T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/3683
Karar No : 2024/3715
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 2016 ve 2017 yıllarına ait asfalt parke ve tahrip bedeli adı altında toplam 836.029,60-TL'nin tahsili için davacı belediye adına düzenlenen ... tarih ve ... cilt sıra nolu ödeme emrinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; belediyelere bir çok görevler yükleyip, belli hizmetler için yetkiler veren belediye mevzuatında, kamu hizmetlerinin yürütümüne dair kararlarının uygulanabilmesini ve hizmetlerin etkinliğinin artmasını sağlayıcı cezai ve yaptırım hükümlerinin bulunmadığı, belediyelerin yasal görevlerini ifa sırasında bu görevin yerine getirilmesini engelleyici davranışların cezalandırılması ile sorumluluk sahasındaki mallara verilen zarar ve ziyanın tazminine ilişkin bir yetkinin belediyelere tanınmadığı ancak 1608 sayılı Yasanın 1. maddesinin belediyeleri bu hususlara ilişkin olarak yetkilendirdiği, belediyenin kanunla yüklenen görevini yerine getirmesini engelleyici bir davranışta bulunulması halinde belediye encümenince, söz konusu davranışın ortadan kaldırılmasına karar verileceği, emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde söz konusu fiilin masrafları %20 zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirileceğinin anlaşıldığı, davalı belediye encümenince 1608 sayılı Yasada öngörülen prosedür işletilmek suretiyle, davacı tarafından zemine verilen zarar ve ziyanın belli sürede giderilmesinin istenilmesi, giderilmemesi halinde masrafın %20 fazlasıyla ilgilisinden tahsil edilmek üzere belediyece yerine getirilmesi gerekmekte olduğu, bu prosedür yerine getirilmeden davacının tek taraflı borçlu kabul edilmesi suretiyle tarifeye dayalı olarak ücret istenemeyeceğinin açık olduğu, söz konusu prosedür işletilmeden düzenlenen ödeme emrinde hukuka uyarlık bulunmadığı, uyuşmazlık konusu 2015 ve 2016 yılllarında Erdemli İlçesindeki kazı çalışmalarını yapan gerçek ya da tülzelkişilerin ayrı ayrı belirlenmediği, kazı çalışmalarını yapan gerçek ya da tüzel kişiler yerine davacı Mersin Büyükşehir Belediyesinden asfalt tahrip bedellerinin tamamının istenilmesine ilişkin tek bir ödeme emri düzenlendiği, bu yönüyle de dava konusu ödeme emrinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Büyükşehir Belediye Başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, Alt Yapı Koordinasyon Merkezi (AYKOME), alt yapı ile ilgili kazı yapacak gerçek ve tüzel kişilere izin ve kazı ruhsatı verdiği ve buna ilişkin bedeli belirlediği, kazı yapacak olan kurum, kuruluş veya vatandaşlar tarafından, kazı yapılmadan önce AYKOME’den alınacak izin başvurusu sırasında, kazı yapılacak alana ilişkin olarak sunulan bilgi ve belgeler ile inceleme sonucuna göre belirlenen bedel AYKOME tarafından peşin olarak alınmakta olduğu, daha sonra da söz konusu kazı sonrası tahrip edilen zeminin onarımını yapan idareye hakkediş ödemesi yapıldığı, AYKOME tarafından, Erdemli ilçe sınırları içerisinde Meski, Tedaş, Telekom gibi resmi kuruluşlar ve vatandaşlar tarafından yapılan kazı çalışmalarından dolayı, kendileri tarafından yapılan onarımdan sonra, yapılan bu onarıma ilişkin olarak davacı Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı Fen İşleri Daire Başkanlığı ile Yol Yapım, Bakım ve Onarım Daire Başkanlığı AYKOME Erdemli Şube Müdürlüğü’ne gönderilen bilgi ve belgeler üzerinde ve Erdemli’de bulunan AYKOME Şube Müdürlüğü görevlisi ile kendi görevlileri tarafından yerinde yapılan incelemeler neticesinde, AYKOME ile varılan mutabakat gereğince kendileri adına hakkediş düzenlendiği ve söz konusu asfalt (zemin) tahrip bedeline dair hakkediş tutarı ile buna dair belgelerin (davalı idare tarafından yapılan imalatın cinsi, metrekare birim fiyatı ve toplam tutar) kendilerine gönderildiği, davalı idarenin de bu yazı ve ekli belgelere göre tahakkuk yaptığı ve AYKOME'den alacaklı olduğu, AYKOME’nin bütçesi davacı Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı bütçesi içinde yer aldığı, büyükşehir ve ilçe belediyeleri cadde, bulvar, meydan ve sokaklarında yapılacak tüm kazılardan elde edilen gelirlerin, Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı bünyesinde açılan alt yapı yatırım hesabında toplandığı, dolayısıyla ödemelerin de Büyükşehir Belediye Başkanlığı bütçesi içinde yer alan hesaptan yapıldığı, davacı tarafla varılan mutabakat ve yazışma gereğince tahakkuk ettirilen asfalt (zemin) tahrip bedeline dair hakedişlere rağmen ödeme yapılmaması üzerine, davacı tarafa, davaya konu ödeme emri gönderildiği, kendilerinin alacaklı olduğu ve kendisine ödemesi yapılmayan alacağı hakkında icra takibi başlatmasında da hukuka aykırılık bulunmadığı, davaya konu ödeme emrinde belirtilen 38.283,40-TL alacak (Bu meblağ 2015 kazı çalışmasından kaynaklanmakta olup, her ne kadar ödeme emrinde 2016 yılı denilmişse de, bu tarih tahakkuk tarihini ifade ettiği), davacı belediyenin Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı Yol Yapım Bakım ve Onarım Dairesi Başkanlığı tarafından kendilerine gönderilen ... tarih ... sayılı yazıya istinaden, söz konusu yazıda “İlgi sınırlarınız dahilinde, vatandaşlar, resmi kurum, kuruluş ve MESKİ tarafından 2015 yılında yapılan kazı çalışmalarından dolayı düzenlenen mutabakat tutanağının incelenmesi sonucunda, Belediyeniz adına ayrılması gereken 2015 yılı zemin tahrip bedeli hakkediş alacağınız 113.760,29-TL olup ...” şeklinde belirtilen meblağ üzerine tahakkuk ettirilen 113.760,29-TL asfalt tahrip bedelinin mahsubundan sonra kalan kısma (38.283,40-TL’ye) ilişkin olduğu, davacı tarafa daha önce gönderilen ... Tarih ... cilt no.lu ödeme emrinde ve ... tarihli ... cilt no.lu ödeme emrinde işbu davaya konu olan 38.283,40-TL 2016 yılı asfalt tahrip bedelinin istenilmiş olduğu, bu nedenle kendileri tarafından davacı belediyeye gönderilen ödeme emrindeki 38.283,40-TL 2016 yılı asfalt tahrip bedelinin iptal edildiği, davaya konu ödeme emrindeki 38.283,40-TL 2016 yılı asfalt tahrip bedelinin davacı tarafa daha önce tebliğ edilen 22.09.2017 tarihli ödeme emrinde gönderilmesi ve bu hususun kendileri tarafından fark edilerek iptal edilmesi nedeniyle işbu davaya konu ödeme emrinin 38.283,40-TL asfalt tahrip bedeline ilişkin kısmının konusuz kaldığı, geri kalan kısım yönünden davanın reddedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, borcu kabul anlamına gelmemek kaydıyla, borcun kaynağı ve miktarının belli olmadığı, davalı Erdemli Belediye Başkanlığı tarafından nereden, nasıl, ne şekilde kaynaklandığı belli olmayan bir alan için önceden herhangi bir açıklama ya da tebligat yapılmadan doğrudan ödeme emri göndermek suretiyle 01/01/2016 tarihi itibariyle 836.029,60-TL asıl alacak, 125.214,14-TL gecikme zammı olarak talep edilen asfalt, parke vb. tahrip bedeli borcunun tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde ödenmesi ihtarında bulunulduğu, belirtilen asfalt, parke vb. tahrip bedeline ilişkin önceden herhangi bir ihtar yapılmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mersin İli, Erdemli İlçesinde 2015 ve 2016 yıllarında yapılan kazılar sonucu hasar gören zeminin asfaltlama işlerinin davalı belediye tarafından yapıldığı, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi Kararı ile belirlenen Aykome Şube Müdürlüğünün 2015 ve 2016 yıllları sıcak asfalt kaplama tarifesi üzerinden hesaplanan 836.029,60-TL asfalt tahrip bedelinin davacı Mersin Büyükşehir Belediyesinden ... tarih ve ... sayılı yazısı ile istenildiği, akabinde tahakkuk ettirilen bu bedelin tahsili için dava konusu edilen ... tarih ve ... hesap nolu ödeme emrinin tanzim edilerek davacı idareye tebliğ edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin (a) bendinde belediyenin mahalli müşterek nitelikte olmak koşuluyla, imar, su, kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel altyapı; çevre ve çevre sağlığı, şehiriçi trafik hizmetlerini yapıp, yaptırabileceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezalar vermek yetkisi ve imtiyazının olduğu; 34. maddesinin (ı) bendinde; encümenin diğer kanunlarda kendine verilen görevleri yerine getirmek görev ve yetkisinin olduğu hükme bağlanmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek; (g) bendinde; büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak bakım ve onarımını sağlamak, büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında düzenlenmiş; "Alt Yapı Hizmetleri" başlıklı 8. maddesinde, alt yapı hizmetlerinin koordinasyon içerisinde yürütülmesi amacıyla alt yapı koordinasyon merkezinin (AYKOME) kurulacağı; bu merkezin çalışma usul ve esaslarının İçişleri Bakanlığınca çıkartılacak bir Yönetmelikle belirleneceğinin hükme bağlandığı, bu hükme dayalı olarak çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 8. maddesinin (f) bendinde; AYKOME'nin kazı ruhsatı vereceği ve buna ilişkin bedeli belirleyeceği, 12. maddesinin (ç) bendinde ruhsatsız kazı yapılmasını önleyeceği ve ruhsatsız kazı yapıldığının tespiti halinde, kazı yapanlar hakkında gerekli işlemin yapılmasını sağlayacağı, düzenlemeleri bulunmaktadır.
1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanun'un 1. maddesinde; "Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve sahaliyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatlar Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir. Belediye encümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişi tarafından yapılmaması halinde, masrafları yüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından yerine getirilir." hükmü yer almaktadır.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin “Alt Yapı Yatırım Hesabı” başlıklı 14.maddesinin 3.fıkrasının 24/12/2020 tarihli değişiklikten önceki hali; "Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyeleri cadde, bulvar, meydan ve sokaklarında yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanır. Sokakların kazısından elde edilen gelirler ilgili belediyeye aktarılır. Bu paralar büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediyeleri tarafından sadece cadde, bulvar, meydan ve sokakların asfalt ve kaldırımların yapımında kullanılır. Bu gelirler amacı dışında kullanılamaz." kuralı bulunmaktadır.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin “ Alt Yapı Yatırım Hesabı” başlıklı 14.maddesinde; "Alt yapı yatırım hesabı, ortak programa alınan altyapı hizmetlerinin amaca uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi için belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerine konulan ödeneklerden bu hesaba yapılacak aktarım ile kazılardan elde edilen gelirlerden oluşur. Alt yapı koordinasyon merkezinin bütçesi büyükşehir belediye bütçesi içinde yer alır. Ayrıca, belediye ve diğer bütün kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerine konulan ödeneklerden, alt yapı koordinasyon merkezi bünyesinde oluşturularak alt yapı yatırım hesabına aktarılacak tutarlar da gelir bütçesinin ilgili bölümünde gösterilir ve bu gelirler amacının dışında harcanamaz. (Değişik:RG-24/12/2020-31344) Büyükşehir belediyelerinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanır. Bu gelirler amacı dışında kullanılamaz." hükmü, "İlçelerde tahsil edilen kazı gelirlerinin kullanımı" başlıklı 14/A madddesinde, (Ek:RG-24/12/2020-31344) İlçe belediyelerinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler bu yerlere izin veya ruhsat veren ilçe belediyesince gelir olarak kaydedilir. Bu gelirler sadece cadde, bulvar, meydan ve sokaklardaki asfalt ve kaldırımların yapım, onarım ve bakımında kullanılır." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığın ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, öncelikle 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanunu'nun bakılan davada uygulanıp uygulanmayacağının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
1608 sayılı Kanunu'nun 1. maddesinde, Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve sahaliyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince Kabahatlar Kanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verileceği, söz konusu maddenin 08/02/2008 tarih 26781 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5728 sayılı Kanunun 66. maddesi ile yeniden düzenlendiği ve ilgili kanun gerekçesinde, belediye hizmetlerinde etkinliğin sağlanması ve ilgili kişinin de bu Kanunda belirtilen aykırılık hâllerini süratle gidermesi olanağının sağlandığı, böylece, belediye encümen kararında belirli bir fiilin belirli bir süre içerisinde yapılmasının emredildiği durumlarda ilgilinin bu fiili belirlenen süre içerisinde yapabileceği, ancak öngörülen bu süre içerisinde encümen kararında belirtilen fiilin yapılmaması hâlinde masrafların yüzde yirmi zammıyla birlikte tahsil edilmek üzere belediye tarafından bu fiilin yerine getirileceği belirtilmektedir.
İdare Mahkemesince, davalı belediye encümenince 1608 sayılı Kanunda öngörülen prosedür işletilmek suretiyle, davacı tarafından zemine verilen zarar ve ziyanın belli sürede giderilmesinin istenilmesi, giderilmemesi halinde masrafın %20 fazlasıyla ilgilisinden tahsil edilmek üzere belediyece yerine getirilmesinin zorunlu olduğu, bu prosedür yerine getirilmeden davacının tek taraflı borçlu kabul edilmesi suretiyle tarifeye dayalı olarak ücret istenemeyeceğinin açık olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olsa da, somut uyuşmazlık, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği kapsamında vatandaş, resmi kurum, kuruluş ve Mersin Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından yapılan kazı çalışmalarından dolayı zemin tahrip masrafı hakkediş alacağına ilişkin ilçe belediyesi ile büyükşehir belediyesi arasında ortaya çıkan uyuşmazlığa ilişkin olduğundan ve davacı büyükşehir belediyesince zemine zarar ve ziyan verilmesi gibi yaptırım gerektiren bir eylemi bulunmadığından dava konusu uyuşmazlığın 1608 sayılı Kanunda öngörülen prosedür kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Nitekim, davalı idare tarafından dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden, dava konusu 27/11/2017 tarihli ödeme emrinde yer alan 2017 yılına ait asfalt/ parke bedelinin 05/07/2017 tarihli Mersin Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Yol Yapım Bakım ve Onarım Dairesi Başkanlığı tarafından Erdemli Belediyesi'ne gönderilen belgede, ilçe sınırları dahilinde vatandaş, resmi kurum, kuruluş ve MESKİ tarafından 2016 yılında yapılan kazı çalışmalarından dolayı belediye adına ayrılan zemin tahrip masrafı hakkediş alacağının 780.597,86-TL olarak aynı tutarla yer aldığı, Mersin Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Yol Yapım Bakım ve Onarım Dairesi Başkanlığı tarafından 22/02/2018 tarihli 2017 yılı zemin tahrip masrafı konulu belgede de, ilçe sınırları dahilinde vatandaş, resmi kurum, kuruluş ve MESKİ tarafından 2017 yılında yapılan kazı çalışmalarından dolayı belediye adına ayrılan zemin tahrip masrafı hakkediş alacağının 446.222,40-TL olduğu, 2017 yılına ait yapılan hakkediş hesaplaması ile ilgili mutabık olup olmadığının taraflarına bildirilmesinin istenildiği, 01/03/2018 tarihinde davalı Erdemli Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğünce de hakkediş hesaplamasının incelendiği ve mutabakat sağlandığının bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda, 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin “Alt Yapı Yatırım Hesabı” başlıklı 14.maddesinin 3.fıkrasının 24/12/2020 tarihli değişiklikten önceki haline göre uyuşmazlık konusu kazı çalışmalarından doğan zemin tahrip bedellerine ilişkin tutarların davalı ilçe belediyesince davacı büyükşehir belediyesinden istenmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu bağlamda, yanlış mevzuat hükümleri uyarınca değerlendirme yapılmak suretiyle dava konusu işlemin iptali yönünde verilen mahkeme kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Mahkemece uyuşmazlık konusu kazı çalışmalarından doğan zemin tahrip bedellerine ilişkin tutarlardan davalı ilçe belediyesine aktarılması gereken kısmın araştırılması suretiyle dava konusu işlem hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan ... -TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
4.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 12/06/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.