T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/7566
Karar No : 2024/3739
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:.., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, 2008 yılında trafikten hususiye çektiği ... numaralı servis plakasının yeniden tarafına verilmesi istemiyle yaptığı 17.01.2016 tarihli başvurusunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Erzurum Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen .. tarih ve E:.., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davacının ... plakalı servis aracı işleticisi iken, 26.03.2008 tarihinde aracını hususiye çekerek servis aracı işleticiliğini bıraktığı, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı uyarınca plaka hakkının 90 gün saklı kaldığı, bu süre içerisinde plakanın başka bir şahsa devredilmediği için iptal edildiği görülmekte olup, aradan geçen sekiz yıl sonra davacının bu hakkının devam ettiğinden ve talep etmesi durumunda hiçbir koşul aranmaksızın önceki servis plakasının tarafına verilmesi gerektiğinden söz etmeye olanak bulunmadığından, başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin...tarih ve E:.., K:...sayılı kararında; uyuşmazlık konusu olayda, dava konusu işlemin dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı Erzurum Büyükşehir Belediyesi UKOME kararının 16'ncı maddesinde yer alan "Herhangi bir nedenden dolayı plaka terkini yapan işleticilerin plaka haklarının 90 gün saklı kalmasına" şeklindeki hükmün düzenleyici bir hüküm olup, yukarıda yer verilen 1322 sayılı Kanunun 2. maddesi hükmü uyarınca ilan edilmesi gerektiğinin açık olduğu, ancak davalı idare tarafından dava konusu edilen işlemin dayanağını oluşturan ... gün ve ... sayılı UKOME kararının ilan edilmediği, bu hususunun ise davalı idarenin savunma dilekçesi, istinaf başvurusuna verilen cevap dilekçesi ile, aynı UKOME kararının iptali istemiyle açılan davada verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında açıkça görüldüğü, anılı kararda, dava konusu işlemin dayanağı da olan
... gün ve ... sayılı UKOME kararının ilan edilmeksizin yürürlüğe konulduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği, bu kararın Danıştay 8. Daresinin 30.07.2015 tarih ve E:2015/9440, K:2016/7888 sayılı kararı ile onandığı, sonuç itibariyle idare tarafından dava konusu işleme dayanak teşkil eden UKOME kararının ilan edilmediği, bu nedenle de yürürlükte olmadığının anlaşıldığı, bu durumda yürürlüğe girmediği anlaşılan karar gerekçe gösterilerek tesis edilen, davacının ... plaka ile servis taşımacılığı yapmasına izin verilmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:... K:... sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin dayanağı UKOME kararının ilanı gerekmeyen düzenleyici işlem niteliğinde olduğu, anılan UKOME kararının 10. maddesi ile "S plakalara 500 plaka ile tahdit getirildiği", davacının servis işletmeciliğini bıraktıktan uzun yıllar sonra idareye tekrar başvurduğu, kazanılmış bir hakkının bulunmadığı, talep ettiği servis plakasının anılan UKOME kararının 16. maddesi hükmü uyarınca iptal edildiği, dava konusu işlemin hukuk ve usule uygun olduğu hususları ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, ... plakalı servis aracının işleticisi iken, 26.03.2008 tarihinde anılan aracını hususiye çekerek ... şeklinde yeni plaka numarasını aldığı, 17.01.2016 tarihinde Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na başvuruda bulunarak, daha önce kullandığı servis plakasının yeniden tarafına verilmesini talep ettiği, adı geçen belediye başkanlığınca; ... tarih ve ... sayılı Erzurum Büyükşehir Belediyesi UKOME kararında belirtilen "16- Herhangi bir nedenden dolayı plaka terkini yapan işleticilerin plaka haklarının 90 gün saklı kalmasına " düzenlemesine atıfta bulunularak, anılan UKOME kararında
belirtilen 90 günlük süre içerisinde, ... numaralı plakanın başka bir araca takılmadığı ve ikinci bir şahsa da devredilmediği için iptal olduğu hususundan bahisle söz konusu davacı başvurusunun Erzurum Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlemi ile reddi üzerine, bahse konu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin (f) fıkrasında; "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Yasanın 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.
15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre
gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde, “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”; “Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil şartlarının belirlenmesi, plaka hakları ile çalışma izin belgelerinin verilmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmakta olup, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde oluşturulan ulaşım koordinasyon biriminin ya da daire başkanlığının bu konuda işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığı açıktır.
Bu durumda, davacı tarafından, 2008 yılında trafikten hususiye çektiği ... numaralı servis plakasının yeniden tarafına verilmesi istemiyle yaptığı 17.01.2016 tarihli başvurusunun, davalı belediye Ulaşım Koordinasyon Merkezi Kurulu tarafından değerlendirilerek istem hakkında karar verilmesi gerekirken, bu konuda yetkisi bulunmayan davalı belediye Ulaşım Daire Başkanlığı tarafından tesis edilen dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, sonucu itibarıyla hukuka uygun olan temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, belirtilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. .. Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin .. tarih ve E:.., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, kullanılmayan yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde davalıya iadesine, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından ilgilisine iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 13/06/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Dava, davacı tarafından, 2008 yılında trafikten hususiye çektiği ... numaralı servis plakasının yeniden tarafına verilmesi istemiyle yaptığı 17.01.2016 tarihli başvurusunun reddine ilişkin 24.01.2017 tarih ve 47 sayılı Erzurum Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında özetle; uyuşmazlıkta, idare tarafından dava konusu işleme dayanak teşkil eden UKOME kararının ilan edilmediği, bu nedenle de yürürlükte olmadığının anlaşıldığı, bu durumda yürürlüğe girmediği anlaşılan karar gerekçe gösterilerek tesis edilen, davacının ... plaka ile servis taşımacılığı yapmasına izin verilmesi talebiyle yaptığı başvurusunun reddine dair dava konusu işlemde, hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Dairemiz çoğunluk kararıyla da; davacı tarafından, 2008 yılında trafikten hususiye çektiği ... numaralı servis plakasının yeniden tarafına verilmesi istemiyle yaptığı 17.01.2016 tarihli başvurusunun, davalı belediye Ulaşım Koordinasyon Merkezi Kurulu tarafından değerlendirilerek istem hakkında karar verilmesi gerekirken, bu konuda yetkisi bulunmayan davalı belediye Ulaşım Daire Başkanlığı tarafından tesis edilen dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak, temyize konu kararın gerekçesinin değiştirilerek onanmasına karar verilmiştir.
Buna göre, temyize konu edilen Bölge İdare Mahkemesinin; ilan edilmediğinden yürürlüğe girmediği anlaşılan UKOME kararı gerekçe gösterilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle verdiği iptal kararı uyarınca, davalı idarenin davacının başvurusunu reddetme yetkisi yok iken, kesin olarak verilen Dairemiz çoğunluk kararı sonrasında, davacının başvurusu hakkında bu kez Ulaşım Koordinasyon Merkezi Kurulunca yeniden bir işlem tesis edilmesi mümkün hale gelecektir. Bu durum ise, hem Bölge İdare Mahkemesi'nin ısrar hakkını, hem de davacının aleyhine bir sonuç doğuracağı anlaşılan karara karşı kanun yoluna başvuru hakkını ortadan kaldıracağından, temyize konu kararın değişik gerekçeyle onanması yerine, bozulması gerektiği oyum ile Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.
Üye
Muharrem
ÖZKAYA