı altında "Açıklamalar" kısmının 11. maddesi ile "Arazi Kullanım Türü Bedelleri" başlığı altındaki "Merkezi İş Alanı, Finans Merkezi, Rezidans Vb." kullanımlara yönelik düzenlenen (1321-II-406) sıra sayılı maddesinin İPTALİNE,
2. Dava konusu ... tarihli, ... sayılı işlemin İPTALİNE,
3. ...-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin başvuru tarihi olan 16/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ÖDENMESİNE,
4. Hükmedilen tazminat tutarı üzerinden hesaplanan ...-TL nispi karar harcından dava açılırken yatırılan ...-TL maktu karar harcı düşüldükten sonra kalan ...-TL'sinin (dava açılırken peşin yatırılmadığından) dörtte birlik kısmının davacıya tamamlattırılmasından sonra anılan harcın davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan ...-TL nispi vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine (Mahkemece daha önce davacı lehine maktu vekalet ücretine hükmedildiği dikkate alınarak tahsil ve ödemede mükerrerliğe sebep olmamak üzere)
6. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... -TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
7. Temyiz aşamasında yapılan ...-TL yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına,
8. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
9. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.