T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/6490
Karar No : 2025/1148
TEMYİZ EDENLER : I-(DAVALILAR)
1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER)
1- ... Mirasçıları ..., ..., ...
VEKİLİ : Av. ...
2- ... İnşaat Taah. Tic. AŞ.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Balıkesir ili, Ayvalık ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsele ilişkin ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen ve ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile bu planın dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapor ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu nazım imar ve uygulama imar planı değişikliğinin fonksiyon açısından üst ölçekli çevre düzeni planı ile uyumlu olduğu, ancak nazım imar ve uygulama imar planı değişikliğinde öngörülen parçacıl yaklaşımın üst ölçekli çevre düzeni planının genel ilke ve esasları ile çeliştiği, bu durumun planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık oluşturduğu, dava konusu plan değişiklikleri için gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmaların etkin olarak yapılmadığı, plan açıklama raporunda plan değişiklikleri ile ulaşım sisteminin nasıl etkileneceği, çevredeki konut alanları ve aynı adada yer alan eğitim alanı ve resmi kurum alanı ile nasıl ilişkilendirildiği, ihtiyaç duyulan kültürel tesis, sosyal ve teknik altyapı kullanımların mevzuatta öngörülen mesafede karşılanıp karşılanmadığı yönünde değerlendirmelerde bulunulmadığı anlaşıldığından, dava konusu imar planı değişikliklerinin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygun olmadığı, ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararının ise görüş bildirici nitelikte olduğu, kesin ve yürütülmesi gerekli bir işlem olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen ve ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile bu planın dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptaline, ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararı yönünden davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, davacının dava açma ehliyeti olmadığı, davada süre aşımı bulunduğu, dava konusu imar planlarının üst ölçekli çevre düzeni planına uygun olduğu, imar planı değişikliği yapılırken kurum görüşlerinin alındığı ileri sürülmektedir.
Davalı Ayvalık Belediye Başkanlığı tarafından, davacının dava açma ehliyeti olmadığı, imar planı değişikliğinin parsel bazında değil bir imar adasında yapıldığı, plan değişikliği için teknik gerekçelerin bulunduğu, gerekli görüşlerin alındığı ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil ..., ..., ... tarafından, davada süre aşımı bulunduğu, bilirkişiler tarafından plan bütünlüğü yönünden inceleme yapılmadığı, plan değişikliğinin kent ihtiyaçlarına ve kamu yararına uygun olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil ... İnşaat Taahhhüt Ticaret Anonim Şirketi tarafından, davacının dava açma ehliyeti olmadığı, davada süre aşımı bulunduğu, bölgede halkın ihtiyacı olan ticaret alanlarının yetersiz olduğu, plan değişikliğinin kent ihtiyaçlarına ve kamu yararına uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlıkta, davacının dava konusu alanda taşınmazı bulunup bulunmadığı, dava konusu işlemden menfaatinin nasıl etkilendiğinin araştırılarak dava konusu işlem ile davacı arasında meşru, güncel, somut bir menfaat ilişkisinin bulunup bulunmadığı ortaya konulduktan sonra karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemin iptali yönündeki mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmadığından, temyiz isteminin kabulü ile anılan kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Balıkesir ili, Ayvalık ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsel gelişme konut alanı olarak planlı iken ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararıyla kabul edilen ve ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile bu planın dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile bir kısmı ticaret+konut alanı, park ve yeşil alan olarak belirlenmiştir.
Ayvalık ilçesinde ikamet eden davacı tarafından, dava konusu parsele çevresine göre farklı fonksiyon ve yapılaşma hakkı verildiği iddiasıyla bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri dava ehliyetidir. Dava ehliyeti, dava şartıdır. Dava şartı olduğu için karar kesinleşinceye kadar her aşamada taraflarca ileri sürülebileceği gibi mahkeme veya temyiz mercileri tarafından da yargılamanın her aşamasında re'sen değerlendirilmelidir. Davacının, sübjektif dava açma ehliyetinin bulunmaması halinde, idari yargı merci işin esasına girmeksizin, davayı ehliyet yönünden reddeder. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen sübjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan maddede yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel ve meşru olması için hukuki bir durumdan ortaya çıkması gerekir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
Yargısal denetimin amacı her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açanın menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır.Danıştay içtihatlarında çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunması amacıyla kamu yararını yakından ilgilendiren konulara ilişkin düzenleyici işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda menfaat ilişkisi geniş yorumlanmaktadır. İptal davası açabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta "gelişme konut alanı" kullanımında bulunan taşınmazın bir kısmının "ticaret+konut alanı ve park ve yeşil alan" kullanımına alındığı, Ayvalık ilçesinde dava konusu taşınmazın bulunduğu mahalleden farklı bir mahallede ikamet eden davacı tarafından, dava konusu parsele çevresine göre farklı bir fonksiyon ve yapılaşma koşulu verildiği iddiasıyla bakılan davanın açıldığı, ancak davacının yaşadığı yerin başka bir mahal ve konumda bulunması karşısında dava konusu işlemin çevre, tarihi ve kültürel değerlerin korunması açısından menfaatinin nasıl etkilendiğinin tam olarak ortaya konulmadığı, ayrıca dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda davacıya ait taşınmazın bulunup bulunmadığının dosya kapsamından anlaşılmadığı görülmüştür.
Bu durumda, davacının dava konusu alanda taşınmazı bulunup bulunmadığı, dava konusu işlemden menfaatinin nasıl etkilendiği araştırılarak dava konusu işlem ile davacı arasında meşru, güncel, somut bir menfaat ilişkisinin bulunup bulunmadığı ortaya konulduktan sonra karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalılar ve yanında müdahillerin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Mahkeme kararının dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 04/03/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.