T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3773
Karar No : 2025/6401
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... Kıymetli Taş ve Mücevherat A.Ş.
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Milas ilçesi sınırları dahilinde ve davacı şirket uhdesinde bulunan ... sicil sayılı V. Grup (diaspor kristalleri) işletme ruhsat sahasına verilen zaruri boksit üretim izninin iptaline ilişkin... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Uyuşmazlığa konu zaruri üretim izninin iptal sebebinin, 7164 sayılı Kanun ile Maden Kanunu'nun 24'üncü maddesinde yapılan değişiklik olduğu, anılan maddede, V. Grup maden ruhsatlarına, Maden Kanunu'nun 16/11'inci maddesi uyarınca zaruri üretim izni verilmeyeceğinin öngörüldüğü, bu maddenin yürürlük tarihinin 14/02/2019 olduğu ve somut olayda iptal edilen zorunlu üretim izninin ise 18/07/2017 tarihinde verildiği görüldüğünden, davacı şirketin kazanılmış hakkı olup olmadığının incelenmesi gerektiği, bu doğrultuda yapılan incelemede; Maden Kanunu'nun 14/02/2019 tarihinde yürürlüğe giren bir diğer maddesi olan Geçici 39'uncu maddede, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce V. Grup maden ruhsat sahaları için 16/11'inci madde kapsamında verilen zaruri üretim izinlerinin iptal edileceği yönünde hüküm bulunduğu görüldüğünden, 18/07/2017 tarihinde davacı şirket uhdesinde bulunan V. Grup maden ruhsatına verilen zaruri boksit üretim izninin kazanılmış hak kapsamında değerlendirilemeyeceği, zira geçici maddenin buna engel olduğu, öte yandan, dava dilekçesinde, Maden Kanunu'nun Geçici 39'uncu maddesinin "Kanunun geriye yürümezliği" ilkesine aykırı olduğu ve bu nedenle Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması gerektiği iddiasında bulunulduğu görülmekte ise de; Anayasada böyle bir ilkenin yer almadığı, suç ve cezaların geçmişe yürütülemeyeceğine ilişkin düzenlemenin ise farklı bir duruma özgülendiği, geçici maddelerle geçmişe etkili düzenlemeler öngörülmesinin önünde Anayasal bir engel bulunmadığı ve dolayısıyla Anayasaya aykırı bir durumun söz konusu olmadığı sonucuna ulaşıldığından, davacı iddiasına itibar edilemeyeceği, yine dava konusu işlem nedeniyle, davacı şirket tarafından, ana faaliyet konusu diaspor kristalinin de çıkarılamadığı beyan edildiğinden, bu durumun Anayasal bir ilke olan çalışma hürriyetini kısıtlayıp kısıtlamadığı yönünde re'sen yapılan incelemede, V. Grup maden ruhsat sahalarının üzerine IV. Grup maden ruhsatı verilebileceği yönündeki yasal düzenleme gereği, davacı şirketin dilerse uhdesinde bulunan bu saha için Boksit (IV. Grup) maden ruhsatı talebinde bulunabileceği ve bu suretle boksit üretimi de yapabileceği, zira farklı gruptaki madenlerin ayrı ayrı üretilmesine imkan bulunmaması hâlinde üst üste işletme ruhsatı verilemeyeceğine ilişkin yasal düzenlemeye karşın, ruhsat taleplerinin aynı kişiye ait olması hâlinde bu şartın aranmayacağının kurala bağlandığı, bu nedenle, davacı şirketin çalışma hürriyetinin ihlalinin söz konusu olmadığı anlaşıldığından, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca tesis edildiği ortaya konulan dava konusu işlemde gerek Anayasaya, gerekse hukukun genel ilkelerine aykırılık bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kazanılmış hakkının ihlal edildiği, Maden Kanunu'nun Geçici 39. maddesinin geriye yürümesinin hukuka aykırı olduğu, diaspor kristali ile boksit madeninin bir bileşen olduğu, boksit izninin iptali nedeniyle diaspor da çıkaramadığı, 4. grup işletme izni değil boksit üretim izni verildiği, işletme izin alanı kadar zorunlu olarak çıkarılan boksit madeni çıkararak faaliyette bulunduğu, Geçici 39. maddenin Anayasaya aykırı olduğundan Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması gerektiği, kanunların kural olarak geriye yürümediği, ancak bu kuralın ihlal edildiği, dayanak kanunun Anayasaya aykırı olması nedeniyle bireysel işlemin de hukuka aykırı olduğu, taşeron firma ile boksit ve diaspor madeni borcunu ifa yükümlülüğü altına girdiği, mali yönden mağdur edildiği, V. grup ruhsatını da çıkaramaz hale geldiği, saha üzerinde başka bir şirkete IV. Grup boksit arama izni verildiği, Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 9. fıkrasında açıkça maden işletmesine engel olacak şekilde başka grup ruhsat verilemeyeceği düzenlenmesine karşın bu fıkranın açıkça ihlal edildiği, çalışma hürriyetinin tahdit edildiği, aradan geçen kısa bir zaman sonra da kendisinin boksit arama izni iptal edilerek aynı şirkete boksit arama ruhsatı verildiği, dava dışı şirkete kendisince herhangi bir muvafakat verilmediği, mevzuatın hatalı yorumlandığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davacının Anayasaya aykırılık iddiaları ciddi görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Milas ilçesi sınırları dahilinde bulunan, ... sicil sayılı, 08/08/2016 yürürlük tarihli V. Grup işletme ruhsatına ve diaspor kristali işletme iznine sahip olan davacı şirket tarafından, davalı idareye sunulan 31/05/2017 tarihli ve 08/06/2017 tarihli dilekçelerle diaspor kristali üretiminin zaruri neticesi olarak boksit üretilmesi talebinde bulunulduğu, davalı idarece bu talebin yerinde görüldüğü ve ... tarih ve ... sayılı yazı ile; Maden Kanunu'nun 16'ncı maddesi uyarınca, diaspor kristali işletme izin alanı koordinatları dahilinde zaruri boksit üretim izni verildiği, ancak... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işlemi ile zaruri boksit üretim izninin iptaline karar verilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 5177 sayılı Kanun ile değişik "İlk müracaat ve ruhsatlandırma" başlıklı 16. maddesinin 11. fıkrasında; "Bir grup için verilen ruhsat, diğer gruptaki madenler için hak sağlamaz. Ancak ruhsata konu madenin üretilmesi için, işletme faaliyetinin zarurî neticesi olarak çıkarılan diğer grup madenler Genel Müdürlükten izin almak sureti ile değerlendirilebilir. İşletme projesinde belirtilen termin plânına göre belirtilen süre içinde ruhsata konu madenin ekonomik olarak işletilmemesi halinde, üretilmiş olan diğer grup madenlerin satış bedelinin iki katı tutarında idarî para cezası alınarak bu madenlerin üretimi için verilmiş izin iptal edilir." hükmü bulunmaktadır.
Aynı Kanun'un 24. maddesinin 9. fıkrasında; "Görünür rezervi belirlenen alanlar üzerine maden işletmeciliğine engel olacak şekilde başka grup işletme ruhsatı verilemez. Ayrı ayrı üretilmesi imkanı olmayan farklı gruptaki madenler için üst üste işletme ruhsatı verilemez. Ancak farklı gruptaki ruhsat taleplerinin aynı kişiye ait olması veya talep sahiplerinin aralarında mutabakat sağladıklarını belgelemeleri hâlinde bu şart aranmaz. IV. Grup maden ruhsat sahaları üzerine V. Grup maden ruhsatı verilemez. V. Grup maden ruhsat sahalarının üzerine ise IV. Grup maden ruhsatı verilebilir. Ancak bu durumda IV. Grup maden ruhsat sahalarında yapılan madencilik faaliyetlerinde elde edilen V. Grup madenlerin V. Grup maden ruhsat sahibine IV. Grup maden ruhsat sahibi tarafından herhangi bir bedel talep edilmeksizin teslim edilmesi zorunludur. Aksi takdirde 10 uncu maddenin yedinci fıkrası ile 12 nci maddenin beşinci fıkrası kapsamında işlem tesis edilir. Ayrıca V. Grup maden ruhsatlarında, 16 ncı maddenin on birinci fıkrası kapsamında zaruri üretim ve/veya pasa değerlendirme izni verilmez." hükmüne, Geçici 39. maddesinde ise; "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce V. Grup maden ruhsat sahaları için 16 ncı maddenin onbirinci fıkrası kapsamında verilen zaruri üretim ve/veya pasa değerlendirme izinleri iptal edilir. IV. Grup madenlerin işletme izin alanlarıyla V. Grup madenlerin işletme izin alanlarının çakışması durumunda, V. Grup madenlerin işletme izin alanları taksir edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
21/09/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin Ruhsatların üst üste verilmesi başlıklı 34. maddesinde; Aynı grup ruhsatların birbiri üzerine verilemeyeceği, farklı grup ruhsatlar ise üst üste verilebileceği, aynı veya farklı grup maden ruhsatlarının işletme izin alanlarının üst üste talep edilmesi durumunda, Genel Müdürlükçe projeler üzerinde ve/veya yerinde sahanın jeolojik yapısı, cevherleşmenin özellikleri, maden rezervleri, yatırım ve tesisler göz önünde bulundurularak yapılan inceleme sonucunda, kazanılmış haklar korunmak kaydı ile kaynak kaybına neden olmayacak, maden işletmeciliğini ve işletme güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek şekilde, ayrı ayrı çalışma imkânının tespiti halinde, çalışma esasları Bakanlıkça belirlenerek, bu alanda ayrı gruplarda işletme izinleri verilebileceği, bu mümkün değilse öncelik hakkı esas alınarak faaliyete izin verileceğinin düzenlendiği görülmüştür.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; 28/02/2019 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7164 sayılı Kanun'la Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 9. fıkrasında yapılan değişiklikle; IV. grup maden ruhsat sahaları üzerine V. grup maden ruhsatının verilemeyeceği, V. grup maden ruhsat sahalarının üzerine ise IV. grup maden ruhsatının verilebileceği, Geçici 39. madde uyarınca da, 28/02/2019 tarihinde tarihten önce V. grup maden ruhsat sahaları için verilen zaruri üretim ve/veya pasa değerlendirme izinlerinin iptal edileceği, IV. grup madenlerin işletme izin alanlarıyla V. grup madenlerin işletme izin alanlarının çakışması durumunda, V. grup madenlerin işletme izin alanlarının taksir edileceği anlaşılmaktadır.
Ayrıca yine söz konusu düzenlemede, işletme faaliyetinin zarurî neticesi olarak çıkarılan diğer grup madenlerin izin almak sureti ile değerlendirilebileceği de görülmüştür.
Geçici maddeler, bir kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte ortaya çıkabilecek geçiş süreciyle ilgili sorunları çözmek veya eski hukuk düzeninden yeni düzene geçişi düzenlemek için konulur. Geçici maddenin hukuki amacı, hukuki güvenlik ve istikrarı sağlamaktır. Yeni çıkarılan bir kanun ile bir çok değişiklik yapılması mümkündür. Ancak geçmişte kazanılmış haklar, devam eden işlemler veya sözleşmeler varsa bunların korunması geçici maddeler ile sağlanır.
Geçici maddelerin açıklanan bu amacı göz önüne alındığında, somut olaya uygulanan Geçici 39. maddenin, Maden Kanunu'nda yapılan değişiklikten sonra oluşan yeni hukuki durum ile önceki durum arasındaki geçişi düzenlemekten ve kazanılmış hakları korumaktan ziyade öncesinde verilmiş olan izinlerin iptal edilmesine yönelik yeni bir hukuki durum oluşturduğu ancak bu yeni hukuki tanım ile Kanun'un diğer hükümleri birlikte incelendiğinde, izin veren hükmün korunduğu görülmektedir. Aynı Kanun'un 16. maddesinin 11. fıkrasında ruhsata konu madenin üretilmesi için, işletme faaliyetinin zarurî neticesi olarak çıkarılan diğer grup madenler Genel Müdürlükten izin almak sureti ile değerlendirilebileceğinin açıkça düzenlendiği görülmüştür.
Olayda da davacı Kanun'un bu temel hükmüne dayanak iznini almıştır.
Bu durumda, Maden Kanunu'nun 16. maddesinin 11. fıkrası halen yürürlükte ve davacı da boksit üretimine ilişkin iznini bu maddeye dayanak almışken, bu izin halen geçerli olup, önceden kazanılmış hakların korunmasına yönelik olmayan Geçici 39. Madde uygulanarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki .... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 07/07/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.