T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/6820
Karar No : 2025/1622
TEMYİZ EDENLER :I- (DAVACILAR) 1-... 2-...
VEKİLLERİ :Av. ...
II- (DAVALILAR) 1-... Belediye Başkanlığı/...
VEKİLİ :Av. ...
2-... Bakanlığı
VEKİLİ :Av....
DİĞER DAVALI İDARE : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av....
KARŞI TARAF: I- (DAVALILAR)
1- ... Bakanlığı
2- ... Belediye Başkanlığı
II- (DAVACILAR) 1- ... 2- ...
İSTEMİN KONUSU:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhe olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Hatay İli, Samandağ İlçesi, ... Mahallesi, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... parsel sayılı taşınmazların da bulunduğu alanda yapılan ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun ... tarih ve... sayılı kararı ile onaylanan Turizm Bölgesi 1. Etap İlave ve Revizyon 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planları ve bu planların dayanağı ... tarih ve ... sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararı ile onaylanan 1/25.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:......, K:... sayılı kararda; dava konusu planlarda değişiklik yapıldığı, davanın konusuz kalabileceği ve mevcut durumun sorulması gerektiğinin belirtilmesi üzerine, Mahkemece 26/01/2022 tarihinde yapılan ve imar planlarında davacıların itirazı doğrultusunda plan değişikliği yapılıp yapılmadığı hususunun ara kararı ile sorulması üzerine Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığınca ara kararına verilen cevapta dosyaya sunulan Samandağ Turizm Bölgesi 1. alt bölgeye ait 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planı itirazlarının görüşüldüğü ... tarih ve ... sayılı meclis kararıyla davacıların askı süresi içerisinde imar planlarına karşı yaptığı itirazın kabulüne karar verildiği ve dava konusu imar planı değiştiğinden davanın konusuz kaldığı, uyuşmazlık konusu taşınmazların dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında dayanağı nazım imar planı değiştiğinden dayanaksız kaldığı ve bu nedenle üst ölçekli plan kararlarına ve planlar arası kademeli birliktelik ilkesine aykırı hale geldiğini, dava konusu 1/25.000 çevre düzeni planına yönelik yapılan değerlendirmede ise ilgili kurum görüşlerinin alındığını alt ölçekli imar planları ile bütünlüğün sağlanması, ulaşım ve altyapının güçlendirilmesi, turizmin canlandırılması, sit ve koruma alanlarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunmasını ve yaşatılmasını hedefleyen plan amacıyla uygun hazırlandığını belirterek, dava konusu işlemin 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planının uyuşmazlık konusu taşınmazlar yönünden iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 1/1000 ölçekli ilave uygulama imar planının uyuşmazlık konusu taşınmazlar yönünden iptaline, davanın 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının taşınmazlara ilişkin kısmının reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :Temyize konu kararın aleyhe olan kısımlarının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ : Karşı tarafın temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü ve kısmen reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen değişik gerekçe onanması ve kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava konusu taşınmazların, 17.10.1993 tarih ve 21731 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 93/4833 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile ilan edilen Hatay ili, Samandağ ilçesi Turizm bölgesi sınırları içinde kaldığı, Samandağ Belediye Başkanlığınca planlama yapılması için Kültür ve Turizm Bakanlığından ön izin talep edildiği, Hatay Samandağ Turizm Bölgesi kapsamında 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonu ve etaplar halinde 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun hazırlanması için ... tarih, ... sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararı ile Samandağ Belediye Başkanlığına 6 ay süre ile ön izin verildiği ve söz konusu ön izin süresinin iki defa üçer aylık süreler halinde uzatıldığı, Samandağ Belediye Başkanlığının... tarih, ... sayılı yazısı ile Samandağ ilçe merkezini kapsayan dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni revizyonunun, Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildiği ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından ... tarih, ... sayılı kararla onaylandığı, yine verilen ön izin doğrultusunda dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonlarının Samandağ Belediye Başkanlığının ... tarih, ... sayılı yazısı ile anılan Kurula iletildiği ve Kurulun ... tarih, ... sayılı kararıyla onaylandığı, bu aşamada planlama alanını da kapsayan turizm bölgesi sınırlarına ilişkin olarak 29.01.2021 tarih, 3456 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı doğrultusunda 30.01.2021 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hatay Samandağ Turizm Bölgesinin adı ve statüsünün değiştirildiği ve sınırlarının yeniden belirlendiği bu nedenle turizm bölgesi sınırları dışında kalan alanlara yönelik dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı yapılan itirazları karara bağlamak üzere plan dosyasının Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği ve söz konusu itirazların Büyükşehir Belediye Meclisince ... tarih, ... sayılı kararla karara bağlandığı anlaşılmıştır.
Davacılar tarafından uyuşmazlık konusu taşınmazlarına yönelik Turizm Bölgesi 1. Etap İlave ve Revizyon 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonları ile bu planların dayanağı 1/25.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun işlem tarihi itibarıyla yürürlükte olduğu şekliyle "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; bu kanunun amacının turizm sektörünü düzenleyecek, geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınmasını sağlamak olduğu, 4. maddesinde; kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinin tespitinde; ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyokültürel turizm değerleri, kış, av ve su sporları ve sağlık turizmi ile mevcut diğer turizm potansiyelinin dikkate alınacağı belirtilmiş, aynı Kanunun 4957 sayılı Yasanın 2. maddesiyle değişik "Planlar" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Bakanlık; kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezleri içinde her ölçekteki planları yapmaya, yaptırmaya, re'sen onaylamaya ve tadil etmeye yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
...
Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinde Bakanlıkça yapılacak alt yapı ve plânlama işlemlerine esas olmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarından istenilen bilgi, belge ve görüş 3 ay içinde verilir. Bu süre sonunda istenilen bilgi, belge ve görüşün verilmemesi durumunda ilgili iş ve işlemler Bakanlıkça re’sen tesis edilebilir.
Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak satış, tahsis, kiralama, sınır ilânı ve değişikliği işlemleri ile çevresel etki yaratacak alt yapı ve üst yapı projelerinden önce Bakanlığın olumlu görüşünün alınması gereklidir.
Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanuna dayalı olarak çıkarılan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde ve Turizm Merkezlerinde Planlamaya ve Uygulamaya İlişkin Yönetmeliğin 5. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin kapsamı içinde bulunan yerlerde ve bu Yönetmelikte tanımlanan her ölçekte planlar gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri de alınarak Bakanlıkça yapılır veya yaptırılır ve resen onaylanır.
" kuralı yer almıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 4/1'inci maddesinde,"2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu(...) ile diğer özel kanunlar ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde,bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanır" kuralına yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde uygulama imar planı, "tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan", nazım imar planı ise, "varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır." Çevre düzeni planı; "Ülke ve bölge plan kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşme ve arazi kullanılması kararlarını belirleyen plandır." şeklinde tanımlanmış; aynı Kanun'un 8. maddesinde de planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaki esaslar sıralanmış; belirtilen esasların onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler için de geçerli" olduğu kuralına yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin (b) bendinin işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan halinde "... İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar... Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir..." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planlarının, planlanan yörenin bugünkü durumunun, olanaklarının ve ilerideki gelişmesinin gerçeğe en yakın şekilde saptanabilmesi için coğrafi veriler, beldenin kullanılışı, donatımı ve mali bilgiler gibi konularda yapılacak araştırma ve anket çalışmaları sonucu elde edilecek bilgiler ışığında, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak hazırlanması gerekmektedir.
Anılan ölçütlere göre hazırlanan imar planları, zamanla planlanan alandaki koşulların zorunlu kıldığı biçimde ve yasalarda öngörülen yöntemlere uygun olarak değiştirilir. Yapılan plan değişikliklerinin amaç yönünden yargısal denetimi bu değişikliği zorunlu kılan nedenlerin irdelenmesi yoluyla yapılır. Bu irdelemelerden sonra, planlanan alanın özel niteliklerinin yanısıra plan bütünlüğü gözönünde bulundurularak planlanan yörenin tümünün çevre, ulaşım, trafik gibi ilişkileri kapsamlı bir biçimde ele alınarak, plan değişikliğinde kamu yararına uyarlık bulunup bulunmadığının araştırılması gerekmektedir.
Dava dosyasının ve Dairemizin ilgili dosyalarının birlikte incelenmesinden, Hatay ili, Samandağ ilçesi,Turizm Bölgesi ilan edilen bölgede, Samandağ Belediye Başkanlığınca imar planı yapılması için bölgede kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezleri içinde her ölçekteki plânları yapmaya, yaptırmaya, re’sen onaylamaya ve tadil etmeye yetkili idare olan Kültür ve Turizm Bakanlığından alınan ön izin kapsamında hazırlatılan dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonu ... tarih, ... sayılı kararla ve 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonları... tarih, ... sayılı kararla onaylandıktan sonra planlama alanını da kapsayan turizm bölgesi sınırlarına ilişkin olarak Hatay Samandağ Turizm Bölgesinin adı ve statüsünün değiştirildiği ve sınırlarının yeniden belirlendiği gerekçesiyle turizm bölgesi sınırları dışında kalan alanlara yönelik dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı askı süresi içerisinde yapılan itirazları karara bağlamak üzere plan dosyasının Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği ve söz konusu itirazların anılan belediye meclisince karara bağlandığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlık konusu taşınmazların da bulunduğu bölgede turizm bölgesi kapsamında 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonunun Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından kabul edilip kesinleştirildiği, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonlarının ise anılan Kurul tarafından kabul edilip imar planlarının askıya çıkarıldığı sırada planlama alanını kapsayan uyuşmazlık konusu taşınmazın da bulunduğu turizm bölgesi sınırlarına ilişkin olarak Hatay Samandağ Turizm Bölgesinin adı ve statüsünün değiştirildiği ve sınırlarının yeniden belirlendiği, dava konusu planlama alanının dolayısıyla uyuşmazlık konusu taşınmazın turizm bölgesi sınırları dışında kaldığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunuyla yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla anılan Kanunun 7. ve 8. maddeleriyle, belirli nüfus kriterini aşan belediye ve valiliklere imar planları hazırlama ve yürürlüğe koyma yükümlülüğü getirilmiştir.
Dava konusu imar planları ise turizm amaçlı ve bulunduğu alanın özelliklerine uygun olarak hazırlanıp onaylanmıştır. Farklı ilke ve yöntemlerle Kanunen kapsadığı alanın özel durum ve statüsü nedeniyle bu özelliğe sahip olmayan yerleşim yerlerinde hazırlanacak imar planlarından farklılık arz etmektedir.
Turizm merkezlerinde ve kültür ve turizm koruma ve gelişme bölgelerinde yapılacak imar planlarının hazırlanmasında ana norm 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve bu Kanuna dayalı olarak düzenlenen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde ve Turizm Merkezlerinde Planlamaya ve Uygulamaya İlişkin Yönetmeliktir.
Zira yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca 3194 sayılı İmar Kanununun "istisnalar" başlıklı 4/1.maddesinde de İmar Kanunu hükümlerinin her yerde uygulanmayacağı, özel kanunla oluşturulan ve sınırları belirlenen alanlarda söz konusu özel kanun (ve bu özel kanun uyarınca hazırlanan ikincil mevzuat) hükümlerinin uygulamasına öncelik tanıdığı görülmektedir.
Sonuç itibarıyla, yukarıda yapılan açıklamalar ışığında ifade etmek gerekir ki, kanunen turizm alanı statüsü olan yerlere yönelik yapılacak planların turizm sektörünü düzenleyecek, geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınmasını sağlamak amacıyla bölgenin turizm potansiyelini gözeten plan ilke ve kararlarının geliştirildiği nitelikte düzenleneceği açıktır.
Planlama işleminin de alanın turizm merkezi olarak belirlenmesi üzerine inşaa edildiği şüphesizdir. Bir sahanın Turizmi Teşvik Kanununa göre turizm merkezi veya kültür ve turizm gelişim bölgesi vasfını yitirmesi ise turizm amaçlı hazırlanan imar planını dayanaktan yoksun bırakacağı izahtan varestedir.
Nitekim imar planı kararları planlanan alanın coğrafi, sosyo ekonomik, doğal ve kültürel özellikleri, genel kullanım biçimleri gözetilerek geliştirilmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu imar planlarının yapıldığı bölgenin turizm bölgesi sınırları dışına çıkarıldığı göz önünde bulundurulduğunda, özel Kanun ve statüsü bulunan planlama sahalarından farklı olarak dava konusu imar planlarının yerleşim yerlerinde hazırlanacak imar planlarının usul, esas ve planlama tekniklerine tabi olduğu değerlendirildiğinde, Kültür ve Turizm Bakanlığınca onaylanan planların hukuki dayanağını yitirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla davanın 1/25.000 ölçekli çevre düzeni plan revizyonu yönünden reddine, 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden karar verilmesine yer olmadığına, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, davanın kısmen karar verilmesine yer olmadığı ve dava konusu işlemin kısmen iptaline ilişkin kısmı bakımından sonucu itibarıyla isabetsizlik, davanın reddine ilişkin kısmı yönünden hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalıların temyiz isteminin reddine, davacıların temyiz isteminin kabulüne
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle, 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonu yönünden reddine, 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planı yönünden dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, dava konusu 1/1000 ölçekli ilave uygulama imar planının ise iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmı yönünden yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA, 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planına ilişkin kısmı yönünden BOZULMASINA,
3.Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/03/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.