T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/4607
Karar No : 2024/5197
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin 11.02.2016 tarih ve ... sayılı UKOME kararının eki olarak düzenlenen ve 24.09.2016 tarihinde yürürlüğe giren Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 5. maddesinin 1/e bendinin, 5. maddesinin 1/h bendinin, 6. maddesinin 5/a-2 bendinin, 8. maddesinin 1/b-5 alt bendinin, Ek-1 numaralı Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Taahhütnamesinin, Ek-2 numaralı Öğrenci ve Personel Taşımacılığı Yönergesi Yaptırım Cetveli'nin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dosya kapsamında yapılan incelemede, iptali istenen Yönerge maddeleri ve eklerinin bir kısmının Yönerge revize edilirken kaldırıldığı, bir kısmının ise revize edilen Yönergede aynı haliyle kaldığı fakat madde numaralarının değiştiği görüldüğünden, inceleme yapılırken, Yönerge'nin kaldırılan madde ve ekleri ile uygulanmasına devam edilen maddelerin ayrılarak incelenmesinin faydalı olacağı kanaatine varılmış olup; Yönergenin; 6. maddesinin 5/a-2 bendi, Ek-1 numaralı Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Taahhütnamesi ve Ek-2 numaralı Öğrenci ve Personel Taşımacılığı Yönergesi Yaptırım Cetveli yönünden, 11/07/2017 tarihinde yapılan duruşmada, taraflarca iptali istenen Yönergenin revize edildiğinin belirtilmesi üzerine, 17/07/2017 tarihli ara kararıyla, Yönergenin revize edilmiş (yeni) halinin dava dosyasına sunulmasının istenildiği, davalı idarece, 10.08.2017 kayıt tarihli dilekçe ekinde revize edilmiş hali sunulan Yönerge'nin incelenmesinden, Yönergenin 6. maddesinin 5/a-2 bendinin ve Ek 1 no'lu taahhütnamenin Yönergeden çıkarıldığı, Ek 2 no'lu idari yaptırım cetvelinin ise içerik olarak değişmek suretiyle Karayolunda Ticari Amaçla Taşımacılık Yapan Taşımacı ve Şoförlere Yönelik Hizmet Kalite Puanı Kesintisi Yaptırım Cetveli (ek-1) olarak yeniden düzenlendiği görüldüğünden, davanın Yönerge'nin 6. maddesinin 5/a-2 bendi, Ek 1 no'lu taahhütnamesi ve Ek 2 no'lu idari yaptırım cetveli yönünden konusuz kaldığının anlaşıldığı; Yönerge'nin 5. maddesinin 1/e bendi (revize edilen yönergedeki no'su 5/1-d), 5. maddesinin 1/h bendi (revize edilen yönergedeki no'su 5/1-ğ) ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendi (revize edilen yönergedeki no'su 8. maddesinin 1/b-4 alt bendi) yönünden, büyükşehir belediyelerinin sınırları içerisinde trafik düzeni ve güvenliğinin sağlanması bakımından UKOME'ye verilen görev ve sorumluluklar belirlenirken hiçbir ayrıma gidilmeksizin her türden taşımacılık hizmetini kapsayacak şekilde düzenleme yapma yetkisi tanındığı, böylece ticari amaçla çalıştırılacak her türlü taşıtın çalışma usul ve esaslarının belirlenmesi konusunda UKOME'nin açıkça yetkili kılındığı, bu düzenlemeler ile belediyelerin kendileri yürütebileceği gibi özel kişiler eliyle de gördürebileceği toplu taşıma hizmetinin yanı sıra diğer her türden ticari araçları da ruhsatlandırarak çalışma koşullarını belirlemek suretiyle bu araçlar üzerinde de bir denetim ve gözetim yetkisi oluşturulduğu, bu yetkinin, belediye sınırları içinde trafik düzen ve güvenliğinin sağlanması konusunda belediyelere verilmiş olan asli görevin doğal ve zorunlu bir sonucud olduğu, kaldı ki bu araçlarla sunulan hizmetin kamusal niteliği de bulunduğundan bu haliyle de belediyenin denetim ve gözetimi dışında bırakılmamasının amaçlandığı, Yönerge'nin 5. maddesinin 1/e bendi (revize edilen yönergedeki no'su 5/1-d) ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendi (revize edilen yönergedeki no'su 8. madde 1/b-4 alt bendi) yönünden, anılan düzenlemelerle, servis taşımacılığı yetki belgesi sahibi tüzel kişilerde yeterliliklerine göre aranacak şartların belirlendiği, buna göre tüzel kişiler dört ana gruba ayrılarak her bir grup için aranan belgelerin ayrı ayrı belirtildiği, anılan kategorilendirmeyle, servis taşıtlarında aranan belgelerin her bir grup için farklı olması gerektiği düşüncesiyle, aynı şartları taşıyan taşımacıların aynı gruba dahil edilmelerinin öngörüldüğü ve bu durumun, hizmet kalitesinin artırımına yönelik olduğu; Yönerge'nin 5. maddesinin; 1/h bendi (revize edilen yönergedeki no'su 5/1-ğ) yönünden, öz mal taşıtın, Yönergede servis taşımacılığı kartında belge sahibi kişi adına kayıtlı taşıt olarak tanımlandığı, buna göre A,B,C,D olmak üzere dört gruba ayrılan tüzel kişiler için bulundukları gruba uygun olarak özmal taşıt oranı tesis edildiği, dava konusu Yönerge maddeleri ile servis araçlarıyla yapılan taşımacılık faaliyetinin belirli ve öngörülebilir bir sistem dahilinde en hızlı, etkili ve güvenilir şekilde sunumunun sağlanmasının amaçlandığı ve bu hususların bir bütün olarak trafik hizmetine olumlu etki yaratacağının açık olduğu; öte yandan, davacı tarafından, Yönerge maddeleriyle yapılan düzenlemenin, Belediyenin yetkisi dışında olduğu, Yönetmelikle yapılması gerektiği iddia edilmiş ise de; idarelerin, Kanunlar ile soyut ve genel kurallar düzenlenerek çerçevesi çizilen hususlarda somut ve özel düzenlemeler yapma yetkisi olduğu dikkate alındığında, 5216 sayılı Kanun'da yer alan taşıma hizmetlerine ilişkin olarak belediyelerin sahip olduğu genel yetkinin sınırları dahilinde bu hizmetin sunumuna ilişkin olarak gelişen ihtiyaç ve teknolojik gelişmelerin gerektirdiği hususları da gözetmek suretiyle gerçekleştirdiği dava konusu düzenlemede, dayanağı mevzuat hükümlerine aykırılık görülmediği gerekçesiyle; dava konusu Yönerge'nin 6. maddesinin 5/a-2 bendi, Ek 1 no'lu taahhütname ve Ek 2 no'lu idari yaptırım cetveli kısımları yönünden karar verilmesine yer olmadığına, Yönerge'nin 5. maddesinin 1/e bendi, 5. maddesinin 1/h bendi ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendi kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Davacı tarafından; anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu Yönerge'nin 5. maddesinin 1/e bendi, 5. maddesinin 1/h bendi ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendi yönünden davanın reddi yolunda verilen ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu Yönergenin kabul edildiği UKOME kararında ilçe belediye başkanlıklarının temsilcilerinin katılmamış olması nedeniyle yönergenin şekil yönünden hukuka aykırı olduğu, diğer taraftan Yönergenin yönetmelik mahiyetinde olması nedeniyle düzenleme yetkisinin Belediye Meclisi'nde olduğu, taşımacılık yapan tüzel kişilerin gruplandırılmasının sektörde yer alan esnaf açısından eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiği belirtilerek; dava konusu Yönerge'nin 5. maddesinin 1/e bendi, 5. maddesinin 1/h bendi ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendi yönünden davanın reddi yolunda verilen .... İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından, 11.02.2016 tarihinde alınan karar ile karara ekli dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin kabulüne ve Yönerge içindeki ücret ve sürelere ilişkin bölümlerinin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisince karara bağlanmasını müteakip Yönergenin yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
UKOME kararı ile kabul edilen dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nde servis taşımacılarının çalışma şekil şartlarının belirlendiği ve yaptırımların düzenlendiği; ayrıca ücrete ilişkin bölümlerinde ise, ücretlerin meclisçe belirleneceği kurala bağlanmıştır. Yönergenin "Yürürlük" başlığını taşıyan 13. maddesinde ise, "İşbu Yönerge, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından süre ve bedellerle ilgili maddeleri onaylandıktan sonra mahalli bir gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer." şeklinde düzenleme yapılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 Sayılı Belediye Kanunu'nun 18/m maddesinde; belediye tarafından çıkartılacak yönetmelikleri kabul etmek belediye meclisinin görevleri arasında sayılmış; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 12. maddesinin 3. fıkrasında, büyükşehir ilçe ve ilk kademe meclisleri ile bunların çalışma usul ve esaslarına ilişkin diğer hususlarda Belediye Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde ise; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer." hükmüne yer verilmiştir.
2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde, "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacı tarafından sunulan temyiz dilekçesinde; ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu Yönerge'nin 5. maddesinin 1/e bendi, 5. maddesinin 1/h bendi ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendi yönünden davanın reddi yolunda verilen ... ... İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulmasına karar verilmesinin istenildiği görüldüğünden, temyiz incelemesi bu kısım yönünden yapılacaktır.
Bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu 11.02.2016 tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile eki Öğrenci Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E...., K.... sayılı kararıyla, usulüne uygun oluşturulmayan komisyon ile alındığı gerekçesiyle UKOME kararının iptaline karar verildiği, bu karara karşı istinaf başvurusunda bulunulan ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı karar ile, ''11.02.2016 tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin, 27.04.2016 tarih ve 2016/3-13 sayılı UKOME kararı ile revize edildiği ve Yönergenin 13. maddesinde yer alan "İşbu Yönerge İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından süre ve bedeller ile ilgili maddeleri onaylandıktan sonra mahalli bir gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer." hükmü uyarınca söz konusu süre ve bedeller ile ilgili maddelerin İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanarak mahalli gazetede yayımı üzerine revize edilmiş haliyle Yönergenin 24.09.2016 tarihinde yürürlüğe girdiğinden bahisle dava açma tarihi (12.04.2016) itibariyle idari davaya konu kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunmadığından, davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki isabet görülmediği'' gerekçesiyle kaldırılmıştır.
Bu kararın temyiz edilmesi üzerine ise, Dairemizin 16/09/2021 tarih ve E:2017/3792, K:2021/3875 sayılı kararıyla, ''..UKOME kararının yürürlük şartı olarak meclisten onay alınması gerektiği yönündeki kararlar UKOME'nin yetki, görev ve çalışma esaslarının belirlendiği, 5216 sayılı yasanın 9. maddesine aykırılık teşkil edeceğinden; başkan dışında başkaca bir makamın onayının alınması gerektiği gerekçesiyle; dava konusu kararın yürürlüğe girmediğinin kabulü ile verilen mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiş olup, yasal yürürlük şartının araştırılmadığı görüldüğünden kararın eksik incelemeye dayalı olduğu değerlendirilmiştir. Öte yandan, kararın başkanca onaylanıp onaylanmadığı anlaşılmamakla dava konusu kararın başkanca onaylanmamış olduğunun tespiti halinde kararın yürürlüğe girmediğinin kabulü gerekmekle birlikte onaylanmış olması halinde yürürlük şartını sağlayan işlemin esasının inceleneceği tabidir.'' gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Anılan karar doğrultusunda, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince yapılan ... tarih ve E:... sayılı ara kararına davalı idare vekili tarafından verilen cevapta, 11.02.2016 tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararında belediye başkanının imzası ve onayı bulunmadığı belirtildiğinden, söz konusu kararın tesis edildiği tarih itibariyle belediye başkanınca onaylanmadığının anlaşıldığı, bu durumda, dava konusu işlemin belediye başkanı tarafından onaylanmamış olması nedeniyle yürürlüğe girmediği, dolayısıyla mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığı; öte yandan, idarece onay işlemi tamamlanmayan dava konusu kararın uygulamaya konulması sonucu dava açılmasına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalı idareye yükletilmesine, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararının kaldırılmasına, davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği ve bu kararın yargılama gideri ile vekalet ücreti yönünden temyiz edilmesine karşın, esası yönünden temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, 5216 sayılı Kanun hükmüne uygun şekilde belediye başkanınca onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmediği ve mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gereken idari işlem niteliğini kazanmadığı anlaşılan 11.02.2016 tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile kabul edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi’nin 5. maddesinin 1/e bendi, 5. maddesinin 1/h bendi ve 8. maddesinin 1/b-5 alt bendinin iptali istemiyle açılan davanın esasının incelenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.
Bu itibarla, İdare Mahkemesi kararının davanın reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun, bu gerekçe ile reddine karar verilmesi gerekmekte ise de, Bölge İdare Mahkemesi kararı sonucu itibariyle hukuka uygun bulunmuştur.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 10/10/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.