T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3073
Karar No : 2024/5303
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1) ... Kurulu Başkanlığı
VEKİLİ :Av. ...
2) ... Üniversitesi
VEKİLİ:Av. ...
DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından,
1)İlişiğinin kesilmesine ilişkin ... Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan,
2)Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararı ve
3)Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın... tarih ve E... sayılı kararının iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : 2011 yılında 1416 sayılı Kanun hükümlerine göre İngiltere'ye Antropoloji alanında yüksek lisans eğitimi için gittiğini ve onur derecesi alarak mezun olduğunu, doktora yapmamış olsa da yüksek lisans düzeyinde yurt dışı eğitimini tamamlamış olanların 2547 sayılı Kanun'un 33/a maddesi uyarınca araştırma görevlisi kadrosuna atandıklarını, kendisinin ise yüksek lisans eğitimini tamamladıktan sonra ayrı bir senet daha imzalayarak doktora eğitimine başladığını, doktora için verilen desteğin sona ermesini takiben Milli Eğitim Bakanlığı'na başvuruda bulunularak yüksek lisans derecesiyle görevlendirme talep edildiğini, Milli Eğitim Bakanlığı yazısı uyarınca atamasının gerçekleştirildiğini, görevlendirilmesinin Kastamonu Meslek Yüksek Okulu Görsel İşitsel Teknikler ve Medya Yapımcılığı Bölümü Basım Yayın Teknolojisi Bölümüne yapıldığını, ancak davalı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kadro verilmediği için ilişiğinin kesildiğini, atama işleminin geri alınmasının ancak Milli Eğitim Bakanlığı onayı ile mümkün olabileceğini, işlemin dayanağı olarak gösterilen 26/10/2020 tarihli Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı yazısında yer alan; 1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararıyla da olsa öğretim elemanı kadrolarına atanma imkanının bulunmadığına ilişkin ibarenin Anayasa'ya aykırı olduğu, Üniversite'de Antropoloji Bölümü'nün bulunmamasının ilişiğinin kesilmesini gerektirmeyeceği, aynı dönemde aynı statüyle yurt dışına gönderilen ve yüksek lisanslarını tamamlayan emsallerinin öğretim elemanı kadrolarına atamalarının yapıldığını, yüksek lisans yönünden başarısızlığının söz konusu olmadığını, eğitim süresi uzayan doktora bursunun geri ödemelerinin yapıldığını, 20/01/2015 tarihli Milli Eğitim Bakanlığı'nın internet sitesinde yayımlanan duyuruda; "Yüksek lisansını bitirdikten sonra doktora öğrenimlerine başlayıp öğrenimlerini tamamlamadan yurda dönenlerin görev talep etmeleri halinde, başarı ile tamamlanan yüksek lisans derecesine tekabül eden süreler için mecburi hizmet yapması, başarısız olunan doktora süresine tekabül eden kısmının ise tazminatının ödenmesine ilişkin Bakanlığımız Hukuk Müşavirliği ile Maliye Bakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğünün görüşleri doğrultusunda uygulamaya gidilecektir." şeklinde olduğu, eğitim için aldığı 45.000 ve 60.000 sterlin tutarındaki burslarının geri ödeme planlarının çok ağır olduğunu, sağlığının da bozulduğu iddia edilmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI:
... KURULU BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASININ ÖZETİ: 1416 sayılı Kanun kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı hesabına ve yükseköğretim kurumları adına yüksek lisans ve doktora öğrenimi görmek için yurt dışına gönderilenlerden bu eğitimlerini tamamlamadan yurda dönenlerin tahsil masraflarını faiziyle birlikte ödemekle yükümlü olduklarını, yükseköğretim kurumlarının ancak gönderilme şartına uygun eğitimi tamamlayanları öğretim elemanı kadrosunda istihdam yükümlülüklerinin bulunduğunu, anılan Kanun amacına uygun olarak doktora eğitimi gördürülmek üzere yurt dışına gönderilen ancak bu eğitimlerini tamamlayamadan yurda dönenlerin sınavsız olarak öğretim elemanı kadrolarına atanmasının bu kişilerin aynı zamanda başarısızlıkları nedeniyle ödemeleri gereken tazminattan muaf tutulması sonucunu doğuracağı, tazminat ödeme durumuna düşenlerin yürürlükteki mevzuat uyarınca ancak Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte belirlenen ön değerlendirme, giriş sınavı ve nihai değerlendirme aşamalarında başarılı olmaları halinde öğretim görevlisi kadrolarına atamalarının yapılabileceği ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
... ÜNİVERSİTESİ’NİN SAVUNMASININ ÖZETİ: Davanın Milli Eğitim Bakanlığı'na ihbar edilmesi gerektiğini; davacının yüksek lisans ve doktora yapmak amacıyla yurt dışına gönderildiğini ancak doktorasını tamamlayamadığını, Milli Eğitim Bakanlığı'ndan atama talep ettiğini ve anılan Bakanlık tarafından talebinin uygun görüldüğünü ancak 1416 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca ilgilinin mecburi hizmet yükümlülüklerinin yükseköğretim kurumlarına devrine Yükseköğretim Kurulunun uygun görüşü üzerine Milli Eğitim Bakanlığınca karar verileceği hususu hüküm altına alındığından, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının olumsuz görüşü üzerine atama işlemini iptal edildiği ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen ehliyet yönünden reddine, kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Kastamonu Üniversitesi adına yüksek lisans ve doktora yapmak üzere yurt dışına gönderilen ve yüksek lisansını tamamlaması üzerine mecburi hizmet yükümlülüğünü ifa etmek üzere öğretim görevlisi olarak atanan davacının ilişiğinin kesilmesine ilişkin Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğünün... tarih ve E... sayılı işleminin ve bu işlemin dayanağı olan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ...... tarih ve E... sayılı işlemi ile ... tarih ve E... sayılı genel yazısının iptali istemiyle açılmıştır.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı genel yazısında yer alan "1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkanı bulunmamaktadır." cümlesi yönünden yapılan değerlendirme: Anayasamızın ve 2577 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinde; idarelerin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları ve mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyecekleri ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyecekleri hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı kararında yer alan "1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkânı bulunmamaktadır." kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Davacının öğretim görevlisi kadrosu ile ilişiğinin kesilmesine ilişkin Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğünün ...tarih ve E... sayılı işlemi ve bu işlemin dayanağı olan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı işlemi ile ... tarih ve E... sayılı genel yazısının diğer kısımları yönünden yapılan değerlendirme: Uyuşmazlık, 1416 sayılı Kanun kapsamında yüksek lisans ve doktora öğrenimi görmek için mecburi hizmet karşılığında yurt dışına gönderilen ve doktora öğrenimini tamamlamadan yurda dönen davacının, mecburi hizmet yükümlülüğünü ifa etmek üzere adına gönderildiği Kastamonu Üniversitesinin öğretim elemanı kadrosuna atanıp atanamayacağına ilişkindir.
Davacının yurt dışına gönderildiği tarihte yürürlükte bulunan 1416 sayılı Kanun'un 17. maddesinde, Milli Eğitim Bakanlığının, her öğrencinin tahsilini tamamlamasından altı ay önce durumunu adına yurt dışına gönderildiği kuruma bildireceği ve tahsilini tamamlayarak yurda dönen öğrencinin iki ay içinde taahhütname ile bağlı olduğu kuruma müracaat etmek zorunda olduğu; 18. maddesinde, müracaat etmiş olan bir öğrencinin ihtisası dahilinde kendisine teklif olunacak hizmeti kabule mecbur olduğu; 19. maddesinde, geriye çağrılan öğrenci ile tahsillerini bitirerek iki ay içinde yurda dönmeyen, 17. ve 18. maddeler uyarınca müracaat ve teklif olunan hizmetleri kabul etmeyen öğrencinin tahsil masraflarını faizleriyle birlikte ödemek zorunda olduğu hükme bağlanmıştır.
1416 sayılı Kanun'un 01/03/2014 tarih ve 6528 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle değişik 21. maddesinde, bu Kanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerin, öğrenimlerini başarıyla tamamladıktan sonra mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere, adlarına gönderildikleri kurumların ilgili kadrolarına atanacakları belirtilmiş, aynı Kanun ile 1416 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 3. maddede de, 21. madde hükümlerinden, yurt dışına eğitim amacıyla gönderilenlerden öğrenimlerini tamamlayıp mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmeye başlayanlar (bu yükümlülüklerini bitirenler dâhil) ile hâlen yurt dışında eğitimlerine devam edenlerin de yararlandırılacağı belirtilmiştir.
03/06/2021 tarih ve 7326 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle 1416 sayılı Kanun'un 21. maddesine eklenen 6. fıkrada ise, yükseköğretim kurumları adına yurt dışına gönderilenlerden doktora öğrenimlerini başarıyla tamamlayanların, mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere adına öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumunun atama kriterlerini karşılamaları şartıyla doktor öğretim üyesi kadrolarına, atama kriterlerini sağlamamaları halinde ise öğretim görevlisi kadrolarına atamasının yapılacağı öngörülmüştür.
Görüldüğü üzere, gerek davacının yurt dışına gönderildiği tarihte yürürlükte bulunan Kanun hükümlerinde gerekse sonradan yürürlüğe giren hükümlerde, 1416 sayılı Kanun kapsamında lisansüstü öğrenim görmek amacıyla mecburi hizmet karşılığında yurt dışına gönderilenlerin söz konusu öğrenimlerini başarıyla tamamlamaları halinde, mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere adlarına gönderildikleri kurumların ilgili kadrolarına atanacakları, eğitimlerinde başarısız olanların ise kendilerine yapılan tahsil masraflarını faiziyle birlikte ödemek zorunda oldukları kurala bağlanmıştır.
Dolayısıyla, yüksek lisans ve doktora öğrenimi için yurt dışına gönderilen ve doktora öğrenimini tamamlamadan yurda dönen davacının, öğrenimini gönderiliş amacına uygun bir dereceyle tamamlayamaması nedeniyle mecburi hizmet yükümlülüğü kapsamında öğretim elemanı kadrosuna atanmasına hukuken olanan bulunmadığından, bu nedenle ilgilinin öğretim görevlisi kadrosu ile ilişiğinin kesilmesine ilişkin Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminde ve bu işlemin dayanağı olan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı işlemi ile... tarih ve E... sayılı genel yazısının bu gerekçeye dayalı kısımlarında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı genel yazısında yer alan "1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkanı bulunmamaktadır." cümlesine ilişkin olarak dava konusu işlemin kısmen iptali gerektiği; davacının öğretim görevlisi kadrosu ile ilişiğinin kesilmesine ilişkin Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemi ve bu işlemin dayanağı olan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı işlemi ile ... tarih ve E... sayılı genel yazısının diğer kısımlarına yönelik olarak ise davanın kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY:
2011 Yurtdışına Lisansüstü Öğrenim Görmek Üzere Gönderilecek Adayları Seçme ve Yerleştime sonuçlarına göre Kastamonu Üniversitesi Antropoloji Bölümü'ne yerleşen ve Kastamonu Üniversitesi adına, Milli Eğitim Bakanlığı hesabına İngiltere'de yüksek lisans eğitimine başlayarak 19/09/2014 tarihinde mezun olan davacı; ayrı bir senet imzalayarak 20/01/2015 tarihinde İngiltere'de doktora programına başlamış ancak doktora programını tamamlamadan 04/03/2020 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı'na yaptığı başvuruda yüksek lisans derecesini aldığından bahisle görev talebinde bulunmuştur.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın, Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'ne gönderdiği... tarih ve ... sayılı yazıyla davacının talebinin... tarih ve ... sayılı makam onayı ile uygun görüldüğü ve 1416 sayılı Kanun uyarınca yurt dışına gönderiliş amacına uygun bir göreve atanması gerektiğinin bildirilmesi üzerine, Kastamonu Üniversitesi'nin Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'na gönderdiği ...tarih ve ... sayılı yazıda, YÖK'ün ... tarih ve ......sayılı yazısı yer alan "1416 sayılı Kanun uyarınca yurt dışında doktora/sanatta yeterlik eğitimini tamamlayanların lisans düzeyinde eğitim yapılan birimler bünyesinde öğretim görevlisi olarak istihdam edilebilmesine karar verilmiştir." düzenlemesinden bahisle davacının Antropoloji alanında yüksek lisans eğitimini tamamlaması sebebiyle lisans düzeyinde eğitim yapılan birimler bünyesinde öğretim görevlisi olarak atamasının yapılıp yapılamayacağı hususunda görüş istenilmiştir.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın cevabi yazısı ekinde yer alan ... tarih ve ... sayılı yazıda, 1416 sayılı Kanun uyarınca yurt dışına yüksek lisans ve doktora öğrenimi gördürülmek üzere gönderilen ancak doktora eğitimini başarıyla tamamlamadan yurda dönenlerin mevzuat hükümleri uyarınca tazminatlarını ödemeleri gerektiği, doktora eğitimini başarıyla tamamlayamayanların 1416 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilebilmesi için bu konuya yönelik özel bir kanuni düzenlemenin bulunması gerektiğinin değerlendirildiği, bu kapsamda olanların kamu görevine atanmalarına ilişkin 5535 sayılı Kanunla düzenleme yapıldığı, sonuç olarak 1416 sayılı Kanun kapsamında tazminat ödeme durumuna düşenlerin yürürlükteki mevzuat uyarınca ancak Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte belirlenen ön değerlendirme, giriş sınavı ve nihai değerlendirme aşamalarından başarılı olmaları halinde öğretim görevlisi kadrolarına atanabileceğinin düşünüldüğü bildirilmiştir.
Bu kez anılan Üniversite tarafından durumun Milli Eğitim Bakanlığı'na iletildiği, ancak Bakanlığın ... tarih ve ... sayılı yazısında özetle; ... tarih ve ... sayılı makam onayı gereğince "tazminatlı durumda olan öğrencilerden gönderiliş amacına uygun bir derece ile yurda dönenler mecburi hizmet süreleri hesaplanarak para borçlarına karşılık görev alabilirler." denildiği, ayrıca ... tarih ve ... sayılı yazıda da kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması, yetişmiş insan kaynağının değerlendirilmesi ve olası mağduriyetlerin önlenmesi amacıyla 1416 sayılı Kanun kapsamında resmi burslu statüde Bakanlık hesabına ve yükseköğretim kurumları adına yurt dışında doktora öğrenimlerini tamamlamadan sadece yüksek lisans öğrenimini tamamlayarak yurda dönenlerin öncelikle adına öğrenim gördüğü yüksek öğretim kurumlarının, bunun mümkün olmaması halinde ise adına öğrenim gördüğü kurumun bulunduğu bölgelerdeki yükseköğretim kurumlarının meslek yüksekokullarının öğretim görevlisi kadrolarına atanmasının uygun olacağının değerlendirildiği, 1416 sayılı Kanun kapsamında öğrenim gören öğrencilerin adına öğrenim gördükleri kurumlara atanmaları veya Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın uygun gördüğü bir üniversiteye mecburi hizmetlerinin devirleri kapsamında öğrenim gören öğrencilerin özel bir kanuna tabi olmaları nedeniyle herhangi bir yarışma sınavı olmaksızın gerçekleştirildiği, bu kapsamda öğrenim gören öğrencilerin, programa katıldığı yılın YLSY başvuru kılavuzunda ilan edilen kontenjanlara yerleştiklerinden ve belli bir yükseköğretim kurumu adına öğrenim gördüklerinden herhangi bir yarışma sınavına tabi tutulmadan atanmaları gerektiği, bu itibarla 1416 sayılı Kanun kapsamında öğrenim görmeye hak kazanan ve belirli nedenlerle tazminatlı duruma düşen daha sonra gönderiliş amacına uygun bir derece ile yurda dönen ve para borcuna karşılık mecburi hizmet yapmak isteyen (emsalleri de göz önüne alınarak) davacının atamasının yapılması gerektiği hususu bildirilmiştir.
Söz konusu yazı sonrasında davacının, Kastamonu Üniversitesi Meslek Yüksek Okulu, Görsel İşitsel Teknikler ve Medya Yapımcılığı Bölümü, Basım ve Yayın Teknolojisi Programına 2 yıl süreyle öğretim görevlisi olarak 28/09/2020 tarihinde atanarak, 01/10/2020 tarihinde görevine başladığı, anılan Üniversitesi'nin... tarih ve ... sayılı yazısı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'ndan Rektörlüğe aktarılmış öğretim elemanı kadrolarından 6. derece öğretim görevlisi kadrosunun davacı için istenilmesi neticesinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısıyla, kadro aktarımının 14/10/2020 tarihli Yürütme Kurulu toplantısında uygun görülmediğinin bildirilmesi üzerine tesis edilen Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminde, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararı ile ...tarih ve E... sayılı kararı uyarınca davacının ilişiğinin kesilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı Kastamonu Üniversitesi'nin usule yönelik iddiası kabul edilmeyerek işin esası incelendi:
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasamızın 'Cumhuriyetin nitelikleri' başlıklı 2. maddesinde hukuk devleti ilkesine yer verilmiş olup 'Hak arama hürriyeti' başlıklı 36. maddesinde; "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir..." hükmü, 'Yargı yolu' başlıklı 125. maddesinde; "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." hükmü ve 'Mahkemelerin bağımsızlığı' başlıklı 138. maddesinde ise; "...Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmü yer almıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Kararların sonuçları' başlıklı 28. maddesinde; "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez...Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir." kuralına yer verilmiştir.
1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun
'un 19. maddesinde; "Geriye çağrılan talebe ile tahsillerini bitirerek iki ay zarfında avdet eylemeyen, 17 nci ve 18 inci maddeler mucibince müracaat ve teklif olunan hizmetleri kabul etmeyen talebe ile bunlardan mecburi hizmet müddeti içinde istifa eden veyahut memuriyetten ihraç cezasına uğrayanlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncü maddesine göre tahsil masraflarını faizleriyle birlikte ödemeye mecburdur..." hükmü, 21. maddesinde; "Bu Kanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenler öğrenimlerini başarıyla tamamladıktan sonra mecburi hizmet yükümlülüklerini ifa etmek üzere, adlarına gönderildikleri kurumların ilgili kadrolarına atanır...Yükseköğretim kurumları adına ve Millî Eğitim Bakanlığı hesabına lisansüstü öğrenim görenlerin mecburi hizmet yükümlülüklerinin, yükseköğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşlarına devrine Yükseköğretim Kurulunun uygun görüşü üzerine Millî Eğitim Bakanlığınca karar verilir..." şeklinde düzenlenmiştir.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan ve 01/03/2020 tarih ve 31055 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmeliğin 'Mecburi hizmeti bulunanlar' başlıklı 6. maddesi uyarınca, yurt dışında öğrenim görmeye hak kazanan öğrencilerden, daha önceki öğrenimlerinden dolayı veya herhangi bir nedenle mecburi hizmetle yükümlü olanların, öğrenime başlamadan önce mecburi hizmetini yaptığını, parasal karşılığını ödediğini veya taksitle ödemede anlaştığını belgelendirmek zorunda oldukları; 'Tazminat' başlıklı 38. maddesine göre ise, öğrencilerden; öğrenimlerini gönderiliş amaçlarına uygun bir dereceyle tamamlamayanların ilgili mevzuat hükümleri uyarınca öğrenim masraflarını faizleriyle birlikte ödemekle yükümlü oldukları hususları düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararının 5. maddesi dışında kalan kısımları yönünden yapılan inceleme:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı' başlıklı 2. maddesinde idari dava türlerine ilişkin olarak; "İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,.." hükmüne yer verilmiş, 'Dilekçeler üzerine ilk inceleme' başlıklı 14. maddesinde; "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından: a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, yönlerinden sırasıyla incelenir...Yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15 nci madde hükmü uygulanır.
" hükmüne, 'İlk inceleme üzerine verilecek karar' başlıklı 15. maddesinde ise; "Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin;...,3/c, bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine, karar verilir." hükmüne yer verilmiştir.
İptal davasının hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin; ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği açık olmakla birlikte, taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Dairemizin 19/10/2021 tarihli Yürütmenin Durdurulmasına ilişkin kararına karşı yapılan itiraz üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 23/02/2022 tarihli YD İtiraz No: 2022/75 sayılı kararında, ...tarih ve E... sayılı genel yazının tamamının davacının menfaatini ilgilendirdiği hususuna yer verilmiştir.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ...tarih ve E... sayılı kararının 1. maddesinde; eğitimlerini tamamlamadan yurda dönenlerin tahsil masraflarını faiziyle birlikte ödemekle yükümlü oldukları, 2. maddesinde; yükseköğretim kurumlarından gelen kadro aktarma taleplerinden, 1416 sayılı Kanun hükümleri uyarınca tazminat ödeme yükümlülüğüne girenlerin borçlarını hizmet karşılığı ödeme talebinde bulundukları, bu taleplerin Milli Eğitim Bakanlığınca reddedilmesi üzerine dava yoluna gidildiği ve mahkeme kararlarıyla hizmet yapma taleplerinin haklı bulunması nedeniyle bu kararların uygulanması için öğretim görevlisi kadrosuna atama yapmak için yükseköğretim kurumlarının kadro aktarımı talebinde bulundukları, 3. maddesinde; 1416 sayılı Kanun kapsamında ancak gönderilme şartına uygun eğitimi tamamlayanların öğretim elemanı kadrosunda istihdam yükümlülüklerinin bulunduğu, 4. maddesinde; Kanun amacına uygun olarak doktora eğitimi gördürülmek üzere yurt dışına gönderilen ancak bu eğitimini tamamlayamadan yurda dönenlerin sınavsız olarak öğretim elemanı kadrolarına atanmasının bu kişilerin aynı zamanda başarısızlıkları nedeniyle ödemeleri gereken tazminatta muaf tutulması sonucunu doğuracağı, 6. maddesinde; 1416 sayılı Kanun uyarınca tazminat ödeme durumuna düşenlerin, yürürlükteki mevzuat uyarınca ancak Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte belirtilen ön değerlendirme, giriş sınavı ve nihai değerlendirme aşamalarından başarılı olmaları halinde öğretim görevlisi kadrolarına atanabileceği, 7. maddesinde; mahkeme kararlarının davaların tarafı olan Milli Eğitim Bakanlığınca uygulanması gerektiğinden, bu durumda olanlar için Başkanlıklarından atama talebinde bulunulmaması gerektiği hususlarına yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, 2011 yılında İngiltere'de Kastamonu Üniversitesi adına, Milli Eğitim Bakanlığı hesabına yüksek lisans eğitimine başladığı, 19/09/2014 tarihinde mezun olduğu, ayrı bir senet imzalayarak 20/01/2015 tarihinde İngiltere'de doktora programına başladığı ancak doktora programını tamamlamadan 04/03/2020 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı'na yaptığı başvuruda yüksek lisans derecesini aldığından bahisle görev talebinde bulunduğu, davacının o dönemde tamamlayamadığı doktora programı için imzalamış olduğu taahhüt kefalet senedi doğrultusunda geri ödemelerini yaptığı anlaşıldığından, yukarıda yer verilen Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararının 5. maddesi dışında kalan kısımlarına ilişkin olarak davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ...tarih ve E... sayılı kararının 5. maddesi yönünden yapılan inceleme:
Dava konusu edilen Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminde; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kadro aktarım izninin uygun bulunmadığı belirtilerek, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın... tarih ve E... sayılı kararı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı 1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkanının bulunmadığı belirtilmiştir.
İdarelerin icrai karar alma ve re'sen hareket etme gücüne sahip oldukları dikkate alındığında; hukuk devleti ilkesi uyarınca bireylerin de idari eylem ve işlemlerden dolayı yargı yoluna başvurabilmeleri bir hak niteliğindedir.
Anayasamızın ve 2577 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen ilgili maddelerinde; idarelerin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları ve mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyecekleri ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyecekleri hükme bağlanmıştır. Her ne kadar Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)'nin 'Adil yargılanma hakkı' başlıklı 6. maddesinde, yargı kararlarının yerine getirilmesi hususu açıkça düzenlenmemiş ise de, mahkeme kararlarının etkili bir şekilde yerine getirilmediği durumlarda adil yargılamadan bahsedilemeyeceği açıktır.
Bununla birlikte; idareler yargı kararlarını gecikmeksizin ve aynen uygulamak zorundadırlar. Yargı kararlarını uygulamayan kamu görevlileri hakkında gerek disiplin hukuku gerekse ceza hukukuna göre işlem tesis edileceği açıktır. Ayrıca söz konusu yargı kararını uygulamamanın ağır hizmet kusuruna sebebiyet vereceği, dolayısıyla uygulanmayan kararlardan dolayı idareler aleyhine maddi/manevi tazminata hükmedileceği ve bu zararların Anayasamızın amir hükmüne aykırı hareket eden kamu görevlilerine rücu edilebileceği tartışmasızdır.
Bu kapsamda, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararında yer alan; 1416 sayılı Kanun kapsamında başarısız sayılanların mahkeme kararlarıyla da olsa yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanı kadrolarına atanma imkânı bulunmamaktadır, kısmında hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ...tarih ve E... sayılı kararı ile Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işlemi yönünden:
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararında; davacı için Rektörlük bünyesinde bulunan 1 adet öğretim görevlisi kadrosunun Meslek Yüksek Okulu, Görsel İşitsel Teknikler ve Medya Yapımcılığı Bölümü, Basım ve Yayın Teknolojisi Programına aktarılması teklifinin uygun bulunmadığı belirtilmiş; Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'nün... tarih ve E... sayılı işleminde ise, davacının ilişiği kesilmiştir.
Dava devam ederken, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısında; "1416 sayılı Kanun uyarınca 2016 yılından önce üniversiteler adına yüksek lisans öğrenimi görmek üzere yurt dışına gönderilen öğrencilerden; yüksek lisans mezuniyetiyle yurda dönen öğrencilerin, mezuniyet belgesi veya diploma ile Milli Eğitim Bakanlığına başvurmaları ve Bakanlığın aradığı gerekli şartları sağlamaları halinde, adına öğrenim gördüğü üniversitenin meslek yüksekokullarının ilgili programlarının, meslek yüksekokulu bulunmayan üniversitelerde ise rektörlüklerin öğretim görevlisi kadrolarına atanarak mecburi hizmet yükümlülüklerini yerine getirmelerinin uygun olduğu" şeklinde karar verilmiş olup Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla davacının Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı'na öğretim görevlisi olarak atamasının yapıldığı anlaşıldığından, konusu kalmayan karar ve işlem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1)Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın...tarih ve E... sayılı kararının 5. maddesi dışında kalan kısımları yönünden davanın EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2)Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı kararının 5. maddesi yönünden İPTALİNE,
3)Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ...tarih ve E... sayılı kararı ile Kastamonu Üniversitesi Rektörlüğü'nün ...tarih ve E... sayılı işlemi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
4)Dava kısmen ehliyet yönünden ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptal ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin haklılık oranına göre ...TL'sinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine, kalan ...-TL'sinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5)Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
6)Posta gideri avansından varsa artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
7)Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 11/10/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.