T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/1051
Karar No : 2025/3080
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Gümrükleme Tekstil Dış Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı adına
... Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem: Davacı adına 2023 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 22 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyaların kıymetinin, gözetim kıymetine yükseltilmesi suretiyle ihtirazi kayıtla beyanı üzerine tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile ek mali yükümlülüğün gözetim kıymetine isabet eden kısmına vaki itirazın 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi çerçevesinde "geri verme ve kaldırma başvuru formu" kullanılarak ilgili gümrük idaresine başvurulması gerektiğinin belirtilmesi suretiyle reddine dair işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacı tarafından ek mali yükümlülüğün kanuni dayanağının olmadığı ileri sürülmüşse de; ek mali yükümlülükle ilgili olarak kanunla Cumhurbaşkanına yetki verilebileceğini düzenleyen Anayasa'nın 167. maddesine istinaden çıkarılan 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Cumhurbaşkanına açıkça yetki verilmiş olması karşısında, ek mali yükümlülük uygulamasının yasal dayanağının bulunmadığından bahsedilemeyeceği; ayrıca, olayda, ek mali yükümlülüğün ton başına maktu olarak belirlendiği anlaşıldığından, yurt dışı gidere isabet eden ve fazladan ödenen ek mali yükümlülüğün mevcut olmadığı; öte yandan, davacı tarafından uyuşmazlık konusu eşyanın sorunsuz şekilde serbest dolaşıma girişinin sağlanabilmesi için ihtirazi kayıtla yapılan yurt dışı gider beyanı ile kıymetinin Gözetim Tebliği'nde belirlenen kıymete ulaşmasının sağlandığı, bu durumda, kendi iradesiyle yapılan yurt dışı gider beyanı ile davalı idarenin eşyanın gerçek fiyatının tespiti amacıyla inceleme ve araştırma yapma, yasalarca kendisine verilen yetkiler çerçevesinde ticaret politikası önlemlerini uygulama imkanının ortadan kaldırıldığı sonucuna varıldığından, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 28/07/2021 tarihinde yürürlüğe giren 7333 sayılı Kanun ile değişik 211. maddesi uyarınca, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın kıymetinin, davacının kendi beyanı ile arttırılması sonucunda tahakkuk ettirilerek ödenen vergilerin geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Ek mali yükümlülüğün kanuni dayanağının bulunmadığı, serbest iradeleriyle beyanda bulunduklarından bahsedilemeyeceği, eşyanın kıymetinin gerçek satış bedeli olduğundan, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : İhtirazi kayıtla verilen beyan, davacının kendi iradesi olmayan bir konuda beyana zorlandığı anlamına gelmekte, diğer bir ifadeyle, beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösterdiğinden, olayda, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesi uyarınca ihtirazi kayıt konulması suretiyle tahakkuk ettirilerek ödenen vergilere karşı itiraz prosedürünün işletilmesi suretiyle fazladan ödenen vergilerin iadesinin istenildiği, başka bir ifadeyle, Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinde yapılan değişikliğe ilişkin düzenlemelerin 242. maddeye teşmil edilemeyeceği anlaşıldığından, uyuşmazlığın olayda uygulanma imkanı bulunmayan Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi suretiyle verilen temyize konu karara yönelik davacının temyiz isteminin kısmen kabulüyle, dava konusu işlemin gözetim kıymeti nedeniyle beyan edilen gümrük vergisi ve bu vergiye isabet eden katma değer vergilerine isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik istinaf isteminin reddine dair hüküm fıkrasının bozulması; davacının temyiz isteminin kısmen de reddi ile dava konusu işlemin ek mali yükümlülüğe ve buna isabet eden katma değer vergisine isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki hüküm fıkrasının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına 2023 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 22 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyaların kıymetinin, gözetim kıymetine yükseltilmesi suretiyle ihtirazi kayıtla beyanı üzerine tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile ek mali yükümlülüğün gözetim kıymetine isabet eden kısmına vaki itirazın 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi çerçevesinde "geri verme ve kaldırma başvuru formu" kullanılarak ilgili gümrük idaresine başvurulması gerektiğinin belirtilmesi suretiyle reddine dair işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin 1. fıkrasının 18/7/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile değişik halinde, kanunen ödenmemesi gerektiği halde ödenen gümrük vergilerinin geri verileceği, tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, söz konusu gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması halinde, geri verme veya kaldırma taleplerinin kabul edilmeyeceği, 242. maddesinin 1. fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri; 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği; 4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanan temyize konu kararın, dava konusu işlemin ek mali yükümlülüğe ve ek mali yükümlülüğe isabet eden katma değer vergisine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrası aynı gerekçe ve nedenlerle Dairemizce de uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmamıştır.
Kararın, dava konusu işlemin gözetim kıymetinden kaynaklanan gümrük vergisi ve bu vergiye isabet eden katma değer vergisine isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik temyiz istemine gelince;
Ticaret Bakanlığınca yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurup doğurmadığının tespit edilmesi amacıyla yapılan inceleme sonucunda ticaret politikası önlemlerinden olan gözetim uygulamasına başvurulabilmektedir.
Gözetim uygulaması başlatılması durumunda, herhangi bir korunma tedbirinden söz edilemez. Yani bu aşamada, o malın ithalatında herhangi bir kısıtlama, vergi oranında artış, eşik kıymet belirlenmesi veya ek mali yükümlülük uygulaması söz konusu olmamaktadır. Sadece bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi amaçlanmakta ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için o malın ithalatında İthalat Genel Müdürlüğünce düzenlenen bir gözetim belgesi ibrazı zorunluluğu getirilmektedir.
Gözetim belgesinin ibraz zorunluluğu, o malın belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olup gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde sadece ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirildiğinden, bu zorunluluğa uyulmaması Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektiren bir durum değildir.
Öte yandan, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymet, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli değildir.
Bununla beraber 28/07/2021 tarih ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 13. maddesiyle, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği yolunda değişiklik yapılmıştır.
Bu değişiklikten önce, ithale konu eşyanın kıymetinin Gözetim Tebliği'nde belirtilen kıymetten düşük olması durumunda, eşyanın kıymetinin Gözetim Tebliği'nde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde yurt dışı gider beyan edilmesi sonucunda fazladan ödendiği ileri sürülen vergilerin iadesi için ya üç yıllık süre içinde 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine göre geri verme veya kaldırma başvurusunda bulunulması ya da tescil tarihinde beyannameye ihtirazi kayıt konulması suretiyle aynı Kanun'un 242. maddesi uyarınca tahakkuka itiraz edilerek vergilerin iadesi talep edilebilmekteydi.
4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler açısından, eşyanın kıymetinin Gözetim Tebliği'nde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde beyanda bulunulması, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması neticesini doğuracağından, bu durumda ödenen veya tahakkuk eden vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği açıktır.
Gümrük vergileri tahakkuklarına karşı dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen idari itiraz yoluna başvurulması ve bu başvurunun reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir. İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren açıklama olarak nitelendirilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyalar için Gözetim Tebliği hükümleri uyarınca belirlenen birim kıymete göre beyan edilen kıymete ihtirazi kayıt konulmasını müteakiben bölge müdürlüğüne itiraz edildikten sonra fazladan tahakkuk ettirildiği ileri sürülen vergilerin iptali ile fazladan ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Her ne kadar, Mahkemece, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde 7333 sayılı Kanun'la yapılan değişikliğin yürürlüğe girmesinden sonra ihtirazi kayıtla beyanda bulunulması 242. maddeye göre yapılan itiraza ilişkin olarak tesis edilen işleme dava açma hakkı vermekle birlikte, uyuşmazlığın çözümü için mevcut hukuk normlarının bir bütün olarak değerlendirildirilmesinin icap ettiği, bu bağlamda, söz konusu değişikliğin ihtirazi kayıtla verilen beyannameye istinaden tahakkuk ettirilerek ödenen vergilerin iadesi bakımından da uygulanması gerektiği kabul edilerek karar verilmiş ise de; uyuşmazlık anılan Kanun'un 242. maddesi kapsamında ihtirazi kayıt konularak itiraz prosedürünün işletilmesi suretiyle ödenen vergilerin iadesine ilişkin olup, olayda uygulanma imkanı bulunmayan 211. maddede yapılan değişikliğin 242. maddeye teşmil edilmesi suretiyle verilen mahkeme kararının gözetim kıymetinden kaynaklanan fark vergiler yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrasına yönelik istinaf isteminin reddine dair hüküm fıkrasında hukuki isabet görülmemiştir.
Bu durumda, dava konusu işlemin, davacı tarafından ihtirazi kayıtla verilen serbest dolaşıma giriş beyannamelerinde yer alan eşyalara istinaden gözetim kıymeti nedeniyle tahakkuk ettirilen gümrük vergisi ve bu vergiye isabet eden katma değer vergisine isabet eden kısmının hukuka uygunluğu değerlendirilmek suretiyle bu kısım yönünden fazladan ödenen vergilerin iadesi istemi de göz önünde bulundurularak karar verilmek üzere temyize konu kararın anılan kısmının bozulması gerekmiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen de kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu işlemin ek mali yükümlülüğe ve buna isabet eden katma değer vergisine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrasının ONANMASINA,
3. Kararın, dava konusu işlemin gümrük vergisi ve bu vergiye isabet eden katma değer vergisine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair hüküm fıkrasının ise BOZULMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere, dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
5. Yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 09/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.