T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2019/7714
Karar No : 2024/6968
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR: 1- (DAVACI) ... ve Sanayi Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMLERİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın eki olan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 5/1-c, 5/2-a, 5/2-ç, 5/2-f, 6/1-ç, 6/2-ç, 6/2-e, 6/2-f, 6/3-b.1, 6/4-b, 6/4-d, 6/6-a, 6/6-b, 7/1-ğ, 9/1, 9/2, Geçici 1/3, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7 ve 1/9 maddelerinin ve Ek Yaptırım Cetvelinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla; bakılan uyuşmazlıkta, şehiriçi yolcu taşımacılığı hususunda 1992 yılından beri faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, dava konusu düzenleme yürürlüğe girmeden önce geçerli güzergah izin belgesi olanların servis taşımacılığı yapma hakkına sahip olduğu, dava konusu karar ve eki yönergeyle getirilen yeni esaslar ile birlikte servis taşımacılığının Servis Taşımacılığı Kartı ile yapılacağının kararlaştırıldığı, bu durumun kazanılmış haklar, eşitlik, çalışma hakkı ve mülkiyet ilkesine aykırı olduğu, rekabeti engelleyeceği iddia edilmişse de, davacının bir yıl süreyle geçerli olan güzergâh kullanım izin belgesine sahip olduğu, başkaca tamamlanmış bir hukuki durumun veya herhangi bir hakkın bulunmadığı; kaldı ki idarenin yapacağı genel düzenleyici işlemlerle davacının öznel hukuki durumunun gelecekteki koşullarını değiştirebileceği, dolayısıyla davacının kazanılmış hakkının bulunduğundan bahsedilemeyeceği, dava konusu işlem ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine uygun olarak Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı sektöründeki arz çeşitliliğinin arttırılmasına yönelik önlem ve teşvikler yoluyla sektörde tekelleşmenin önüne geçilmesine yönelik bir düzenleme yapıldığı kanaatine varılmış olup, dava konusu edilen düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu Yönerge'nin 5/1-c, 5/2-a, 5/2-ç, 5/2-f, 6/1-ç, 6/2-ç, 6/2-e, 6/2-f, 6/4-b, 6/4-d, 6/6-a, 6/6-b, 7/1-ğ, 9/1, 9/2, Geçici 1/3, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7 ve 1/9 maddeleri ve Ek Yaptırım Cetveli yönünden davanın reddine ilişkin Mahkeme kararının dayandığı hukuki ve kanuni gerekçeler uygun bulunduğundan kararın bu kısmına ilişkin istinaf başvurusunun yerinde görülmediği; dava konusu Yönerge'nin 6/3-b maddesi yönünden, 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesi uyarınca belediyelerce ücret alınabilmesi için ilgililerin talebi üzerine belirli bir hizmetin sunulması gerektiğinden ve servis taşımacılık kartının üçüncü bir kişiye devri halinde idarece devre alan ve devredene yönelik olarak herhangi bir hizmet verilmesi söz konusu olmadığından devir işlemi karşılığında ücret alınmasını öngören ilgili Yönerge hükmünde mevzuata uyarlık görülmediği gerekçesiyle, davacının istinaf isteminin, dava konusu Yönerge'nin 5/1-c, 5/2-a, 5/2-ç, 5/2-f, 6/1-ç, 6/2-ç, 6/2-e, 6/2-f, 6/4-b, 6/4-d, 6/6-a, 6/6-b, 7/1-ğ, 9/1, 9/2, Geçici 1/3, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7 ve 1/9 maddeleri ve Ek Yaptırım Cetveli yönünden reddine, istinaf talebinin kısmen kabulü ile... İdare Mahkemesi'nin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının kısmen kaldırılmasına, dava konusu Yönerge'nin 6/3-b bendinde yer alan "1- Servis Taşımacılığı Kartı, Servis Taşımacılığı Yetki Belgesi sahibi kişiye devredilebilecektir. Devir için ... tarafından devir işlemi bedeli alınacaktır. Söz konusu bedel ... Meclisi tarafından belirlenecektir." cümlesinin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; dava konusu Yönerge'nin kazanılmış hakların korunması ve eşitlik ilkesini ihlal edici nitelikte kurallar içerdiği, servis taşımacılığı kartı uygulamasını zorunlu kılan Yönergenin 5/1-c, 5/2-a maddelerinin hukuka aykırı olduğu, söz konusu düzenlemelerle, idareye dilediği zamanlarda yönergede değişiklik yapma yetkisi tanınmak suretiyle kazanılmış hak ilkesinin ve ilgililerin talep hakkı ve tazminat haklarını kullanmalarının ortadan kaldırıldığı, Yönergeyle getirilen yaptırımların son derece ağır sonuçlar içerdiği belirtilerek, temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhe olan kısımlarının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Davalı idare tarafından; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uyarınca UKOME'ye verilen yetki, görev ve sorumluluklar çerçevesinde ... il sınırları içerisinde yapılan öğrenci ve personel servis taşımacılığının kaliteli, güvenli, sürdürülebilir ve denetlenebilir bir hizmet olarak sunulması amacıyla getirilen düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı, ücretin İBB Meclisi tarafından belirleneceğine dair dava konusu düzenlemenin tek başına hukuki sonuç doğurmadığı belirtilerek, temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhe olan kısımlarının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın eki olan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin 5/1-c, 5/2-a, 5/2-ç, 5/2-f, 6/1-ç, 6/2-ç, 6/2-e, 6/2-f, 6/3-b.1, 6/4-b, 6/4-d, 6/6-a, 6/6-b, 7/1-ğ, 9/1, 9/2, Geçici 1/3, 1/4, 1/5, 1/6, 1/7 ve 1/9 maddelerinin ve Ek Yaptırım Cetvelinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış, 9. maddesinde; "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
UKOME kararı, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer" hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari dava türleri arasında sayılan iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış ve bu davaların da idari yargı yerinde görülmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. İptal davalarının hukuki nitelikleri gözönüne alındığında; idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen, yeni bir hukuki durum yaratan ya da değiştiren idari işlemlerinin iptal davasının konusunu teşkil ettiği açıktır.
Yine, 2577 sayılı Kanun'un 14/3-d maddesinde, dava dilekçelerinin "İdarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı" yönünden inceleneceği, 15/1-b maddesinde ise, kesin ve yürütülmesi gerekli olmayan işlemlere kaşı açılan davaların reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu Yönerge'nin iptali istemiyle açılan ve Dairemizin E:... esasına kayıtlı bir başka davada, Dairemizin 02/04/2024 tarihli Ara Kararıyla davalı belediyeden, dava konusu Yönerge'nin ve dayanağı UKOME kararının ... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanıp onaylanmadığının bildirilmesi, onaylanmış ise dava konusu Yönergenin bir örneğinin gönderilmesinin istenildiği; davalı idarenin Ara Kararına verdiği 30.05.2024 tarihli cevap yazısı ve eklerinden, dava konusu UKOME kararının ... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanmadığının belirtildiği görülmekte ise de; anılan dava konusu UKOME kararının düzenlendiği tarihteki ''belediye başkanı onayının bulunmamasına'' dair usuli eksikliğin davalı belediyece giderilip giderilmediğinin açıklığa kavuşturulması, belediye başkanınca UKOME kararının sonradan onaylanması suretiyle usuli eksiklik giderilmiş ise davanın esası hakkında karar verilmesi; UKOME kararı halen onaylanmamış ise, bu UKOME kararına dayalı olarak hak sahibi kişiler hakkında çok sayıda bireysel işlem tesis edildiğinden, artık UKOME kararının yürürlüğe girmediğinden ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığından bahsedilmesinin mümkün olmayacağı, bu durumda da, belediye başkanınca onaylanmayan UKOME kararının yargısal denetiminin, ''kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliği'' yönüyle değil, dava konusu kararda şekil yönünden sakatlık bulunup bulunmadığı bakımından yapılması gerekmektedir.
Bu itibarla; dava konusu UKOME kararında ... Büyükşehir Belediye Başkanının onayının bulunup bulunmadığının araştırılması suretiyle, yukarıda yer verilen gerekçeye istinaden yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, temyiz istemlerine konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 18/12/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.