T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/3641
Karar No : 2025/3179
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı adına
... Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının aleyhlerine olan hüküm fıkrasının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem: Davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyaların kıymetinin, ihtirazi kayıtla yurt dışı gider olarak gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle beyan edilerek ödenen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin, gözetim kıymete isabet eden kısmının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi istemiyle yapılan başvuruların reddine dair kararlara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca idareye yapılan bir başvuru bulunmakta ise de beyannamelerin tescil tarihi ile ihtirazı kayıt dilekçesinin aynı tarihli olduğu, itirazın beyannamenin tescil tarihinden itibaren 15 gün içerisinde yapıldığı, başvuru ve dava dilekçesinde de tahakkukun hukuka aykırılığından bahisle iptalinin istenildiği, benzer konuda yapılan itiraz başvurularının reddine dair Bölge Müdürlüğü işlemlerinde yer alan "yükümlülerin iade talepleri hakkında 4458 sayılı Kanun'un 210 ilâ 217'inci maddeleri çerçevesinde geri verme başvurusu yapılması gerektiği" yönündeki değerlendirmeleri göz önüne alındığında, ortada ihtirazî kayıtla verilen beyanname ve tahakkukun iptali ile fazladan ödenen vergilerin iadesi istemli başvurunun söz konusu olduğu sonucuna varıldığı, bu itibarla, idarece yapılan düzenlemeler sonucu belirlenen gözetim kıymeti gümrük mevzuatı çerçevesinde vergi tahakkukuna esas alınacak kıymet olmayıp, gözetim belgesi ibrazının gerekli olup olmadığının tespitinde esas alınacak değer olduğundan, gözetim uygulaması nedeniyle yurt dışı gider olarak beyan edilen tutar üzerinden yapılan tahakkukta hukuka uyarlık bulunmadığı, ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi nedeniyle fazladan tahsil edilen vergilerin dava tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesinin gerektiği; ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi yönünden ise, ihtirazi kayıtla beyan üzerine tahakkuk eden vergilere karşı 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesindeki on beş günlük süre içerisinde idari itiraz yoluna gidilmediği, dolayısıyla davacının yasal süresi içerisinde beyannamenin içeriğine ve tahakkuk işlemine ilişkin bir itirazının bulunmadığı, on beş günlük idari itiraz süresinin geçirilmesinden sonra 28/07/2023 tarihinde 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında geri verme başvurusunda bulunulduğunun anlaşıldığı, bu bakımdan, uyuşmazlık konusu vergilerin ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile artırılması neticesinde tahakkuk ettiği ve ödendiği, beyannamenin tescili tarihi itibariyle yürürlükte olan söz konusu hüküm uyarınca vergilerin geri verilmesinin istenilemeyeceği, aksi takdirde anılan maddeye 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'la eklenen hükmün getiriliş amacına aykırı hareket edilmiş olunacağı ve ticaret politikası önlemlerine ilişkin yasal düzenlemelerin işlevsiz hale getirilerek Kanun'un dolanılması suretiyle kamu aleyhine bir sonucun doğacağı, bu durumda, davacı tarafından ithale konu eşyaların kıymetinin gözetim kıymetine yükseltilmesine ilişkin beyan üzerine hesaplanarak tahakkuk ve tahsil edilen vergilerin geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin anılan beyannameye isabet eden kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle kısmen dava konusu işlemin iptali ile ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi nedeniyle fazladan ödenen tutarın dava tarihinden itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle birlikte iadesine, kısmen de davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinde yapılan değişiklik ile maddeye eklenen; ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile arttırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceğine ilişkin düzenleme karşısında, yükümlü tarafından ihtirazi kayıt konulmaksızın beyan edilerek arttırılan kıymete ilişkin verginin, uyuşmazlığa konu olması halinde inceleme ve hukuki yorum gerektirmesi nedeniyle, açıkça kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken vergi niteliğinde olmadığı, anılan yasa değişikliğinden sonra 211. madde kapsamında geri vermeye konu olamayacağı, ancak beyannameye ihtirazi kayıt konulması halinde, serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın kıymetinin yükseltilmesi amacıyla beyannamenin tescil edildiği gün gözetim uygulaması nedeniyle yurt dışı gider olarak girilen kıymet farkının, yükümlünün tamamen kendi iradesi ve isteği doğrultusunda beyan edildiği, dolayısıyla kıymet farkı beyanının taahhüt niteliğinde olduğu ve eşyanın satış bedeli hususunda davacıyı bağladığının kabulüne imkan bulunmadığı, olayda, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil edildiği tarihte ihtirazi kayıt dilekçesi sunulduğundan, davacının beyanının kendi serbest iradesinin ürünü olduğundan bahsedilemeyeceği, bu itibarla, beyanname eki faturada yer alan kıymetin gerçeği yansıtmadığı hususunda herhangi bir tespit yapılmadığı gibi, eşyanın kıymetinin gerçek satış bedeline göre düşük olduğu hususunun ihracatçı firma ve ihracatçı ülke yetkili makamları nezdinde yapılan araştırmalarla saptanmadığı, bu nedenle, faturadaki birim fiyat esas alınması gerekirken, gözetim kıymeti esas alınarak fuzulen tahsil edilen dava konusu vergilerin iadesi istemiyle yapılan geri verme başvurularının reddine ilişkin kararlara vaki itirazın reddine dair işlemin ... tarih ve ... sayılı beyannameye ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı; öte yandan, dava dilekçesinde 811.540,00 TL'nin geri verilmesi istenilmişse de, gözetim kıymeti nedeniyle kanunen ödenmemesi gerektiği halde fazladan ödenen vergilerin geri verme istemine konu edilebileceği, bu kapsamda gözetim kıymeti miktarından daha fazla tutarda yurt dışı gider beyan edilmesi durumunda fazladan beyan edilen yurt dışı gidere isabet eden vergilerin gözetim uygulaması nedeniyle beyan edildiğinin kabul edilemeyeceği ve bu tutara isabet eden vergilerin iadesinin söz konusu olamayacağı hususu göz önünde bulundurulduğunda, gözetim kıymeti dışında davacı tarafından fazladan ödenen 2.746,53 TL yönünden davanın reddinin icap ettiği; ayrıca, cevap dilekçesinde, 6183 sayılı Kanun'da öngörülen oranda tecil faizine hükmedilmesinin istenilmesine karşın, davacı tarafından sunulan 06/03/2024 tarihli dilekçede kanuni faize hükmedilmesi istenildiğinden, bu hususun feragat olarak değerlendirilmesi gerekmekte olup, bu durumda ödenecek kanuni faiz oranı ile tecil faiz oranı arasındaki farka isabet eden kısım bakımından davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle istinaf isteminin kısmen reddine, kısmen de kabulü ile dava konusu işlemin 2.746,53 TL'ye isabet eden kısmı yönünden davanın reddine, faiz isteminin yasal faizi aşan kısmı hakkında ise karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İthale konu eşya nedeniyle beyan edilerek ödenen vergilerin gözetim kıymetine isabet eden kısmının iadesi talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile artırılması neticesinde tahakkuk eden ve ödenen vergilerin beyannamenin tescili tarihinde yürürlükte olan 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'la eklenen hüküm uyarınca geri verilmesi istenilemeyeceğinden, davacı tarafından ihtirazi kayıtla beyan edilmesine karşın, yasal süresi içerisinde itiraz yoluna gidilmeden ödenen vergilerin söz konusu 211. madde uyarınca geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle kararın temyize konu hüküm fıkrasının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyaların kıymetinin, ihtirazi kayıtla yurt dışı gider olarak gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle beyan edilerek ödenen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin, gözetim kıymete isabet eden kısmının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi istemiyle yapılan başvuruların reddine dair kararlara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin 1. fıkrasının 18/7/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile değişik halinde, kanunen ödenmemesi gerektiği halde ödenen gümrük vergilerinin geri verileceği, tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, söz konusu gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması halinde, geri verme veya kaldırma taleplerinin kabul edilmeyeceği, 242. maddesinin 1. fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri; 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği; 4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Ticaret Bakanlığınca yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurup doğurmadığının tespit edilmesi amacıyla yapılan inceleme sonucunda ticaret politikası önlemlerinden olan gözetim uygulamasına başvurulabilmektedir.
Gözetim uygulaması başlatılması durumunda, herhangi bir korunma tedbirinden söz edilemez. Yani bu aşamada, o malın ithalatında herhangi bir kısıtlama, vergi oranında artış, eşik kıymet belirlenmesi veya ek mali yükümlülük uygulaması söz konusu olmamaktadır. Sadece bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi amaçlanmakta ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için o malın ithalatında İthalat Genel Müdürlüğünce düzenlenen bir gözetim belgesi ibrazı zorunluluğu getirilmektedir.
Gözetim belgesinin ibraz zorunluluğu, o malın belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olup gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde sadece ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirildiğinden, bu zorunluluğa uyulmaması Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektiren bir durum değildir.
Öte yandan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymet, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli değildir.
Bununla beraber 28/07/2021 tarih ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 13. maddesiyle, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği yolunda değişiklik yapılmıştır.
Bu değişiklikten önce, ithale konu eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen kıymetten düşük olması durumunda, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde yurt dışı gider beyan edilmesi sonucunda fazladan ödendiği ifade edilen vergilerin iadesi için ya üç yıllık süre içinde 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine göre geri verme veya kaldırma başvurusunda bulunulması ya da tescil tarihinde beyannameye ihtirazi kayıt konulması suretiyle aynı Kanun'un 242. maddesi uyarınca tahakkuka itiraz edilerek vergilerin iadesi talep edilebilmekteydi.
4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler açısından, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde beyanda bulunulması, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması neticesini doğuracağından, bu durumda ödenen veya tahakkuk eden vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği açıktır.
Gümrük vergileri tahakkuklarına karşı dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen süre içerisinde idari itiraz yoluna başvurulması ve bu başvurunun reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir. İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren açıklama olarak nitelendirilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesine ihtirazi kayıt konulduğuna dair aynı tarihte verilen dilekçe ile gümrük müdürlüğünden, eşyanın kıymetinin, gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle yurt dışı gider olarak beyan edilerek ödenen vergilerin iadesi isteminin reddine dair karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle işbu dava açılmış ise de, ithale konu eşya için ihtirazi kayıtla beyan edilerek ödenen vergilere karşı 4458 sayılı Kanun'un 242. maddesi uyarınca 15 gün içinde itiraz yoluna gidilmesi, itirazın reddedilmesini müteakip, dava açılması gerekirken, ilgili gümrük müdürlüğüne sunulan dilekçe ile 211. madde kapsamında iade isteminde bulunulduğu anlaşılmıştır.
Bu bakımdan, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile artırılması neticesinde tahakkuk eden ve ödenen vergilerin beyannamenin tescili tarihinde yürürlükte olan 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'la eklenen hüküm uyarınca geri verilmesi istenilemeyeceğinden, davacı tarafından ihtirazi kayıtla beyan edilmesine karşın, yasal süresi içerisinde itiraz yoluna gidilmeden ödenen vergilerin söz konusu hüküm uyarınca geri verilmesi istemiyle yapılan başvuruların reddine ilişkin işlemin kısmen iptali yolunda verilen mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin kısmen reddine dair vergi dava dairesi kararının temyize konu hüküm fıkrasında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davalı idarenin istinaf isteminin kısmen reddine ilişkin hüküm fıkrasının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
4. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesinin (j) bendi parantez içi hükmü uyarınca alınması gereken harç dahil olmak üzere, yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 13/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.