T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/43
Karar No : 2024/4752
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : 1- ...
2- ...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : 22/12/2021 tarih ve 31697 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Eki Kararın 1. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu düzenlemenin kamu yararına aykırı olduğu, ekonomik sıkıntıların olduğu dönemde halkın geçimini zorlaştıracağı, döviz fiyatları düşse bile bu düzenleme sonrasında akaryakıt fiyatlarının düşmeyeceği, bu durumun enflasyonu ve döviz kurlarını etkileyeceği, verginin mali güçle orantılı, adaletli ve dengeli olmasına ilişkin vergi hukukunun temel ilkelerine aykırı olduğu, vergilerin kanunla konulacağı ve değiştirilebileceği, milyonlarca kişinin mağduriyetine yol açacağı ileri sürülmektedir.
... SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
... BAKANLIĞININ SAVUNMASI: Davanın ehliyet yönünden reddinin gerektiği, 14/05/2018 ilâ 01/03/2022 tarihleri arasında eşel mobil sisteminin uygulandığı, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 12. maddesinde Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin Anayasa'ya uygun olarak kullanıldığı ve bu sistemin dava konusu düzenleme ile kaldırıldığı, düzenlemenin vergi koyma yahut kaldırmaya ilişkin olmadığı, kanunla tanınan yetkinin kullanılmasına ilişkin olduğu, akaryakıttaki fiyat artışının küresel sıkıntılardan kaynaklandığı, fiyatların serbest piyasada oluştuğu, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Akaryakıt piyasası kaynaklı oluşabilecek enflasyonist etkileri önlemek amacıyla 14/05/2018 tarihinden itibaren uygulanan eşel-mobil sisteminin kademeli olarak sonlandırılarak, 2021 yılının Aralık ayından itibaren sıfır olarak uygulanan özel tüketim vergisinin kademeli olarak tekrar tahsilini öngören dava konusu düzenlemenin Kanun'a aykırı herhangi bir vergi yükümlülüğü getirmediğinin anlaşılması karşısında, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'ÜN DÜŞÜNCESİ: Dava, 22/12/2021 tarih ve 31697 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Eki Kararın 1. maddesinin ; verginin mali güçle orantılı, adaletli ve dengeli olmasına ilişkin vergi hukukunun temel ilkelerine ve verginin yasallığı ilkesine aykırı olduğu iddiasıyla , iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın vergi ödevine ilişkin 73.maddesinde: "Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir." düzenlemesi yer almaktadır.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun oran veya tutar başlıklı 12. maddesinde: "1.Özel tüketim vergisi, bu Kanun'a ekli listelerde yazılı malların karşılarında gösterilen tutar ve/veya oranlarda alınır. (Ek paragraf: 4/6/2008-5766/19 md.; Değişik: 24/5/2013-6487/28 md.) (II) sayılı listedeki mallardan alınacak vergi, mükellefin bu malı alış bedeli ile her hâlükârda bu malların imalatçısının satış bedeli veya ithalatta hesaplanan katma değer vergisi matrahı üzerinden malın tabi olduğu orana göre hesaplanan vergi tutarından az olamaz. Verginin, mükellefin alış bedeli üzerinden hesaplandığı durumlarda, malı teslim tarihine kadar bu malı mükellefe teslim eden tarafından yüzde 10’a kadar yapılan indirimler alış bedelinden de indirilebilir. Ancak bu indirimler sonrası kalan tutar, malın imalatçısının satış bedelinden veya ithalatta hesaplanan katma değer vergisi matrahından düşük olamaz. Maliye Bakanlığı, bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
2. Cumhurbaşkanı, topluca veya ayrı ayrı olmak üzere; a) (I) sayılı listedeki mallar için uygulanan maktu vergi tutarlarını, her bir mal itibarıyla en yüksek vergi tutarının yarısına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye, bu sınırlar içinde mal cinsleri, özellikleri, kullanım yerleri veya ithalatın şekline göre farklı tutarlar tespit etmeye, yetkilidir. " hükmüne yer verilmiştir.
4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Eki kararın iptali istenilen 1. maddesinde: "(1) Bu Kararın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, 14/5/2018 tarih ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Karar kapsamındaki malların, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas yurtiçi rafineri çıkış fiyatları ile yurtiçi rafineri çıkış fiyatı bulunmayanlarının adı geçen Kurum tarafından belirlenen fiyatları baz alınarak, sıfır olarak uygulanan özel tüketim vergisi tutarları, bu Kararın yayımı tarihi itibarıyla sıfırdan başlamak suretiyle, her bir malın fiyatında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak gerçekleşen azalış tutarı kadar artırılır. Söz konusu malların fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak artış olması durumunda ise bu malların özel tüketim vergisi tutarlarında herhangi bir değişiklik yapılmaz, ancak artış suretiyle belirlenen her bir yeni fiyat, baz fiyat kabul edilmek suretiyle uygulanır." kuralı getirilmiştir.
Uygulamada bilinen adıyla akaryakıt ürünlerinde eşel-mobil sistemi, 14/05/2018 tarih ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 17/05/2018 tarihinden geçerli olmak üzere uygulamaya konulmuş , bu tarihten beri uygulanmakta olup; akaryakıt fiyatlarındaki dönemsel artışların enflasyonist etkilerini önlemek amacıyla, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuru artışlarına bağlı olarak oluşacak fiyat artışlarının, özel tüketim vergisinden karşılanarak akaryakıtın pompa satış fiyatına yansımamasını sağlamaya yönelik bir sistemdir. Bu sistemle tüketicinin artan fiyatlardan korunması amaçlanmaktadır. 2021 yılının son çeyreğinde artan döviz kuruna bağlı olarak, eşel-mobil sistemi nedeniyle akaryakıt ürünlerinde özel tüketim vergisi oranı sıfırlanmıştır.
22/12/2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan ve aynı tarihte yürürlüğe giren “4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı” ile sistemin kademeli olarak kaldırılmasının amaçlandığı, Karar ile; 22/12/2021 tarihi itibarıyla geçerli rafineri çıkış fiyatlarının, sisteme esas yeni baz tutarlar olarak kabul edildiği, aynı tarih itibarıyla özel tüketim vergisi tutarlarının sıfır olarak kabul edildiği, akaryakıt fiyatlarındaki olası düşüşlerde özel tüketim vergisi tutarlarının artırılarak fiyat indirimlerinin öncelikle daha önce vazgeçilmiş özel tüketim vergisine karşılanması ve indirimlerin bu tutarda pompa satış fiyatına yansıtılmaması, İndirimlerden sonra yurtiçi rafineri çıkış fiyatlarında artış olması halinde tekrar özel tüketim vergisi indirimi yapılmaması, ancak artan fiyatların tekrar inmesi halinde yine önceliğin özel tüketim vergisi artışı yapılması suretiyle yeni indirimin de bu tutarda pompa fiyatlarına yansımaması, bu suretle ulaşılacak özel tüketim vergisi tutarlarının 02/04/2020 tarihi itibarıyla geçerli özel tüketim vergisi tutarlarını aşmaması ve her bir mal itibarıyla bu tarihteki özel tüketim vergisi tutarlarına ulaşıldığında ilgili mal itibarıyla sistemin kendiliğinden sonlandırılması şeklinde yeni bir sisteme geçildiği görülmektedir.
Alınan Kararla enflasyonist etkileri önlemek ve tüketiciyi desteklemek amacıyla 14/05/2018 tarihinden bu yana uygulanan eşel-mobil sisteminin kademeli olarak sonlandırılmasının amaçlandığı anlaşılmakta olup; 2018/11818 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile başlayarak 2021/4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile kademeli olarak sonlandırılan eşel-mobil sisteminin uygulandığı süreçte, Anayasa'nın 73. maddesinde yer verilen vergi yükümlülüğü getirilmesi veya kaldırılmasının söz konusu olmadığı, Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nda yasal sınırları ve esasları belirlenmiş olan vergi tutarlarının, vergilendirmeye ilişkin olarak yukarıda anılan anayasal ve yasal ilkeler çerçevesinde, Kanun'da verilen yetkinin sınırları dahilinde Cumhurbaşkanı tarafından düzenlendiği açık olup, dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
22/12/2021 tarih ve 31697 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Eki Kararın 1. maddesinde yer alan "Bu Kararın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, 14/05/2018 tarih ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Karar kapsamındaki malların, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas yurt içi rafineri çıkış fiyatları ile yurt içi rafineri çıkış fiyatı bulunmayanlarının adı geçen Kurum tarafından belirlenen fiyatları baz alınarak, sıfır olarak uygulanan özel tüketim vergisi tutarları, bu Kararın yayımı tarihi itibarıyla sıfırdan başlamak suretiyle, her bir malın fiyatında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak gerçekleşen azalış tutarı kadar artırılır. Söz konusu malların fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak artış olması durumunda ise bu malların özel tüketim vergisi tutarlarında herhangi bir değişiklik yapılmaz, ancak artış suretiyle belirlenen her bir yeni fiyat, baz fiyat kabul edilmek suretiyle uygulanır." şeklindeki düzenlemenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın ''Vergi ödevi'' başlıklı 73. maddesinin 1.fıkrasında; herkesin, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlü olduğu, 2. fıkrasında; vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımının, maliye politikasının sosyal amacı olduğu, 3.fıkrasında; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı, 4. fıkrasında; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisinin Bakanlar Kuruluna (Cumhurbaşkanına) verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun "Vergileme ölçüleri ve matrah" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında; olay tarihinde yürürlükte bulunan (1) sayılı listedeki mallar için belirlenen maktu vergi tutarlarının kilogram, litre, metreküp, standart metreküp, kilokalori veya bunların alt ve üst birimleri ile gerektiğinde büyüklükleri de dikkate alınarak kap, ambalaj veya adet olarak uygulanabileceği, 5. fıkrasının son bendinde; Bakanlar Kurulunun bu maddede yer alan vergileme ölçülerini değiştirmeye yetkili olduğu, 12. maddesinin 1.fıkrasında; özel tüketim vergisinin, bu Kanun'a ekli listelerde yazılı malların karşılarında gösterilen tutar ve/veya oranlarda alınacağı, olay tarihinde yürürlükte bulunan şekliyle 2. fıkrasında; Bakanlar Kurulunun topluca ve ayrı ayrı olmak üzere; a) (1) sayılı listedeki mallar için uygulanan maktu vergi tutarlarını, her bir mal itibarıyla en yüksek vergi tutarının yarısına kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye, bu sınırlar içinde mal cinsleri, özellikleri, kullanım yerleri veya ithalatın şekline göre farklı tutarlar tespit etmeye, olay tarihinde yürürlükte olan 4. fıkrasında da; (1) sayılı listedeki mallar için uygulanan maktu vergi tutarlarının, bu maddenin (2) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından farklı tespit edilmesi halinde; Maliye Bakanlığının vergi farklılaştırmasını, verginin mükellefe veya vergiye tabi işlemlere taraf olanlara iadesi yöntemi ile uygulamaya, teminat istemeye, bu teminat türü, tutarı ve çözümüne ilişkin usul ve esaslar ile verginin iadesine ilişkin esasları belirlemeye yetkili olduğu hükmüne yer verilmiştir.
17/05/2018 tarih ve 30424 Sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 14/05/2018 tarih ve 2018/11818 Sayılı Kararnamenin Eki Kararın 1. maddesinde; 17/05/2018 tarihi itibarıyla bu Karar eki listedeki malların (kurşunsuz benzin, motorin, propan, bütan, L.P.G ve benzeri akaryakıt ürünleri) uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak yurt içi rafineri çıkış fiyatlarında artış olması durumunda, söz konusu malların tabi olduğu özel tüketim vergisi tutarlarının, gerçekleşen artış tutarı kadar azalacağı, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak yurt içi rafineri çıkış fiyatlarında azalış olaması durumunda ise,17/05/2018 tarihinde uygulanan özel tüketim vergisi tutarlarını geçmeyecek şekilde vergi uygulanacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Dosyanın incelenmesinden; 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 14/05/2018 tarihinden itibaren uygulanan eşel-mobil sistemi nedeniyle, akaryakıt ürünlerinde sıfır olarak uygulanan özel tüketim vergisinin 22/12/2021 tarihi itibarıyla sıfırdan başlamak üzere, her bir malın fiyatının uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak gerçekleşen azalış tutarı kadar artırılacağı, artış olması durumunda ise bu özel tüketim vergisi tutarlarında herhangi bir değişiklik yapılmayacağı yönündeki 22/12/2021 tarih ve 31697 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Eki Kararın 1. maddesin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Anayasa'nın "Vergi ödevi" başlıklı 73. maddesinin 4. fıkrasının verdiği yetki, aynı maddenin 3. fıkrasında düzenlenen ''verginin yasallığı'' ilkesinin sınırlı bir istisnasını oluşturmaktadır. Bu yetkinin, vergi koyma ya da kaldırma sonucunu yaratacak biçimde kullanılmaması, kamu yararı ve kamu hizmetinin gerekliliği ve sürekliliğini sağlayacak şekilde yetki yasasında belirtilen sınırlar içerisinde kullanılması ''Hukuk Devleti İlkesi''nin bir sonucudur.
4760 sayılı Kanun'un 11. maddesi ile Cumhurbaşkanına, bu maddede yer alan vergileme ölçülerini değiştirme, uygulanan maktu vergi tutarlarını en yüksek vergi tutarının yarısına kadar artırma yahut sıfıra kadar indirme yetkisi tanınmıştır.
Söz konusu yetki doğrultusunda, 14/05/2018 tarih ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, uygulamada bilinen adıyla, akaryakıt ürünlerinde eşel-mobil sistemi uygulanmaya başlanmıştır. Eşel-mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki dönemsel artışların enflasyonist etkilerini önlemek amacıyla, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuru artışlarına bağlı olarak oluşacak fiyat artışlarının bir kısmının yahut tamamının özel tüketim vergisinden karşılanarak, bu artışların kısmen/tamamen pompa satış fiyatına yansımaması sağlanarak, tüketicinin artan fiyatlardan korunması amaçlanmıştır. 2021 yılının Aralık ayı itibarıyla akaryakıt ürünlerinde uygulanan özel tüketim vergisi oranı sıfırlanarak, fiyat artışlarının vergiden karşılanması uygulaması fiilen imkansız hale gelmiştir.
Bu defa, 4938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Eki Kararın iptali istenilen 1. maddesi ile, tersine hareketli eşel-mobil sistemine geçilerek, sıfır olarak uygulanan özel tüketim vergisi tutarlarının, anılan kararın yayımı tarihi itibarıyla sıfırdan başlanarak, her bir malın fiyatında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak gerçekleşen azalış tutarı kadar artırılması, artış olması durumunda ise bu malların özel tüketim vergisi tutarlarında herhangi bir değişiklik yapılmaması öngörülerek baz özel tüketim vergisi tutarına ulaşıldığı anda tersine hareketli eşel-mobil sisteminin uygulanmasına son verileceği yolunda düzenleme yapılmıştır.
Bu durumda, iptali istenilen dava konusu düzenleme ile akaryakıt piyasası kaynaklı oluşabilecek enflasyonist etkileri önlemek amacıyla 14/05/2018 tarihinden itibaren uygulanan eşel-mobil sisteminin kademeli olarak sonlandırılmasının amaçlandığı anlaşılmakta olup anılan sistemin uygulandığı süreçte, Anayasa'nın 73. maddesinde yer verilen vergi yükümlülüğünün getirilmesi veya kaldırılmasının söz konusu olmadığı, Kanun'la düzenlenerek Cumhurbaşkanına verilen yetkinin sınırları dahilinde kullanıldığı açık olup, dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içerisinde Danıştay Vergi Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 20/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.