T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/860
Karar No : 2025/4190
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı adına
... Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Anonim Ortaklığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket adına tescilli ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı olup 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamında muafiyet kodu seçilmek suretiyle Fransa, Çin ve Malezya menşeli olarak beyan edilen eşyalar nedeniyle, menşei tevsik edici herhangi bir belge sunulmadığı gibi anılan Kanun'da gümrük vergisi dışında kalan ek mali yükümlülüğe ilişkin istisna tanınmadığından bahisle 11/06/2018 tarih ve 2018/11973 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar uyarınca tahakkuk ettirilen ek mali yükümlülük ve ek olarak tahakkuk ettirilen katma değer vergileri ile bunlar üzerinden 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanarak karara bağlanan para cezalarına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, olayda, davalı idare tarafından, davacı adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyaların ithalinde menşei belgesinin ibraz edilemediğinden bahisle Amerika Birleşik Devletleri menşeli kabul edilerek ek tahakkuk ve ceza kararı alınmış ise de; söz konusu beyannamelerde eşyaların menşeinin Fransa, Çin, Malezya olarak beyan edildiği, 2018/11973 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında ek mali yükümlülük uygulanabilmesi için eşyanın ABD menşeli olmasının gerekmesi karşısında, davalı idarece bu yönde hukuken geçerli herhangi bir inceleme ve araştırmanın yapılmadığı, davacının beyanının aksini ispat edici mahiyette somut bilgi ve belgeye dayalı bir tespitin ortaya konulamadığı, salt menşe belgesinin ibraz edilmemesinin ithal edilen ürünün başka bir ülke menşeli olduğunu ispata yeterli kabul edilemeyeceği sonucuna varıldığından, ek tahakkuk ile para cezası kararına vaki itirazın reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket adına tescilli ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı olup 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamında muafiyet kodu seçilmek suretiyle Fransa, Çin ve Malezya menşeli olarak beyan edilen eşyalar nedeniyle, menşei tevsik edici herhangi bir belge sunulmadığı gibi anılan Kanun'da gümrük vergisi dışında kalan ek mali yükümlülüğe ilişkin istisna tanınmadığından bahisle 11/06/2018 tarih ve 2018/11973 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar uyarınca tahakkuk ettirilen ek mali yükümlülük ve ek olarak tahakkuk ettirilen katma değer vergileri ile bunlar üzerinden 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanarak karara bağlanan para cezalarına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 167. maddesinin. 2. fıkrasında, dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere düzenlenmesi amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler koymaya ve bunları kaldırmaya Kanun'la Cumhurbaşkanına yetki verilebileceği düzenlenmiştir.
2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, Kanun'un amacı, dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri, mali yükümlülükler konulması ve kaldırılması olarak belirtilmiş, 2. maddesinde, bu Kanun kapsamındaki konularda düzenleme yapma yetkisi Bakanlar Kuruluna verilmiş, 3. maddesinde, İthalat, ihracat veya dış ticaret işlemleri üzerine konulan ek mali yükümlülüklerin nev'i, miktarı, tahsili, takibi, iadesi, gerektiğinde bütçeye irat kaydedilmesi, bir fonda toplanması ve fonun kullanım esaslarının Bakanlar Kurulu Kararında gösterileceği, 4. maddesinde, Bakanlar Kurulu kararıyla tahsil edilen ek mali yükümlülükleri yerine getirmeden dış ticaret işlemlerini gerçekleştirenlerin noksan ek mali yükümlülüğün iki katı para cezasına çarptırılacağı hükme bağlanmıştır.
25/06/2018 tarih ve 30459 sayılı (1. Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu'nun 2018/11973 sayılı (2019/1130 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile değişik) Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Kararı'nın 1. maddesinin 1. fıkrasında, bu Kararın amacının, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) menşeli bazı eşyanın ithalatında ek mali yükümlülük tahsil edilmesi olduğu, 2. fıkrasında ekli tabloda yer alan eşyanın Amerika Birleşik Devletleri menşeli olanlarının ithalatında karşılarında gösterilen oranlarda ek mali yükümlülük tahsil edileceği, 2. maddesinde, ek mali yükümlülüğün, gümrük idarelerince, ithalatta alınan gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülüklerden ayrı olarak tahsil olunup genel bütçeye irat kaydedileceği, 3. maddesinin 2. fıkrasında diğer mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ek mali yükümlülükleri yerine getirmeden ithalat işlemlerini gerçekleştirenler hakkında 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde noksan ek mali yükümlülüğün iki katı para cezası uygulanacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 3. maddesinin 8. fıkrasında, "gümrük vergileri" deyiminin, ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü, 9. fıkrasında, "ithalat vergileri" deyiminin, eşyanın ithalinde ödenecek gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri ifade ettiği, 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; 15. maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan gümrük vergisi ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınacağı hüküm altına alınmıştır.
6491 sayılı Türk Petrol Kanunu'nun 13. maddesinin 1. fıkrasında, petrol hakkı sahibinin bizzat veya bir temsilci veya Genel Müdürlükçe kabul edilmiş bir müteahhidi vasıtasıyla kendi adına, Türkiye’deki petrol işlemi için idari faaliyetleri ile bina tesislerinin ve teçhizatlarının inşası, kurulması ve işletmesine ait malzemeler hariç, petrol işlemlerinde kullanılacak ve Genel Müdürlükçe onaylanan malzemeyi, ekipmanı, akaryakıtı, kara, deniz ve hava nakil vasıtalarını ithal etmesi ya da yurt içinden teslim almasının gümrük vergisinden, yapılan işlemlerin harçlardan, düzenlenen kâğıtların damga vergisinden müstesna olduğu, ancak, Cumhurbaşkanının, ithal edilen malzemelerle kıyası kabil nitelikte ve miktarda Türkiye’de üretimi bulunan maddelerin isimlerini içeren bir liste oluşturarak, bu listede gümrük vergisinden istisna tutularak ithal edilmekte olan maddelerden hangilerinin gümrük vergisine ve diğer ithal vergisi ve resimlerine tabi tutulacağını tayin ve tespit edebileceği, listelerin, Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe gireceği ancak, listenin yayımlandığı tarihten önce Genel Müdürlüğe verilmiş dilekçeler ile ithali istenilen maddeler, listenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ithal edildikleri takdirde, istisnadan faydalanılacağı, bu kapsamda edinilen sondaj kuleleri ve ekipmanlarının, petrol hakkı sahibinin müracaatı ve Bakanlığın izni ile bu Kanun kapsamı dışında kalan jeotermal faaliyetlerinde kullanılabileceği, 2. fıkrasında, petrol hakkı sahiplerinin petrol işlemlerinde kullanmak üzere Genel Müdürlükçe ithalatı uygun bulunan malzemeleri ile ilgili olarak Türk Standardları Enstitüsünün uygunluk değerlendirmesinin aranmayacağı, 3. fıkrasında, yukarıdaki istisnalara konu malzemenin petrol hakkı sahibinden petrol işleminde kullanılmak üzere başka bir petrol hakkı sahibine Genel Müdürlüğün izni ile devri hâlinde istisnanın devam edeceği, söz konusu malzemelerin petrol işlemi sayılmayan bir faaliyet yolu ile Türkiye dâhilinde kullanılmak veya satılmak üzere devredildiği takdirde, devir tarihinde yürürlükte bulunan ithalde ve dâhilde alınan vergi, resim ve harçların tümüne tabi tutulacağı, ekonomik ömrü bir yıldan az olan sarf malzemeleri hariç olmak üzere, diğer malzemelerin devrinin, devir ve ihraç sırasındaki kıymet tespit kararındaki kıymeti üzerinden yapılacağı, 4. fıkrasında, gümrük ve diğer ithal vergi ve resimlerinden istisna olarak ithal edilmiş olan malzeme, Türkiye’ye giriş tarihinden itibaren on yılını doldurduğunda, ithal eden veya devralan petrol hakkı sahibinin söz konusu malzeme üzerinde gümrük ve diğer ithal vergi ve resimlerinden istisna olarak her türlü tasarruf hakkına sahip olacağı, 5. fıkrasında, petrol işlemi için ithal edilen malzemenin Genel Müdürlüğün izni ile ihraç edilebileceği düzenlemesine yer verilmiş, söz konusu maddenin gerekçesinin 1. fıkrasında ise, madde ile, yüksek maliyetli ileri teknolojik yatırım gerektiren petrol şirketlerinin petrol işlemlerinde kullanmaya zorunlu oldukları ve Genel Müdürlükçe uygun bulunan, malzemeyi, ekipmanı, akaryakıtı, kara, deniz ve hava vasıtalarını gümrük ve diğer ithal vergi ve resimlerinden, dahilde alınan her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olarak ithal edebilmeleri kolaylığı getirildiği, öte yandan ülkemizde yerli petrol arama ve üretim endüstrisinin gelişimine bağlı olarak bu kapsamda ithal edilen malzemelerden yurt içinde üretilenlerin kullanılmasını öne çıkarmak amacıyla Bakanlar Kuruluna malzemelerin kapsamını belirleme yetkisinin verildiği belirtilmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Davacı tarafından, Fransa, Çin ve Malezya menşeli olarak beyan edilen eşyaların 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca ek mali yükümlülükten muaf olduğu ve davaya konu eşyanın faturasında malzemenin petrol arama işlemlerinde kullanıldığının belirtildiği, dolayısıyla, 6491 sayılı Kanun kapsamında gümrük vergisinden istisna olduğu yönünde taraflar arasında ihtilaf bulunmadığı, bu haliyle uyuşmazlığın çözümü, 6491 sayılı Kanun'un 13. maddesinde öngörülen istisnanın ek mali yükümlülüğü de kapsayıp kapsamadığının tespitine bağlıdır. Anılan maddenin ilk cümlesindeki "gümrük vergisi" deyimi, bu Kanun'la sınırlı olarak "gümrük vergileri" ile eş anlamlı kullanılmış olup, bu kapsamda ithal edilen eşya aksi Cumhurbaşkanlığı kararı ile kararlaştırılmamışsa gümrük vergisi ile diğer ithalat vergisi ve resimlerine tabi tutulamayacaktır. Olayda, 6491 sayılı Kanun kapsamında ithal edildiği hususunda ihtilaf bulunmayan eşyaların, Cumhurbaşkanlığı kararıyla gümrük vergisi ile diğer ithalat vergi ve resimlerine tabi tutulacağı tayin ve tespit edilmiş eşya arasında sayılmadığı, öte yandan, 6491 sayılı Kanun'un 13. maddesinin gerekçesinde de, istisnanın kapsamının gümrük ve diğer ithalat vergi ve resimleri, dahilde alınan her türlü vergi, resim ve harçlar olarak ifade edildiği hususları göz önünde tutulduğunda, anılan madde ile getirilen istisnanın ek mali yükümlülüğü de kapsadığı sonucuna ulaşılması karşısında, 2018/11973 sayılı Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Bakanlar Kurulu Kararına istinaden sözü edilen eşyalar nedeniyle alınan ek tahakkuk ve ceza kararlarında ve bu kararlara vaki itirazın reddinde hukuka uyarlık, temyize konu kararda sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliği ve bir örneğinin de Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 08/12/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
11/06/2013 tarih ve 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu'nun 13. maddesinde, petrol hakkı sahibinin bizzat veya bir temsilci veya Genel Müdürlükçe kabul edilmiş bir müteahhidi vasıtasıyla kendi adına, Türkiye’deki petrol işlemi için idari faaliyetleri ile bina tesislerinin ve teçhizatlarının inşası, kurulması ve işletmesine ait malzemeler hariç, petrol işlemlerinde kullanılacak ve Genel Müdürlükçe onaylanan malzemeyi, ekipmanı, akaryakıtı, kara, deniz ve hava nakil vasıtalarını ithal etmesi ya da yurt içinden teslim almasının gümrük vergisinden, yapılan işlemlerin harçlardan, düzenlenen kâğıtların damga vergisinden müstesna olduğu, ancak, Cumhurbaşkanının, ithal edilen malzemelerle kıyası kabil nitelikte ve miktarda Türkiye’de üretimi bulunan maddelerin isimlerini içeren bir liste oluşturarak, bu listede gümrük vergisinden istisna tutularak ithal edilmekte olan maddelerden hangilerinin gümrük vergisine ve diğer ithal vergisi ve resimlerine tabi tutulacağını tayin ve tespit edebileceği, listelerin, Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe gireceği düzenlemelerine yer verilmiştir.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun, 3. maddesinin 8. fıkrasında, "gümrük vergileri" deyiminin, ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü; 9. fıkrasında, "ithalat vergileri" deyiminin, eşyanın ithalinde ödenecek gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri ifade ettiği belirtilmiştir.
Gümrük Kanunu'na göre gümrük vergileri tanımı genel bir tanım olup, gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri ifade etmektedir. Benzer düzenlemeye Türk Petrol Kanunu'nda da yer verilmiştir. Zira; Kanun'un 13. maddesinde gümrük vergisi ve diğer ithal vergisi ve resimleri ayrımı yapılmıştır.
Buna göre; petrol hakkı sahibinin bizzat veya bir temsilci veya Genel Müdürlükçe kabul edilmiş bir müteahhidi vasıtasıyla kendi adına, Türkiye’deki petrol işlemi için idari faaliyetleri ile bina tesislerinin ve teçhizatlarının inşası, kurulması ve işletmesine ait malzemeler hariç, petrol işlemlerinde kullanılacak ve Genel Müdürlükçe onaylanan malzemeyi, ekipmanı, akaryakıtı, kara, deniz ve hava nakil vasıtalarını ithal etmesi ya da yurt içinden teslim almasının "gümrük vergisinden" müstesna olduğu belirtildiğinden, diğer ithal vergisi kapsamına giren ek mali yükümlülüğün, muafiyetten yararlanamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin diğer yönlerden hukuka uygunluğu incelenmek üzere temyize konu kararın bozulması gerektiği oyu ile, Dairemiz kararına katılmıyoruz.