T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/1081
Karar No : 2025/1088
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı adına
... Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Tekstil Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem: Davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın kıymetinin, 2020/9 sayılı İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin Tebliğde belirtilen kıymete yükseltilmesi suretiyle beyanı üzerine tahakkuk ettirilen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergileri ile dampinge karşı verginin, eşyaya ait faturada gösterilen kıymete göre hesaplanan tutardan fazlasının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi isteminin reddine vaki itirazın reddine dair işlemin iptali ve fazladan ödenen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, beyanname muhteviyatı eşyanın serbest dolaşıma girebilmesi için birim kıymetinin, gözetim kıymetine yükseltildiği hususunda taraflar arasında herhangi bir ihtilafın bulunmadığı, davacı tarafından sonradan noter vasıtasıyla gönderilen ihtirazi kaydın ise kendi beyanı olduğu vasfını değiştirmeyeceği, referans kıymet uygulamasının, 2020/9 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ ile getirildiği, gerek İthalat Rejimi Kararı gerekse Gümrük Yönetmeliği tanımından da anlaşılacağı üzere referans kıymet uygulamasının bir ticaret politikası önlemi olduğunun kabulünü gösterdiği, dolayısıyla davacı tarafından fatura kıymetine ilave edilen vergilendirmeye esas yurt dışı gider beyanının ticaret politikası önlemlerinden kaçınmak amacıyla yapıldığı görüldüğünden, iadesi istenilen vergilerin, davacının kendi beyanıyla artırılarak tahakkuk eden vergileri kapsadığı ve bu suretle fazladan ödenen/tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceğinin Kanun'da açıkça belirtilmesi karşısında dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davaya konu beyannamenin tescili ile aynı gün noter vasıtasıyla ihtirazi kayıt konularak beyan artırımının davacının iradesi dışında gerçekleştirildiği hususunun davalı idareye bildirildiği olayda, eşyanın satış bedelinin faturada gösterilen kıymet olduğu, satış bedeli yöntemine göre gümrük kıymetinin tespit edilemediği durumda sırasıyla diğer yöntemlere göre gümrük kıymetinin belirleneceği, davalı idarece, davacı tarafından beyan edilen beyanname eki faturadaki kıymetin gerçeği yansıtmadığı konusunda herhangi bir tespit yapılmadığı gibi, eşyanın kıymetinin gerçek satış bedeline göre düşük olduğu hususunun ihracatçı firma piyasasında ve ihracatçı ülke yetkili makamları nezdinde yapılan araştırmalarla saptanmadığı anlaşıldığından, faturadaki birim fiyatın esas alınması gerekirken, ithalat kayıt belgesinde yer alan referans kıymet esas alınarak fuzulen tahsil edilen dava konusu vergilerin iadesi istemiyle yapılan geri verme başvurusunun reddi işlemine vaki itirazın reddine dair işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptali ile vergilerin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 2020/9 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ kapsamında yer alan davaya konu eşyanın kıymetinin artırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi kapsamında hataen ödenen ve iadesi gereken bir vergiden ise söz edilemeyeceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın kıymetinin, 2020/9 sayılı İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin Tebliğde belirtilen kıymete yükseltilmesi suretiyle beyanı üzerine tahakkuk ettirilen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergileri ile dampinge karşı verginin, eşyaya ait faturada gösterilen kıymete göre hesaplanan tutardan fazlasının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi isteminin reddine vaki itirazın reddine dair işlemin iptali ve fazladan ödenen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin 1. fıkrasının 18/7/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile değişik halinde, kanunen ödenmemesi gerektiği halde ödenen gümrük vergilerinin geri verileceği, tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, söz konusu gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması halinde, geri verme veya kaldırma taleplerinin kabul edilmeyeceği, 242. maddesinin 1. fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri; 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği; 4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Ticaret Bakanlığınca yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurup doğurmadığının tespit edilmesi amacıyla yapılan inceleme sonucunda ticaret politikası önlemlerinden olan gözetim uygulamasına başvurulabilmektedir.
Gözetim uygulaması başlatılması durumunda, herhangi bir korunma tedbirinden söz edilemez. Yani bu aşamada, o malın ithalatında herhangi bir kısıtlama, vergi oranında artış, eşik kıymet belirlenmesi veya ek mali yükümlülük uygulaması söz konusu olmamaktadır. Sadece bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi amaçlanmakta ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için o malın ithalatında İthalat Genel Müdürlüğünce düzenlenen bir gözetim belgesi ibrazı zorunluluğu getirilmektedir.
Gözetim belgesinin ibraz zorunluluğu, o malın belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olup gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde sadece ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirildiğinden, bu zorunluluğa uyulmaması Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektiren bir durum olmamakla birlikte, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymet, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli değildir.
Bununla beraber 28/07/2021 tarih ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 13. maddesiyle, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği yolunda değişiklik yapılmıştır.
Bu değişiklikten önce, ithale konu eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen kıymetten düşük olması durumunda, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde yurt dışı gider beyan edilmesi sonucunda fazladan ödendiği ifade edilen vergilerin iadesi için ya üç yıllık süre içinde 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine göre geri verme veya kaldırma başvurusunda bulunulması ya da tescil tarihinde beyannameye ihtirazi kayıt konulması suretiyle aynı Kanun'un 242. maddesi uyarınca tahakkuka itiraz edilerek vergilerin iadesi talep edilebilmekteydi.
Anılan Kanun'un 211. maddesindeki değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler açısından ise, eşyanın kıymetinin, tebliğde belirtilen miktarda beyan edilmesi halinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması neticesini doğuracağından, bu durumda ödenen veya tahakkuk eden vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği açıktır.
Öte yandan; gümrük vergileri tahakkuklarına karşı dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen idari itiraz yoluna başvurulması ve bu başvurunun reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir. İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve itiraza konu edilip dava açılması halinde kendi beyanına dava açamayacak olan ilgililer için beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren bir açıklama olarak nitelendirilmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesine karşı aynı gün noter vasıtasıyla ihtirazi kayıt konulmasına karşın, yasal süresi içerisinde bir üst makama veya aynı makama itiraz başvurusunda bulunulmayarak eşyanın kıymetinin, gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle ödenen vergilerin Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi istemiyle 20/03/2023 tarihinde ilgili gümrük müdürlüğüne başvurulduğu, istemin reddine dair karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın, tahsil tarihinden itibaren işleyecek olan yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle de işbu davanın açıldığı anlaşılmış ise de; ithale konu eşya için ihtirazi kayıtla beyan edilerek ödenen vergilere karşı 4458 sayılı Kanun'un 242. maddesi uyarınca 15 gün içinde itiraz yoluna gidilmesi, itirazın reddedilmesini müteakip, tahakkukun iptali ve ödenen vergilerin iadesi istemiyle dava açılması gerekirken, itiraz için öngörülen yasal sürenin geçirilmesinden sonra ilgili gümrük müdürlüğüne sunulan dilekçe ile 211. madde kapsamında geri verme başvurusunda bulunulduğu görülmüştür.
Bu bakımdan, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile artırılması neticesinde tahakkuk eden ve ödenen vergilerin beyannamenin tescili tarihinde yürürlükte olan 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'la eklenen hüküm uyarınca geri verilmesi istenilemeyeceğinden, davacı tarafından ihtirazi kayıtla beyan edildiği halde, beyan üzerine tahakkuk eden vergilere itiraz etmemesi karşısında, ödenen vergilerin 211. madde uyarınca geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık; vergi dava dairesi kararında ise hukuka uyarlık bulunmamıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesinin (j) bendi parantez içi hükmü uyarınca alınması gereken harç dahil olmak üzere, yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 11/03/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.