T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/2669
Karar No : 2024/3716
DAVACI : ... Gıda Sanayi A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Birliği
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Odası
DAVANIN KONUSU :
(1) Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 113. maddesinin 1., 2., 5. ve 6. fıkralarının;
(2) Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ile 8. ve 9. maddelerinin;
(3) Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (f) bendi ile 9. ve 10. maddelerinin, Yönerge ekindeki Tip Sözleşmelerin ve Odaların ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmelerin;
(4) Özel sektörde çalışacak veteriner hekimin maaşına yönelik Asgari Ücret Tarifesinin;
(5) Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın ... tarih ve ... sayılı, "2020 Oda Sözleşmeleri ve Çalışma Belgesi" konulu kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Birliğin, iptali istenilen düzenleyici işlem hükümlerine dayanarak veteriner hekim çalıştıracak kişi ve şirketleri hüküm ve şartlarını kendisinin hazırladığı, tamamen keyfi olarak düzenlediği tip sözleşme imzalamaya ve hazırladığı asgari ücret tarifesine göre veteriner hekimin maaşını belirlemeye ve belirlediği çalışma şartlarını uygulamaya zorladığı, bununla da yetinmeyip yasada yeri olmayan bir çalışma izin belgesi isteyerek ve her sene bu çalışma belgesini almaya zorlayarak bu belgeyi almadan veteriner çalıştırılamayacağını ve bu iznin alınması için tip sözleşme imzalanması ve asgari ücretin de sözleşmeye eklenmesi şartının koşulduğu, düzenleyici işlem hükümlerinin odalara ve birliğe sınırsız yetkiler tanıdığı, düzenleyici işlemlerin dayanağı olan 6343 sayılı Kanunda ve başka kanunlarda Odalar ve Birliğin sözleşme hazırlayabileceğine, sözleşmelerin asgari veya tüm şartlarını belirleyebileceğine, sözleşmeye müdahale edebileceğine, işçi konumunda çalışacak veteriner hekimleri maaşına yönelik asgari ücret tarifesini belirleyeceğine, veteriner hekimin özel sektörde çalışmasını izne bağlayabileceğine, sözleşmelerin Odalara onaylatılacağına, her sene izin almayan hekimin çalışamayacağına/çalıştırılamayacağına dair hiçbir düzenleme yer almadığı, 6343 sayılı Kanunun 33. maddesinde serbest meslek icra eden yani muayenehanesi olan veteriner hekimler için asgari tedavi ücret tarifesi hazırlanabileceğinin düzenlendiği, Kanun koyucu unutmayacağı ve abesle iştigal etmeyeceğine göre özel sektörde işçi olarak çalışacak veteriner hekimlerin maaşı için asgari ücret tarifesi hazırlanması istenirse özel olarak belirtileceği, ayrıca tarifelerde ücretin neye göre belirlendiğinin belli olmadığı, hiçbir objektif kriterlere sahip olmayan koşul ve şartları belirlenmemiş, tamamen Oda ve Birliğin keyfine bırakılmış denetimsiz bir tarifenin her sene işverenlere ve işçi konumdaki veteriner hekimlere dayatıldığı, sözleşme özgürlüğü ve çalışma hakkını ihlal eden dava konusu düzenlemelerin tamamının hukuka aykırı olduğu iddia edilmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMASI :
1-Veteriner Hekimleri Birliğinin Savunması: Usul yönünden; davacı şirketin menfaatinin olmadığı, derdestlik itirazları olduğu, işlem tesis edilirken uygulandığı değerlendirilen düzenleyici işlemlerin dışındaki düzenleyici işlemlere de dava açıldığı, dava konusu Yönetmeliğin 113/1. madde düzenlemesi yönünden daha önce Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 2014/11510 sayılı kararı ile davanın bu kısmı yönünden reddine karar verildiği ve kesinleştiğinden, kesin hüküm gözetilerek usul yönünden reddine karar verilmesi gerektiği, dava konusu Tebliğ düzenlemelerinin bir kısmının iptal istemi ile Danıştay Sekizinci Dairesi'nde E:2015/11205 esasına kayıtlı açılan davada iptal kararı verildiği, dava konusu Tebliğin uygulanmadığı, kadük durumda olduğu; esas yönünden 6343 sayılı Kanunun 17. maddesinde, meslek ve sanatını serbest olarak icra eden veteriner hekimlerin veteriner hekim odasına yazılma zorunluluğunun düzenlendiği, kanun koyucu tarafından bu düzenleme ile Odalar eliyle denetimin amaçlandığı, iptali talep edilen hükümlerinin iptali halinde Birlik ve Odaların kuruluş amacını gerçekleştirmesi ve denetim yapmasının engelleneceği, davacının maksadının veteriner hekimlerinin maaşını oldukça düşürmek suretiyle girdilerini asgariye indirmek olduğu, asgari ücrete ilişkin belirlenen miktarın tavsiye niteliğinde olduğu, 6343 sayılı Kanunun 33. maddesinin (c) bendinde, Bölgelerin hususiyetlerine göre ve hastalığın nevilerine nazaran asgari tedavi ücreti tarifesi hazırlama ve merkez konseyine tasdik ettirme yetkisinin idare heyetinin vazifeleri arasında sayıldığı, 6343 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine ilişkin Uygulama Yönetmeliğinin 95. maddesinin (a) bendinde idareye asgari ücreti düzenleme yetkisi verildiği, Yönergenin yürürlükte olmadığı, Yönerge mülga olduğu için Yönerge ekindeki sözleşmelerin de kaldırıldığı, 23 adet sözleşmenin sadece örnek niteliğinde olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
2-Hatay Veteriner Hekimleri Odasının Savunması: İptali talep edilen hükümler incelendiğinde, davacı şirketin, halk sağlığında vazgeçilmez önemi bulunan istihdamı zorunlu personellerle ilgili düzenlemelerin kamusal halk sağlığı yönünü görmezden gelerek hem veteriner hekim odalarının kamusal işlevini kendisi için ayak bağı olarak gördüğü, hem de veteriner hekimleri alelade işçiymiş gibi gösterdiği, istihdamı zorunlu veteriner hekimlerin bulundukları gıda işletmelerinde gerekli hayvansal gıda ürünlerinin üretim aşamasında denetimlerini yaparak insanları hayvansal gıdalardan getirecek hastalıklara karşı koruduğu, toplum sağlığını tehdit edecek olaylara karşı bir önlem olarak gıda işletmelerinde istihdamı zorunlu hale getirilen bu kişilerin mevzuat hükümleri çerçevesinde sözleşme yapmasının tabii olduğu, asgari ücretin yasal dayanağı olmadığı iddiası ile ilgili olarak Birlik Büyük Kongresi'nde alınan karar ile Anayasanın eşit işe eşit ücret kuralına uygun olarak aynı işi yapan resmi veteriner hekimler ile aynı ücreti almaları gerektiğine karar verildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 113. maddesinin 1., 5. ve 6. fıkralarının, Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin, 6. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin, Asgari Ücret Tarifesinin ve Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın ... tarih ve 200-2020/20 sayılı "2020 Oda Sözleşmeleri ve Çalışma Belgesi" konulu kararının iptaline; dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrası, Tebliğin 8. ve 9. maddesi, Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin dava konusu maddeleri ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmeler ile Odalar ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmeler hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 113. maddesinin 1. 2., 5., ve 6. fıkralarının; Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ile 8. ve 9. maddelerinin; Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (f) bendi ile 9. ve 10. maddelerinin ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmelerin; Odaların ve Birlik'in düzenlediği Tip Sözleşmelerin ve özel sektörde çalışacak veteriner hekimin maaşına yönelik Asgari Ücret Tarifesinin; Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın ... tarih ve ... sayılı, "2020 Oda Sözleşmeleri ve Çalışma Belgesi" konulu kararının, iptali istenilmektedir.
Dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrasının incelenmesi:
Dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrasında; "Kamu dışındaki işyerlerinde çalışan veteriner hekimlerin meslek icrası ile çalıştıkları kurumun verdiği hizmetlerde, Birlikçe belirlenen asgari ücret tarifesine uyulmasından veteriner hekim sorumludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan düzenlemenin iptali istemiyle Danıştay Sekizinci Dairesinde açılan davada, 17/01/2017 tarih ve E:2013/11520, K:2017/34 sayılı kararıyla "veteriner hekimlerin, muayenehane, poliklinik veya hastane açarak ya da davacı gibi damızlık sığır yetiştiricileri birliklerinde çalışarak da mesleklerini icra edebileceği; dava konusu yönetmelik maddesi uyarınca, birliklerde çalışan veteriner hekimlerin Veteriner Hekimleri Birliği tarafından hazırlanan mesleki hizmetler karşılığı ödenecek asgari ücret tarifesine uyulmamasından sorumlu tutulduklarının anlaşıldığı, 5996 sayılı Kanun uyarınca kurulan birliklerde, birlik karar organınca alınan kararlarda birliğin ilgili organlarının sorumluluğunun aranması ve hukuka aykırı işlemleri dolayısıyla gerekli yasal yollara başvurulması gerekirken; anılan yönetmelik maddesi ile sigortalı olarak çalıştığı birliğin aldığı kararlara uymakla yükümlü olan davacı hakkında işlem tesis edilmesinin hukuka aykırı olduğu; bu yönleriyle dava konusu yönetmelik maddesinde eksik düzenlemenin bulunduğu gerekçesi ile Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrasının iptaline karar verildiği, kararın Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından temyiz edilmesi üzerine İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 08/05/2019 tarih ve E:2017/1507, K:2019/2177 sayılı kararı ile temyiz isteminin reddine karar verilerek kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; anılan iptal kararıyla dava konusu düzenleme hukuk aleminde ortadan kalktığından, davanın bu kısmı hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (c) ve (f) bendi ile 9. ve 10. maddelerinin ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmelerin incelenmesi:
Danıştay Sekizinci Dairesinin 24/09/2020 tarihli ara kararı ile, Türkiye Veteriner Hekimleri Birliği'nin internet sitesinde, iptali istenilen Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'sinin mülga olduğu belirtildiğinden, söz konusu Yönergenin yürürlükte olup olmadığının sorulmasına, Yönerge yürürlükte ise ekindeki 14 tane Tip Sözleşmenin dava dosyasına sunulmasının istenilmesine karar verilmesi üzerine gönderilen bilgi ve belgelerde, Yönergenin ve Yönerge eklerinin yürürlükte olmadığı belirtildiğinden, yürürlükte olmayan Yönerge hakkında karar verilmesine olanak bulunmamaktadır.
Bu durumda, dava konusu Yönerge ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmeler hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kanunla düzenlenen mesleklerce sunulan kamu hizmetlerinin standartlarını korumak, mesleğe mensup olanların ortak çıkarlarını kollamak ve aralarındaki dayanışmayı güçlendirmek için kurulan Anayasal kuruluşlardır.
Bu nedenle Anayasa'nın "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinde; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleri olduğu hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan, Anayasa'nın işlem tarihinde yürürlükte bulunan "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği öngörülmüştür.
Bu bağlamda, kamu kurumu niteliğindeki meslek odalarının ve bunların üst kuruluşlarının; gerek üyelerinin gerekse de soyut olarak mesleğin onurunu ve meslekî disiplini korumak,
mesleğin gelişimini sağlamak, mesleğin icrasında uyulacak ilke ve kuralları saptamak hususlarında görev ve yetki sahibi olduğu tartışmasızdır.
Nitekim, 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği İle Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 14. maddesinde, Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin, veteriner hekimler arasında mesleki deontolojiyi ve dayanışmayı korumak, veteriner hekimliğin kamu ve kişi yararına uygulanıp geliştirilmesini sağlamak ve meslek mensuplarının hak veya yararlarını korumak amacı ile kurulmuş, tüzelkişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde mesleki bir kuruluş olduğu; 15. maddesinin (b) bendinde, Birliğin, azalarının maddi ve manevi hak ve menfaatlerini, hak ve memleket menfaatleriyle telif eder mahiyette korumakla mükellef olduğu hüküm altına alınmıştır.
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin "Kamu Dışında İstihdam ve Serbest Çalışma" başlıklı dava konusu 113/1 maddesinde, "Kamu dışında çalışacak veteriner hekimler, işverenle aralarında düzenledikleri sözleşmeyi bağlı bulundukları odaya onaylatmak zorundadırlar. Oda yönetimleri veteriner hekimlerin ücret, sosyal haklar ve çalışma şartlarıyla ilgili hükümleri asgari şartları içermesi kaydıyla onaylar." düzenlemesine, 5. fıkrasında ise; "Oda yönetim kurulları, sözleşme hükümlerinin asgari çalışma şartlarını içermesi hâlinde onbeş gün içinde onaylar. Asgari çalışma şartlarını içermeyen sözleşmeler gerekçeleri belirtilmek suretiyle yeniden düzenlenmek üzere aynı süre içinde iade edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in dava konusu edilen hükümlerinde de Yönetmelik hükümlerine paralel düzenlemeler getirilmiş, dosyada mevcut Asgari Ücret Tarifesi'nde de, Türk Veteriner Hekimleri Birliği Büyük Kongresinde alınan karar doğrultusunda Anayasa'nın eşit işe eşit ücret ilkesi çerçevesinde, devlet memurluğuna yeni başlayan veteriner hekimin ücretinin baz alındığı görülmüştür.
Yukarıda yer verilen Anayasa'nın 135. maddesi ile 6343 sayılı Kanunun 14. ve 15. maddeleri hükümlerinin incelenmesinden, Türk Veteriner Hekimleri Birliği'nin veteriner hekimliğinin, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlayarak meslek mensuplarının hak veya yararlarını korumak ve üyelerinin maddi ve manevi çıkarlarını gözetmek amacıyla kurulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin, kamu dışında çalışacak veteriner hekimlerin işverenle aralarında düzenledikleri sözleşmenin bağlı bulundukları odaya onaylatılmasını ve oda tarafından da söz konusu sözleşmenin ücret, sosyal haklar ve çalışma şartlarıyla ilgili hükümlerinin asgari şartları içermesi kaydıyla onaylanmasını öngören dava konusu 113/1 maddesi ile oda yönetim kurullarının, asgari çalışma şartlarını içermeyen sözleşmeleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle yeniden düzenlenmek üzere iade edeceğini düzenleyen 113/5 maddesinin ve bu düzenlemelere paralel hükümler getiren dava konusu Tebliğ, Tip Sözleşmeler ve Asgari Ücret Tarifesi'nin ve anılan hükümler dayanak alınarak tesis edilen dava konusu uygulama işleminin, Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin, Anayasa'nın 135. maddesi ile 6343 sayılı Kanunun 14. ve 15. maddelerinde belirtilen kuruluş amaçlarının gerçekleştirilmesine yönelik düzenleme niteliğinde olması nedeniyle hukuka aykırılık taşımadığı sonucuna ulaşıldığından hakkında karar verilmesine yer olmadığı düşünülen kısımlar haricindeki diğer tüm dava konusu düzenlemeler hakkında davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 12.06.2024 tarihinde, davacı vekili Av. ...'nın, davalı Türk Veteriner Hekimleri Birliği vekili Av....'ın geldiği, davalı Hatay Veteriner Hekimler Odasını temsilen gelen olmadığı, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı tarafından, Hatay Veteriner Hekimleri Odasına kayıtlı veteriner hekim ile yaptığı sözleşmeyi revize ettiğini belirterek çalışma izin belgesi verilmesi istemiyle Hatay Veteriner Hekimleri Odasına yaptığı 21/01/2020 tarihli başvurusunun, sözleşmenin onaylanmasının 6343 sayılı Kanun, ilgili yönetmelik ve mevzuat gereği mümkün olmadığı gerekçesi ile Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın ... tarih ve 200-2020/20 sayılı yazısı ile reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davacı, mevzuat gereği veteriner hekim çalışmaya zorunlu bir şirket olduğundan, davalı idarelerin davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiğine ilişkin iddia ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından işlem tesis edilirken uygulandığı değerlendirilen düzenleyici işlemlerin dışındaki düzenleyici işlemlere de dava açıldığı belirtilmekte ise de, dava konusu işlemde 6343 sayılı Kanun, dava konusu Yönetmelik ve Yönerge düzenlemelerinden bahsedilmek suretiyle istemin reddedildiği, dava konusu işlemlerin 6343 sayılı Kanun ve Yönetmelik düzenlemelerinin uygulanması amacıyla yürürlüğe konulan düzenlemeler olduğu, bu suretle dava konusu işlemlerin dayanağı olan düzenlemelerin iptalinin istenmesinde hukuka aykırılık bulunmadığından bu iddia yerinde görülmemiştir. Ayrıca, aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması olarak ifade edilen derdestlik itirazı yönünden ise, davacı tarafından hakkında tesis edilen bireysel işlem üzerine iş bu davanın açıldığı anlaşıldığından bu iddiaya da itibar edilmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasanın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinde de; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşlarının, belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleri olduğu, hükmüne yer verilmiştir.
Anayasanın "Ücrette adalet sağlanması" başlıklı 55. maddesinde ise; Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.
.." düzenlemesine yer verilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun "Asgari ücret" başlıklı 39. maddesinde; "İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir.
(Mülga ikinci fıkra: 2/7/2018-KHK/700/145 md.)
Komisyon kararları kesindir. Kararlar Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer.
Komisyonun toplanma ve çalışma şekli, asgari ücretlerin tespiti sırasında uygulanacak esaslar ile başkan, üye ve raportörlere verilecek huzur hakları Maliye Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının birlikte hazırlayacakları yönetmelikte belirtilir.
Asgari Ücret Tespit Komisyonunun sekretarya hizmetleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yerine getirilir." düzenlemesine, İş Kanununun 39 uncu maddesine dayanılarak hazırlanan 01.08.2004 tarih ve 25540 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan Asgari Ücret Yönetmeliğinin İkinci Bölümünde Ücretin Belirlenmesine İlişkin İlke ve Esaslara yer verilmiş, Üçüncü Bölümünde ise, Komisyonun Kuruluşu, Görev, Yetki ve Sorumluluğuna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. "Komisyonun Kuruluşu ve Toplantı Esasları" başlıklı 8. maddesinde; "Komisyon; Bakanlığın tespit edeceği üyelerden birinin başkanlığında;
a) Bakanlık Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı,
b) Bakanlık İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü veya yardımcısı,
c) Devlet İstatistik Enstitüsü Ekonomik İstatistikler Dairesi Başkanı veya yardımcısı, (İşgücü, Hizmetler, Fiyat İstatistikleri ve İndeksler Dairesi Başkanlığı)
d) Hazine Müsteşarlığı temsilcisi,
e) Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığından konu ile ilgili dairenin başkanı veya yetki vereceği bir görevli,
f) Bünyesinde en çok işçiyi bulunduran en üst işçi kuruluşunun değişik işkolları için seçeceği beş temsilci,
g) Bünyesinde en çok işvereni bulunduran işveren kuruluşunun değişik işkolları için seçeceği beş temsilciden,
kurulur.
Komisyon, Bakanlığın çağrısı üzerine toplanır ve Bakanlıkça hazırlanan gündeme göre çalışır.
Komisyon, en az on üyenin katılımı ile toplanır ve oylarının çoğunluğu ile karar verir. Karara katılmayan üye, isterse katılmama gerekçesini belirtir. Oyların eşitliği halinde, Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır. Komisyonun her toplantıda aldığı kararlar karar defterine yazılır ve başkan ve üyelerce imzalanır.
Komisyonun ücretin belirlenmesine ilişkin kararı kesindir. Bu kararın, toplanan bilgi ve belgelere göre hazırlanacak bir gerekçeye dayandırılması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
6343 sayılı Türk Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odaların Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanunun 4. maddesinde; "Hakiki şahıslar veya hususi hukuk hükmi şahısları tarafından istihdam edilen (Veteriner hekim)ler de bu kanun hükümlerine tabidir." hükmüne yer verilmiş, 14. maddesinde; Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin, veteriner hekimler arasında mesleki deontolojiyi ve dayanışmayı korumak, veteriner hekimliğin kamu ve kişi yararına uygulanıp geliştirilmesini sağlamak ve meslek mensuplarının hak veya yararlarını korumak amacı ile kurulmuş, tüzelkişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde mesleki bir kuruluş olduğu, 15. maddesinde; Birliğin Azalarının maddi ve manevi hak ve menfaatlerini, hak ve memleket menfaatleriyle telif eder mahiyette korumakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanunun 33. maddesinde; “İdare heyetinin bundan başka vazife ve salahiyetleri aşağıda yazılı olduğu şekilde tesbit olunmuştur:... c) Bölgelerin hususiyetlerine göre ve hastalığın nevilerine nazaran asgari tedavi ücreti tarifesi hazırlamak ve merkez konseyine tasdik ettirmek” düzenlemesine yer verilmiştir.
Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin örgütlenmesine, hizmetlerinin yürütülmesine ve veteriner hekimlerin uyması gereken kurallara ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla 13.09.2006 tarih ve 26288 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin "Ücretlerin alınmasında uyulacak kurallar" başlıklı 95. maddesinde ise; "(1) Veteriner hekimler hasta sahiplerinden alacakları ücret konusunda aşağıdaki kurallara uymak zorundadır.
a) Veteriner hekimler, bağlı oldukları oda tarafından hazırlanan ve Merkez Konseyi tarafından onaylanan, muayene tetkik ve tedavi ücretleri ile iş sözleşmeleri için belirlenen asgari ücretlere uymak zorundadır. Veteriner hekimlerin gerekli gördükleri durumlarda hasta sahibinden muayene ve uygulayacağı tedavi için ücret almamaya hakları vardır. Ücret alınırsa, alınan ücret asgari ücretin altında olamaz.
b) Özel hayvan hastaneleri, poliklinikler, laboratuvar ve benzeri kuruluşlarda çalışan veteriner hekimler, odaların saptadığı, Merkez Konseyinin onayladığı asgari ücretin altında bir ücretle çalışamazlar.
c) Ücretin tespitinde veya ödenmesinde üçüncü şahısların aracılığı kabul edilmez.
ç) Hasta hayvanın sahibine önceden bildirilmeyen veya onun onayı alınmadan çağrılan yardımcı veteriner hekim için ayrıca ücret istenemez." düzenlemesine yer verilmiştir.
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 113. maddesinin 1., 5. ve 6. fıkralarının iptali isteminin incelenmesi:
Dava konusu Yönetmeliğin "Kamu Dışında İstihdam ve Serbest Çalışma" başlıklı 113. maddesinin 1. fıkrasında; "Kamu dışında çalışacak veteriner hekimler, işverenle aralarında düzenledikleri sözleşmeyi bağlı bulundukları odaya onaylatmak zorundadırlar. Oda yönetimleri veteriner hekimlerin ücret, sosyal haklar ve çalışma şartlarıyla ilgili hükümleri asgari şartları içermesi kaydıyla onaylar." düzenlemesine, 5. fıkrasında; "Oda yönetim kurulları, sözleşme hükümlerinin asgari çalışma şartlarını içermesi hâlinde onbeş gün içinde onaylar. Asgari çalışma şartlarını içermeyen sözleşmeler gerekçeleri belirtilmek suretiyle yeniden düzenlenmek üzere aynı süre içinde iade edilir." düzenlemesine, 6. fıkrasında; "Sözleşmeleri yapılan veya yenilenen veteriner hekimler ile serbest çalışacak veteriner hekimlere, iş yerine asılmak üzere Merkez Konseyi tarafından sıra numarası verilerek düzenlenmiş, düzenlenme yılı için geçerli, fotoğraflı Veteriner Hekim Çalışma Belgesi, oda tarafından verilir. Veteriner hekim çalışma belgeleri ilk düzenlenme tarihine bakılmaksızın her yıl Ocak ayında yenilenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Davalı Türk Veteriner Hekimler Birliği tarafından, dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 1. fıkrası yönünden daha önce Danıştay Sekizinci Dairesi'nin E:2014/11510, K:2018/4493 sayılı kararı ile davanın bu kısmı yönünden reddine karar verildiği ve temyiz edilmeksizin kesinleştiğinden, kesin hüküm nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmekte ise de, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 303. maddesinin 1. fıkrasında, "Bir davaya ait şeklî anlamda kesinleşmiş olan hükmün, diğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturabilmesi için, her iki davanın taraflarının, dava sebeplerinin ve ilk davanın hüküm fıkrası ile ikinci davaya ait talep sonucunun aynı olması gerekir." kuralına yer verilmiş olup, Dairemizin 2014/11510 esasına kayıtlı dosyasının davacısı farklı olduğundan maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediği anlaşıldığından, düzenlemenin esas incelemesine geçilmiştir.
6343 sayılı Kanunun 14. maddesinde; Türk Veteriner Hekimleri Birliğinin, veteriner hekimler arasında mesleki deontolojiyi ve dayanışmayı korumak, veteriner hekimliğin kamu ve kişi yararına uygulanıp geliştirilmesini sağlamak ve meslek mensuplarının hak veya yararlarını korumak amacı ile kurulmuş, tüzelkişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde mesleki bir kuruluş olduğu, 15. maddesinde; Birliğin azalarının maddi ve manevi hak ve menfaatlerini, hak ve memleket menfaatleriyle telif eder mahiyette korumakla görevli olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen Anayasa'nın 135. maddesi ile 6343 sayılı Kanunun 14. ve 15. maddeleri hükümlerinin incelenmesinden, Türk Veteriner Hekimleri Birliği'nin veteriner hekimliğinin, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlayarak meslek mensuplarının hak veya yararlarını korumak ve üyelerinin maddi ve manevi çıkarlarını gözetmek amacıyla kurulduğu anlaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 13/01/2021 tarih ve E:2019/2043, K:2021/1 sayılı kararında, dava konusu Yönetmelik maddesinin; Türk Veteriner Hekimleri Birliği'nin, Anayasa'nın 135. maddesi ile 6343 sayılı Kanunun 14. ve 15. maddelerinde belirtilen kuruluş amaçlarının gerçekleştirilmesine yönelik bir düzenleme niteliğinde olması nedeniyle hukuka aykırılık taşımadığı gerekçesine yer vermektedir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararından da anlaşılacağı üzere, Anayasa ve 6343 sayılı Kanunda odanın asgari ücreti belirleyebileceğine dair açık bir düzenleme bulunmamakta, ancak düzenlemelerden amaçsal bir yorum yapılarak bu sonuca ulaşıldığı görülmektedir.
Amaçsal yorum yapılırken, yorumlanacak kural incelenecek, Yasanın esas anlamıyla korunmasını istediği menfaat araştırılacaktır. Bu yapılırken de, kolektif inceleme ihmal edilemez. Zira, bir kanun diğer kanunlardan izole edilmiş değildir. Kolektif inceleme yapılırken kanunların birbiriyle ilişkisi göz önünde bulundurulacak, yasanın tamamında ve içinde bulunduğu hukuk dalı ve nihayet tüm hukuk sistemi içerisinde inceleme yapılarak sonucuna ulaşılacaktır.
Bu durumda, Türk hukuk sisteminde Anayasanın ücrette adalet sağlanması ile ilgili 55. maddesi, oda üyesinin İş Kanunu hükümlerine göre çalışacağı da dikkate alındığında, İş Kanunu'nun iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirleneceğine ilişkin 39. maddesi ve Asgari Ücret Yönetmeliğinin "Komisyonun Kuruluşu ve Toplantı Esasları" başlıklı 8. maddesindeki asgari ücreti belirleme yetkisinin, yönetmelikte sayılan kamu kurum ve kuruluşlarından gelen temsilcilerle oluşturulacak bir komisyona verildiği dikkate alındığında, iş sözleşmesi ile çalıştırılanlarla ilgili Odaya, tek başına, yasal düzenleme olmaksızın Yönetmelik ile asgari ücreti belirleme yetkisi verilmesinde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmamaktadır.
Her ne kadar, davalı Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından, 6343 sayılı Kanunun 33. maddesinin (c) bendinde, Bölgelerin hususiyetlerine göre ve hastalığın nevilerine nazaran asgari tedavi ücreti tarifesi hazırlama ve merkez konseyine tasdik ettirme yetkisinin idare heyetinin vazifeleri arasında sayıldığı, serbest veteriner hekimlerin uymaları zorunlu olan asgari tedavi ücret tarifesini hazırlamanın idareye verilmiş bir görev olduğu savunulmakta ise de, 6343 sayılı Kanunun 33. maddesinin (c) bendinin iş sözleşmesi ile çalıştırılan veteriner hekimlerin işverenden alacağı ücreti belirleme yetkisini içermediği açıktır.
Hal böyle iken, mesleğin genel menfaatlerine yönelik düzenlemelerden yasanın açık düzenlemesi olmadan bir Odaya tek başına, yorum yoluyla, içtihatlarla yada yönetmelik düzenlemelerinde bahisle, asgari ücret düzenleme yetkisi verildiğinden bahsedilmesine olanak bulunmamaktadır.
Nitekim, Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulu'nun 09/09/2013 tarihli ve 2013/981 sayılı kararı ile kabul edilen ve 01/10/2013 tarihinde yürürlüğe giren Bir Avukat Yanında, Avukatlık Ortaklığında veya Avukatlık Bürosunda Ücret Karşılığı Birlikte Çalışan Avukatlar Yönergesi'nin iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 02/06/2016 günlü, E:2013/11043, K:2016/6080 sayılı kararıyla, Yönerge ile İş Kanunu hükümleri çerçevesinde bir avukatın yanında, avukatlık ortaklığında veya avukatlık bürosunda ücret karşılığı birlikte çalışan avukatların iş koşullarına yönelik belirlemelerde bulunma, işveren avukatlar ile işgören avukatlar arasındaki karşılıklı hak ve yükümlülükler ile etik kuralların saptanmasının hedeflendiği anlaşılmakla birlikte, kimi hususların kanunla düzenlenmesi gereken ve kişi hak ve hürriyetlerini ilgilendiren konular ihtiva etmesi nedeniyle konuya ilişkin münhasır yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulduğu, içerdiği bazı hükümler itibarıyla yasal dayanağı olmayan dava konusu Yönerge'de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile Yönergenin iptaline karar verilmiş, Dairemizce verilen kararın temyizi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 27/06/2018 tarih ve E:2016/4452, K:2018/3648 sayılı kararıyla kararımızın onanmasına karar verilmiş olup, avukat yanında çalışan avukatlar için yasa ile düzenleme yapılması gerektiğinin kabulü, kamu dışında çalışan veteriner hekimin işverenle
aralarındaki ücretin belirlenmesi konusunda yasal dayanak aranmasını evleviyetle gerektirmektedir.
Bu durumda, Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin, kamu dışında çalışacak veteriner hekimlerin işverenle aralarında düzenledikleri sözleşmenin bağlı bulundukları odaya onaylatılmasını ve oda tarafından da söz konusu sözleşmenin ücret, sosyal haklar ve çalışma şartlarıyla ilgili hükümlerinin asgari şartları içermesi kaydıyla onaylanmasını öngören dava konusu 113/1. maddesi, sözleşme hükümlerinin asgari çalışma şartlarını içermesi hâlinde onbeş gün içinde onaylanmasını öngören 113/5. maddesinin, kamu dışında çalışacak meslek mensuplarının asgari şartlar yönünden değerlendirilmesinin bağlı bulunan Odaca belirlenmesine ilişkin bir yetkiye ne Anayasa'da, ne 6343 sayılı Kanunda ve ne de ilgili diğer kanunlarda yer verilmediği anlaşıldığından, kanuni dayanağı olmayan bu düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bununla birlikte, sözleşmeleri yapılan veya yenilenen veteriner hekimler ile serbest çalışacak veteriner hekimlere, düzenlenme yılı için geçerli olan ve ilk düzenlenme tarihine bakılmaksızın her yıl Ocak ayında yenilenmesi zorunluluğu olan Veteriner Hekim Çalışma Belgesinin düzenlendiği dava konusu 113/6. maddesinin de kanuni dayanağının olmadığı, uygulamada işverenle yapılan sözleşmelerin tip sözleşmeye uygun olmaması ve asgari ücret şartını taşımaması sebebiyle veteriner hekimlere çalışma belgelerinin düzenlenmediği, işverenle bir (1) yıldan daha uzun süreli sözleşmeler yapılabilmesine rağmen her yıl ücret karşılığında sözleşmesi devam eden veteriner hekimden çalışma belgesinin yenilenmesi zorunluluğu getiren söz konusu düzenlemenin sözleşme özgürlüğü ve çalışma hakkını da ihlal ettiği anlaşıldığından, bu düzenlemenin de hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrasının iptali isteminin incelenmesi:
Dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrasında; "Kamu dışındaki işyerlerinde çalışan veteriner hekimlerin meslek icrası ile çalıştıkları kurumun verdiği hizmetlerde, Birlikçe belirlenen asgari ücret tarifesine uyulmasından veteriner hekim sorumludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan düzenlemenin iptali istemiyle Dairemizde açılan davada, Dairemizin 17/01/2017 tarih ve E:2013/11520, K:2017/34 sayılı kararı ile, "veteriner hekimlerin, muayenehane, poliklinik veya hastane açmak ya da davacı gibi damızlık sığır yetiştiricileri birliklerinde çalışarak da mesleklerini icra edebileceği; dava konusu yönetmelik maddesi uyarınca, birliklerde çalışan veteriner hekimlerin Veteriner Hekimler Birliği tarafından hazırlanan mesleki hizmetler karşılığı ödenecek asgari ücret tarifesine uyulmamasından sorumlu tutulduklarının anlaşıldığı, 5996 sayılı Kanun uyarınca kurulan birliklerde, birlik karar organınca alınan kararlarda birliğin ilgili organlarının sorumluluğunun aranması ve hukuka aykırı işlemleri dolayısıyla gerekli yasal yollara başvurulması gerekirken; anılan yönetmelik maddesi ile sigortalı olarak çalıştığı birliğin aldığı kararlara uymakla yükümlü olan davacı hakkında işlem tesis edilmesinin hukuka aykırı olduğu; bu yönleriyle dava konusu yönetmelik maddesinde eksik düzenlemenin bulunduğu sonucuna varıldığı" gerekçesi ile Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrasının iptaline karar verildiği, kararın Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından temyiz edilmesi üzerine İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 08/05/2019 tarih ve E:2017/1507, K:2019/2177 sayılı kararı ile temyiz isteminin reddine karar verilerek kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; anılan iptal kararıyla dava konusu düzenleme hukuk aleminde ortadan kalktığından, anılan Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrası yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin dava konusu maddeleri ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmeler ile Odalar ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmelerin iptali isteminin incelenmesi:
İş bu dava dosyasında Dairemizin 24/09/2020 tarihli ara kararı ile, davalı idarelerden Türkiye Veteriner Hekimleri Birliği'nin internet sitesinde, iptali istenilen Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'sinin mülga olduğu belirtildiğinden, söz konusu Yönergenin yürürlükte olup olmadığının sorulmasına, Yönerge yürürlükte ise ekindeki Tip Sözleşmelerin dava dosyasına sunulmasının istenilmesine karar verilmesi üzerine gönderilen bilgi ve belgelerde, Yönergenin yürürlükte olmadığı belirtildiğinden, yürürlükte olmayan Yönerge ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmeler hakkında karar verilmesine olanak bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Odalar ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmelerin, anılan mülga Yönerge ekindeki tip sözleşmeler olduğu anlaşıldığından yürürlükte olmayan söz konusu Tip Sözleşmeler hakkında da karar verilmesine olanak bulunmamaktadır
Bu durumda, dava konusu Yönerge maddeleri, Yönerge ekindeki Tip Sözleşmeler ve Odalar ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmeler hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, 6. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin iptali isteminin incelenmesi:
Dava konusu Tebliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(1) Bu Tebliğde geçen; a) Asgari ücret: 9 uncu maddede öngörüldüğü şekilde belirlenen ücreti,…" düzenlemesine, "İşyeri veteriner hekiminin genel görev, yetki ve sorumlulukları" başlıklı 6. maddesinde; "(1) Kamu dışı işyerlerinde görev alan veteriner hekimlerin yetki ve sorumlulukları şunlardır: e) TVHB veya odalar tarafından belirlenen asgari ücret tarifesine uymak,..." düzenlemesine yer verilmiştir.
Söz konusu maddelerin asgari ücrete ilişkin düzenlemeler olması sebebiyle kamu dışı işyerlerinde görev alan veteriner hekimler ile ilgili olarak oda ve Birlik tarafından asgari ücret tarifesi düzenleme yetkisi olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmekte olup, yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde, iş sözleşmesi ile çalıştırılan veteriner hekimlerle ilgili odanın tek başına yasal düzenleme olmaksızın Yönetmelik ile asgari ücreti belirleme yetkisi verilmesinde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığından, asgari ücretin tanımına ilişkin dava konusu Tebliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, asgari ücret tarifesine uyma yükümlülüğü yükleyen 6. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin iptaline karar verilmesi gerekmektedir.
Dava konusu Tebliğin 8. ve 9. maddelerinin iptali isteminin incelenmesi:
"Sözleşme ve çalışma belgesi düzenlenmesi" başlıklı 8. maddesinde; "(1) Bu Tebliğ kapsamında görev alacak veteriner hekimler, işverenle iş mevzuatına uygun olarak hazırlanmış bir sözleşme imzalamak zorundadır. Bu sözleşmede; çalışma alanları ile ilgili yasal düzenlemelerde yer alan görev ve sorumluluklar, sosyal haklar, çalışma şartları ve ücret de yer alır.
(2) Oda yönetim kurulu; sözleşmelerin, iş kanunu, ilgili mevzuat, çalışma şartları ve asgari ücret bakımından uygun olması halinde, veteriner hekim adına çalışma belgesi düzenler.
(3) İmzalanmış sözleşmenin bir sureti odaya verilir.
(4) Sözleşmeler, Oda tarafından çalışma izin belgesinin düzenlenmesinden sonra yürürlüğe girer.
(5) Oda yönetim kurulu tarafından, çalışma izin belgesi düzenlenmeden herhangi bir işyerinde veteriner hekimlik yapılamaz." düzenlemesine, "Asgari ücret" başlıklı 9. maddesinde; "(1) İşyeri veteriner hekiminin aylık asgari ücreti, 6343 sayılı Kanun ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre Konseyce belirlenir.
(2) Belirlenen asgari ücret, tam zamanlı çalışan (haftada 45 saat) veteriner hekimler için geçerlidir. Kısmi süreli çalışmayı gerektiren durumlarda, belirlenen tam zamanlı asgari ücret baz alınarak çalışma saati üzerinden belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Söz konusu düzenlemelerin iptali istemiyle Dairemizde açılan davada, Dairemizin 17/10/2019 tarih ve E:2015/11205, K:2019/8924 sayılı kararı ile, söz konusu maddelerin iptaline karar verildiği, kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; anılan iptal kararıyla dava konusu düzenleme hukuk aleminde ortadan kalktığından, anılan Tebliğin 8. ve 9. maddeleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Asgari Ücret Tarifesinin iptali isteminin incelenmesi:
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 95. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; "İşyeri veteriner hekiminin aylık asgari ücreti, 6343 sayılı Kanun ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre Konseyce belirlenir." düzenlemesine, Yönetim kurulunun görevlerinin sayıldığı 27. maddesinin (ç) bendinde; "Bölgelerin özelliklerine, hastalığın çeşitlerine ve meslekî faaliyetlerle ilgili asgari ücret tarifesi hazırlamak ve Merkez Konseyine onaylatmak" düzenlemesine yer verilmiştir.
Mülga Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin 4. maddesinin 1. fıkrasında; "Asgari ücret: Veteriner Hekim Odaları tarafından belirlenen ve TVHB tarafından onaylanan iş yeri Veteriner Hekimine ödenecek net ücretin alt limitini ifade eder." düzenlemesine, Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 9. maddesinin 1. fıkrasında; "İşyeri veteriner hekiminin aylık asgari ücreti, 6343 sayılı Kanun ve Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre Konseyce belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Hatay Veteriner Hekimleri Odası tarafından yayınlanan bir Tarifeye rastlanmamakla birlikte, davacı tarafından dosyaya sunulan İşyeri Aylık Net Ücret Asgari Ücret Tarifesinde, ücretin 5.750,00TL olarak belirlendiği, davalı idare savunmasında da, veteriner hekimlerin asgari ücreti belirlenirken, Türk Veteriner Hekimleri Birliği Büyük Kongresinde alınan karar doğrultusunda Anayasanın eşit işe eşit ücret ilkesi çerçevesinde, devlet memurluğuna yeni başlayan veteriner hekimin ücretin baz alındığı, 2020 yılı için belirlenen ücretin 5.750,00TL olduğu ve belirlenen ücretin sadece tavsiye niteliğinde olduğu belirtilmektedir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davalı Birlikçe her ne kadar belirlenen asgari ücretin tavsiye niteliğinde olduğu, bağlayıcı olmadığı iddia edilmekte ise de uygulamada, Birlikçe belirlenen asgari ücrete uygun olmayan sözleşmelerin Odalarca onaylanmadığı ve veteriner hekimlere çalışma belgesi düzenlenmediği anlaşılmaktadır.
Anayasal koruma altındaki sözleşme özgürlüğünün ancak kanunla sınırlanabilmesi mümkün olup, taraflar arasında serbestçe belirlenmesi gereken sözleşmenin bedel unsuruna, yasal dayanağı bulunmaksızın, kamu kurumu niteliğindeki meslek üst kuruluşu olan Türk Veteriner Hekimleri Birliği ve meslek kuruluşu olan Veteriner Hekimleri Odaları tarafından asgari ücretlerin belirlenmesi suretiyle müdahale edilemeyeceğinden dava konusu Asgari Ücret Tarifesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın ... tarih ve ... sayılı, "2020 Oda Sözleşmeleri ve Çalışma Belgesi" konulu kararının iptali isteminin incelenmesi:
Davacı tarafından, veteriner hekim ile yaptığı sözleşmeyi revize ettiğini belirterek çalışma izin belgesi verilmesi istemiyle Hatay Veteriner Hekimleri Odasına yapılan 21/01/2020 tarihli başvurusunun, sözleşmenin onaylanmasının 6343 sayılı Kanun, ilgili yönetmelik ve mevzuat gereği mümkün olmadığı gerekçesiyle Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın dava konusu işlemi ile reddine karar verildiği, dava konusu işlemde, Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 113/1. maddesi ve Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 8. ve 9. maddelerinin yazıldığı ve Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'sinin 9. maddesinin 3. fıkrası gereğince, ilgili mevzuat ve Birlik Genel Kurulu kararlarına aykırılığı tespit edilen sözleşmelerin gerekli düzeltmeler yapılıncaya kadar onaylanmayacağının ve Yönergenin 10. madde düzenlemesinin belirtildiği anlaşılmakta olup, dava konusu bireysel işlemin dayanağı düzenleyici işlemlerin hukuka aykırılığı tespit edilerek iptal edilmesi karşısında, dava konusu işlemde de hukuka uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 113. maddesinin 1., 5. ve 6. fıkralarının, Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin, 6. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin, Asgari Ücret Tarifesinin ve Hatay Veteriner Hekimleri Odası'nın ... tarih ve ... sayılı kararının oybirliği ile İPTALİNE,
2. Anılan dava konusu Yönetmeliğin 113. maddesinin 2. fıkrası, anılan dava konusu Tebliğin 8. ve 9. maddesi, Kamu Dışında Görev Alan Veteriner Hekimlerin Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Eğitim ve Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin dava konusu maddeleri ve Yönerge ekindeki Tip Sözleşmeler hakkında oybirliği ile, Odalar ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmeler hakkında oyçokluğu ile KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3. Dava kısmen iptal, kısmen karar verilmesine yer olmadığı kararı ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, davalı Türk Veteriner Hekimleri Birliği tarafından yapılan yargılama giderlerinin davalı Türk Veteriner Hekimleri Birliği üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 12/06/2024 tarihinde karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Odalar ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanan Tip Sözleşmelerin iptali istemi yönünden; her ne kadar söz konusu Tip Sözleşmeler mülga Yönerge ekindeki tip sözleşmeler olsa da, bu sözleşmelerin Odaların ve Birliğin resmi web sitesinde yayınlanmasına devam edildiğinden,
icrailiği ve hukuki sonuç doğurma durumu devam eden Tip Sözleşmelerin tamamının iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile aksi yöndeki çoğunluk kararına bu kısım yönünden katılmıyorum.