T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/1678
Karar No : 2024/3562
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Elektrik Malzemeleri Madencilik San. ve
Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
DAVACI YANINDA MÜDAHİL : ... Mermer Madencilik Turizm Tic. ve İnş. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Isparta ili, Sütçüler ilçesi dahilinde bulunan İR:... sayılı ruhsat sahasında faaliyet gösteren ruhsat sahibi davacı şirket tarafından, ruhsat sahasından üretilerek sevk edilen 246.496,75 ton mermerin Genel Müdürlüğe beyan edilmediği gerekçesiyle hesaplanan Devlet hakkı tutarı ve 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları Devlet hakkının hesaplanmasında ocak başı satış fiyatının düşük beyan edilmesi sonucu hesaplanan ek Devlet hakları ile birlikte toplam 12.255.829,20-TL'nin ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu ruhsat sahasına ilişkin 06.03.2014 tarihli denetim raporunda ocak veriminin %2-4 blok veriminde olduğu, 18.06.2013 tarihli denetim raporunda blok veriminin %4-5 civarında olduğu, 16.03.2011 tarihli denetim raporunda blok veriminin makroskopik gözlemle % 10 civarında olduğu, üst kotlarda verimin % 1-2 civarında olduğundan bahsedildiği ancak bunun sebebi ara kararına verilen cevapla da davalı idarece ortaya konulamadığı, (06.08.2018 tarihli denetim raporunun kayıtlarda yer almadığı, bu sebeple görüş oluşturulamadığı şeklinde cevap verildiği), Maden Yönetmeliğinin 77/9. maddesine göre ocaktan gerektiğinde numune alınarak laboratuvar ortamında tahlil yapılarak yoğunluk ve verimlik durumunun tespit edilmediği, ruhsat sahasından üretilerek sevk edilip bildirilmediği iddia edilen 246.496,75 ton mermerin nasıl hesap edildiğinin dayanak belgeleriyle açıklanamadığı, Devlet hakkı tutarının her yıl için ayrı ayrı belirtilerek istenmesi durumunda istenen Devlet hakkının vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrayacağı ancak dava konusu işlemde hangi yıla ne kadar Devlet hakkı tahakkuk ettirildiği belirsiz olduğundan 6183 sayılı Kanuna göre zamanaşımı denetimi yapılamadığı, öte yandan Devlet hakkı oranının II-b grubu madenlerde 18 Şubat 2015 tarihine kadar % 2 olduğu, bu tarihten sonra % 4'e çıkarıldığı dikkate alındığında tüm Devlet hakkının % 4'lük oran üzerinden hesaplanmasının hukuki güvenlik ilkesinden dolayı davacının aleyhine olduğu, Devlet hakkının hesaplanmasında esas alınacak ocak başı satış fiyatının yeniden değerleme oranı üzerinden arttırılacağına ilişkin Kanuni düzenlemenin 28/02/2019 tarihinde yürürlüğe girdiği ve söz konusu düzenlemenin geçmişe etkili olacağı yönünde geçiş hükmünün de bulunmadığı dikkate alındığında, 2011 ile 2017 yılları arasında yürürlükte olmayan düzenleme esas alınarak “kanunların geriye yürümezliği" ilkesine aykırı olacak şekilde 2018 yılı ocak başı satış fiyatının yeniden değerleme oranında arttırılamayacağı, bunun yanında ocak başı satış fiyatı bulunurken 4 kalite mermerin ortalamasının alınacağına dair bir mevzuat hükmünün bulunmadığı, yine 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Devlet hakkı farklarının nasıl bulunduğu, ocak başı satış fiyatının ve Devlet hakkı oranının kaç alındığı ara kararla sorulmasına rağmen ortaya konulamadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, mahallinde yapılan inceleme sonucunda tespit edilen hususlar dikkate alınarak dava konusu işlemin tesis edildiği, işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı ve davacı yanında müdahil tarafından istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen gerekçeli onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacının Isparta ili, Sütçüler ilçesi sınırları dahilinde ... ruhsat numaralı ll-b grubu mermer madeni işletme ruhsat sahibi olduğu, ruhsat sahasının 08.02.2005 tarihinde davacı şirkete devredildiği, 06.08.2018 tarihli mahallinde denetim sonucu hazırlanan... tarih ve ... sayılı Bakan olurlu raporda; ruhsat sahibi firmanın ruhsat başlangıcından ölçüm anına kadar sahadan toplam 2.842.478,24 m³ hacim boşaltılması tespit edildiği, ocak veriminin %6 olarak hesaplandığı, madenin yoğunluğunun 2.7 ton/m³ alındığı, Isparta ili, Sütçüler ilçesi için ocak başı satış fiyatı 4 kalite mermerin ortalaması esas alınarak 808,50 TL/ton bulunarak bu fiyata 2018 yılı enflasyon artış oranı olan 14,47 arttırılarak 925,49-TL/ton belirlendiği, Devlet hakkı oranın % 4 alındığı, ruhsat sahası ormanlık alanda kaldığından bahisle de % 30 ek devlet hakkı (684.390,83-TL) tahakkuk ettirildiği, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları içinse 2.446.277,97-TL Devlet hakkı farkı tahakkuku olmak üzere toplamda 12.255.829,20-TL Devlet hakkı tahakkuk ettirildiği, bakılan davanın tahakkuk ettirilen Devlet hakkının iptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Devlet Hakkı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde, "Maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım." olarak tanımlanmış, aynı Kanunun "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde de, "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır. Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. (...) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat bedeli kadar Devlet hakkı alınır. (...) Devlet hakkının tamamı, her yıl haziran ayının son gününe kadar ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılır." düzenlemesi yer almaktadır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 102. maddesinde; “Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Para cezalarına ait hususi kanunlardaki zamanaşımı hükümleri mahfuzdur. Zamanaşımından sonra mükellefin rızaen yapacağı ödemeler kabul olunur.” hükmü yer almaktadır.
Öte yandan, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5995 sayılı Kanun'un 8. maddesiyle 4. fıkrasında "Devlet hakkı;
a) I. Grup ve II. Grup (a) bendi madenler ile mıcır, kaba inşaat, baraj, gölet, liman, yol gibi yapılarda kullanılan her türlü yapı hammaddelerinde ocak başı satış fiyatı boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış olarak satılan fiyatı olup, bu madenlerden % 4,
b) II. Grup (b) bendi madenlerde % 2, ancak bu madenlerin yurt içindeki kendi tesisinde işlenerek uç ürün haline getirilmesi durumunda % 1,
c) III. Grup ve V. Grup madenlerde % 4,
ç) IV. Grup madenlerde % 2, ancak Altın, Gümüş ve Platin madenlerinde % 4,
d) VI. Grup madenlerden % 4, oranında alınır.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak madencilik faaliyetlerinden Devlet hakkı % 30 fazlasıyla alınır. Devlet hakkı işletme ruhsat harç miktarından az olamaz" düzenlemesi mevcutken 18 Şubat 2015 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 4/2/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 10. maddesi ile II. Grup (b) bendi madenlerde devlet hakkı oranın % 4'e çıkarılmış, 28 Şubat 2019 tarihli Resmi Gazetde yayımlanan 7164 sayılı Kanunun 14. maddesi ile devlet hakkı oranı % 4,5 olmuş, aynı Kanun değişikliğinin 12. maddesinde Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 9. fıkrasına "Genel Müdürlük veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından uygulanacak idari para cezasının hesaplanmasında esas alınacak ocak başı satış fiyatı, bir önceki yıl geçerli olan ocak başı satış fiyatının, ilgili yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında arttırılması sureti ile hesaplanır." hükmü eklenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlem ruhsat sahasından üretilerek sevk edildiği halde beyan edilmediği gerekçesiyle hesaplanan Devlet hakkı tutarı ile 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları için hesaplanan ek Devlet hakkından kaynaklanmaktadır.
Dava konusu işlemin ruhsat sahasından üretilerek sevk edildiği halde beyan edilmediği gerekçesiyle hesaplanan Devlet hakkına yönelik kısmının incelenmesi:
Temyiz incelemesine konu kararda özetle; dava konusu sahada önceki tarihlerde yapılan denetimlerde saha veriminin %1 ila %10 arasında değişen oranlarda tespit edildiği, ocaktan gerektiğinde numune alınarak laboratuvar ortamında tahlil yapılarak yoğunluk ve verimlik durumunun tespit edilmediği, ruhsat sahasından üretilerek sevk edilip bildirilmediği iddia edilen 246.496,75 ton mermerin nasıl hesap edildiğinin dayanak belgeleriyle açıklanamadığı gerekçesine yer verilmiştir.
Dairemizin 25/10/2022 tarih ve E:2021/1678 sayılı Ara Kararıyla, 06/08/2018 tarihli mahallinde tetkik ve değerlendirme raporu istenilmiş olup, söz konusu rapor dosyaya sunulmuştur. Bahsi geçen raporun ve dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesinden; saha veriminin önceki yıllarda yapılan denetimlerde %1 ila 10 civarında olması ve işletme projesinde %10 olarak beyan edilmesi karşısında, söz konusu tespitler dikkate alınarak %6 olarak belirlendiği, belirlenen bu oranın işletme projesindeki beyanın altında ve ortalama olarak hesaplanması nedeniyle hukuken kabul edilebilir düzeyde ve makul olduğu; yine işletme projesinde maden yoğunluğunun 2,7 ton/m3 olarak beyan edilmesi, idareye yapılan bildirimlerde (satış bilgi formu, işletme faaliyet raporu vb.) söz konusu oranın esas alınması ve davacı tarafından bu kısma yönelik itirazda bulunulmaması nedeniyle idarece esas alınan yoğunluk oranında isabetsizlik bulunmadığı; son olarak, sahadan boşaltılan hacmin harita mühendisi, harita teknikeri, maden mühendisi ve jeoloji mühendisinin içinde bulunduğu inceleme heyetince imalat haritaları esas alınmak suretiyle sahada yapılan ölçümler sonucunda bulunduğu görüldüğünden, bu ölçüm sonucunun da Devlet hakkının hesaplanmasında kabul edilebilir olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu haliyle, idarece tespit edilen verim, hacim ve yoğunluk hesaplamalarında hukuka aykırı bir yön görülmemiş olup, temyize konu kararın söz konusu kısımlarının yukarıda yer verilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.
Davalı idarece yeniden tesis edilecek olan işlemde; geçmiş yıllara ait hesaplama yapmanın zorluğu dikkate alındığında, üretimin her yıl eşit miktarda yapıldığı kabul edilmek suretiyle her bir yıla isabet eden üretim miktarının bulunması, bu miktar üzerinden ödenmesi gereken Devlet hakkının ilgili yıla ait ocak başı satış fiyatının ve yine ilgili yıla ait Devlet hakkı oranının (%2, %4 vb.) esas alınması, yapılacak hesaplamada zamanaşımına ilişkin 6183 sayılı Kanun hükümlerinin gözetilmesi, 4 farklı kalite mermerin ortalama ocak başı satış fiyatının alınması yerine davacının satış bilgi formları dikkate alınarak üretimin hangi kalitede hangi miktar yapıldığı gözetilerek ortalamanın bulunması gerektiğinden, temyizen incelenen kararın diğer kısımları yönünden sonucu itibarıyla usul ve hukuka uygun olan kararında yukarıda belirtilen gerekçe eklenmek suretiyle onanması gerekmektedir.
Dava konusu işlemin 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları için hesaplanan ek Devlet hakkınna yönelik kısmının incelenmesi:
Temyiz incelemesine konu kararda özetle; 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Devlet hakkı farklarının nasıl bulunduğu, hesaplamanın ne şekilde yapıldığına ilişkin hususların Ara Kararıyla sorulmasına rağmen davalı idarece ortaya konulamadığı gerekçesiyle işlemin bu kısmının iptaline karar verildiği görülmektedir.
Dairemizin 25/10/2022 tarih ve E:2021/1678 sayılı Ara Kararıyla istenilen ve dosyaya sunulan 06/08/2018 tarihli mahallinde tetkik ve değerlendirme raporunda, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait ek Devlet hakkının ne şekilde hesaplandığına ilişkin ayrıntılı açıklamaların yer aldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, söz konusu rapor incelenerek ve gerektiğinde ilgili bilgi ve belgeler talep edilmek suretiyle işlemin bu kısmına yönelik yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının
a) Dava konusu işlemin, ruhsat sahasından üretilerek sevk edildiği halde beyan edilmediği gerekçesiyle hesaplanan Devlet hakkına yönelik kısmının yukarıda yer verilen gerekçe ile ONANMASINA,
b) Dava konusu işlemin, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları için hesaplanan ek Devlet hakkınna yönelik kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 06/06/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.