T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/578
Karar No : 2024/7354
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVALI İDARE : ... Belediye Başkanlığı
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3- ... 4- ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 26/11/2014 tarih ve E:2014/2948, K:2014/7691 sayılı bozma kararına uyularak... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: İstanbul İli, Beyoğlu İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... (Eski ... ve ... parsel) parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda 21/12/2010 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dosyanın ve mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi raporu sonucu düzenlenen rapor ile ek raporun birlikte değerlendirilmesinden, 1/5000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazın yer altı eserleri taramasının, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer üstü eserleri taraması olarak belirlenmesinin planlama teknikleri yönünden bir kusur barındırdığı, yer verilen gösterim kararlarının eşleşmemesi nedeniyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planının üst ölçekli imar planı kararlarıyla örtüşmediği, “Korunması Gerekli, Tescilli Arkeolojik/Tarihi Sanat Değeri Olan Yerüstü Yapı ve Kalıntıları” taramasına ilişkin somut bir bulgunun resmi olarak ortaya konulamadığı, sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Dava konusu taşınmazın bulunduğu alanın tescilli eser ve sivil mimarlık örnekleri bakımından yoğun bir bölge olduğu, Boğaziçi silüeti etkisinin dikkate alınarak taşınmaza "Ege Bahçesi" olarak adlandırılan park fonksiyonu verilmesinin kamu yararı taşıdığı ileri sürülerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'NIN DÜŞÜNCESİ : Dosyanın incelenmesinden, 26/02/2021 havale tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu parsellerin bulunduğu bölgede araç yolu olarak çizilen sokaklardan mahreç alan parsellerde hakim kat yüksekliğinin 15,50 metre olduğu, yaya/servis yolu olarak çizilen yollarda ise genellikle 12.50 metre olacak şekilde belirlendiği, plan açıklama raporunun 3.4.1.4 sayılı bölümünde H:15.50 irtifalı konut alanları dağılımı değerlendirilirken bu yüksekliğin dava konusu taşınmazın da yer aldığı ... Mahallesinde ana caddelerde yoğunlaştığı tespitlerine yer verildiği, ... tarih ve ... sayılı İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu kararı uyarınca taşınmazın II. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tesciline karar verildiği, yine... tarih ve ... sayılı Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü yazısına istinaden mezkur tescil uyarınca dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında parselin tescilli olduğuna ilişkin gösterimin yapılması gerektiğine ilişkin tespit ve değerlendirmelerin bulunduğu görülmüştür.
Öte yandan, üst ölçekli 1/5000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı Notlarının I.2. maddesinde getirilen yapılaşma şartları gereği kültür, tabiat varlıkları ile eser araştırma envanterleri ile geleneksel mimari ve kentsel dokunun göz önünde bulundurulması, Beyoğlu Kentsel Sit Alanının silüetini olumsuz etkilemeyecek ölçüde yükseklik belirlemesi yapılması gerektiğinin kabulü gerekmektedir.
Bilirkişi raporunda yer verilen tespitler, Koruma Bölge Kurulu kararı, Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüşleri ile 1/5000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Plan Notları göz önünde bulundurulduğunda, "park alanının" "konut" alanına dönüştürülerek yapı yüksekliğinin ise 18,50 -19,50 metre olması yönündeki davacı talebinin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, davacının talebine uygun olmayan nitelikte yapılan inceleme sonucu verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : İstanbul İli, Beyoğlu İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... (Eski ... ve ... parsel) parsel sayılı taşınmazın bulunduğu bölge ... tarihli, ... sayılı İstanbul I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kararı ile kentsel sit alanı olarak ilan edilmiştir. 21/05/2009 onay tarihli 1/5000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Planında taşınmazın cephe aldığı kuzeydeki Susam Sokağın bulunduğu kısma "800 ki/ha yoğunluklu konut alanı", güney kısmına (Şehit Muhtar Kız Mektebi kalıntılarının bulunduğu kısım) "parklar ve dinlenme alanları" fonksiyonu verilerek eski ... sayılı parselin batı cephesinde kalan yaklaşık 150 m2'lik kısmında, eski ... sayılı parselin ise tamamında "korunması gerekli yeraltı eserleri" taraması gösterimi yapılmıştır. Dava konusu 21/12/2010 onay tarihli 1/1000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında ise, eski ... sayılı parsele kütle formu tanımlanarak 15.50 metre yükseklik öngörülen "konut alanı", kalan kısma ise "parklar ve dinlenme alanı" fonksiyonu ile 4 metre ve 7 metre enkesitlerinde değişkenlik gösteren "bağlantı" kararı verilerek eski ... sayılı parselin batı cephesinde kalan yaklaşık 150 m2'lik kısmı; eski ... sayılı parselin ise tamamı "korunması gerekli, tescilli arkeolojik/tarihi sanat değeri olan yerüstü yapı ve kalıntıları" taramasıyla gösterilmiştir.
Davacı tarafından, dava konusu taşınmazın çevresine bitişik nizam 18,50 yükseklik öngörülen yapılaşma hakları tanınırken, taşınmazına tanınan yapılaşma haklarının yetersiz ve hakkaniyete aykırı olduğu, en yakın yapıdan 12,60 metrelik çekme mesafesi ile koparıldığı ileri sürülerek 21/12/2010 onay tarihli 1/1000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmektir." hükmü; aynı Kanunun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (a/8) bendinde "Koruma amaçlı imar plânı: bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır." hükmü bulunmaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Taleple Bağlılık İlkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." hükmüne yer verilmiştir. 21/05/2009 onay tarihli 1/5000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı Notlarının I.2. maddesinde, "Planlama alanında yapılaşma şartları; yakın çevresindeki Kültür ve Tabiat Varlığı Yeraltı ve Yerüstü Envanteri ile Mevcut ve Kayıp Eski Eser Araştırma Envanteri, geleneksel mimari ve kentsel doku göz önünde bulundurularak Beyoğlu Kentsel Sit Alanının silüetini olumsuz etkilemeyecek ölçüde, çevre yapılanma-irtifa değerlerini aşmayacak şekilde belirlenecektir." düzenlemesi yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Her ne kadar 2577 sayılı Kanunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 26. maddesine atıfta bulunulmamış ise de; taleple bağlılık ilkesi, yargılama hukukunun genel prensiplerinden biri olduğundan idari yargılama hukukunda da uygulanması gerekir.
Usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık ilkesi" uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; mahkemelerin, davacının istemi ile bağlı olduğu ve istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar veremeyeceği açıktır.
Uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, 1/5000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazın yer altı eserleri taramasının, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yer üstü eserleri taraması olarak belirlenmesinin planlama teknikleri yönünden bir kusur barındırdığı, yer verilen gösterim kararlarının eşleşmemesi nedeniyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planının üst ölçekli imar planı kararlarıyla örtüşmediği, “Korunması Gerekli, Tescilli Arkeolojik/Tarihi Sanat Değeri Olan Yerüstü Yapı ve Kalıntıları” taramasına ilişkin somut bir bulgunun resmi olarak ortaya konulamadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Dava dilekçesinin bir bütün olarak incelenmesinden, davacının temel itirazının dava konusu uygulama imar planı ile taşınmaza verilen "park" fonksiyonu ile "konut" alanına yönelik yapılaşma koşullarından yüksekliğe ilişkin olduğu anlaşıldığından ve davacının dava konusu işlemle bağının taşınmazına bağlı fonksiyonlar ile yapılaşma şartlarına ilişkin olması sebebiyle incelemenin bu yönde yapılması gerekirken taşınmaza yönelik uygulama imar planında yer üstü eserleri taraması gösterimi yapılmasının üst ölçekli plana aykırılığı yönünden inceleme yapılarak karar verilmesinde isabet bulunmamaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, 26/02/2021 havale tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu parsellerin bulunduğu bölgede araç yolu olarak çizilen sokaklardan mahreç alan parsellerde hakim kat yüksekliğinin 15,50 metre olduğu, yaya/servis yolu olarak çizilen yollarda ise genellikle 12.50 metre olacak şekilde belirlendiği, plan açıklama raporunun 3.4.1.4 sayılı bölümünde H:15.50 irtifalı konut alanları dağılımı değerlendirilirken bu yüksekliğin dava konusu taşınmazın da yer aldığı Kılıç Ali Mahallesinde ana caddelerde yoğunlaştığı tespitlerine yer verildiği, 29/11/2006 tarih ve 676 sayılı İstanbul II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu kararı uyarınca taşınmazın II. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tesciline karar verildiği, yine 05/03/2020 tarih ve 214572 sayılı Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü yazısına istinaden mezkur tescil uyarınca dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında parselin tescilli olduğuna ilişkin gösterimin yapılması gerektiğine ilişkin tespit ve değerlendirmelerin bulunduğu görülmüştür.
Öte yandan, üst ölçekli 1/5000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı Notlarının I.2. maddesinde getirilen yapılaşma şartları gereği kültür, tabiat varlıkları ile eser araştırma envanterleri ile geleneksel mimari ve kentsel dokunun göz önünde bulundurulması, Beyoğlu Kentsel Sit Alanının silüetini olumsuz etkilemeyecek ölçüde yükseklik belirlemesi yapılması gerektiğinin kabulü gerekmektedir.
Bilirkişi raporunda yer verilen tespitler, Koruma Bölge Kurulu kararı, Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüşleri ile 1/5000 ölçekli Beyoğlu Kentsel Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Plan Notları göz önünde bulundurulduğunda, "park alanının" "konut" alanına dönüştürülerek yapı yüksekliğinin ise 18,50 -19,50 metre olması yönündeki davacı talebinin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, davacının talebine uygun olmayan nitelikte yapılan inceleme sonucu verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu ... . İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 05/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.