T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/5116
Karar No : 2025/4544
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : I.(DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
II. (MÜDAHİLLER DAVALI YANINDA)
1- ... Kooperatifi
2- ... Kooperatifi
3- ... Taş. Kooperatifi
VEKİLLERİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Kooperatifi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, aleyhe olan kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı kooperatif tarafından, İzmir Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile anılan UKOME kararının dayanağı ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi'nin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; a) Davanın ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı yönünden incelenmesi; Torbalı ilçesinde şehir içi güzergahlarında doğan taşımacılık ihtiyacının karşılanması amacıyla, Torbalı-İzmir Otogarı ve dönüşümlü olarak Torbalı-Kemalpaşa arasında faaliyet gösteren ... nolu Mot. Taş. Kooperatifinin güzergahının, "İzmir Büyükşehir Alanı Kent İçi Yakın Çevre Ulaşım Ana Planı Revizyonu" ve "İzmir Banliyö Sisteminin Geliştirilmesi" çalışmaları ile 6360 sayılı Kanun kapsamında gerekli görülmesi halinde İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar geçici olarak Torbalı ilçe içinden de geçecek şekilde yeniden belirlenmesine ilişkin karar alınmış ise de; mevzuat hükümleri ve Danıştay kararları dikkate alındığında, anılan Kooperatiflere ait araçların İzmir Büyükşehir Belediye sınırına dahil olduğu tarihteki hat ve güzergahta yapılacak taşımacılıkla sınırlı olarak kazanılmış hakları bulunduğu, ilçe içi güzergahta taşımacılık yapma konusunda ise bu araçların kazanılmış haklarının bulunmadığı, ihtiyacın bu kapsamda yer alan araçlarla karşılanmasına ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği, b) Davanın ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile uygun görülen İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Toplu Taşımacılık Esasları Yönergesi'nin "Güzergah İzin Belgesi Almanın Genel Şartları ve Güzergah İzin Belgesi Verilmesi" başlıklı 10. maddesi'nin iptali yönünden incelenmesi: dava konusu Yönergenin 10. maddesinin 3. fıkrasının davacı iddiaları bağlamında değerlendirildiğinde; a/1., 2., 3., 4. ve 5. bentlerinde; yeni bir güzergahta taşımacılık yapmak isteyen veya güzergahında değişiklik yapmak isteyen taşımacıların mahallesinden ilçe merkezine, ilçe merkezinden başka bir ilçeye veya ilçeden İZOTAŞ veya merkez ilçe terminallerine taşımacılık ihtiyacı bulunduğunun belirtilmesi durumunda ulaşım ihtiyacının nasıl belirleneceği ve konunun nasıl değerlendirileceğine yönelik olarak düzenlemelere yer verildiği, ulaşım ihtiyacı talebinin meslek odalarının görüşleriyle birlikte idareye iletilmesinde, idarenin öncelikle bu ihtiyacın ESHOT tarafından karşılanıp/karşılanamayacağının sorulmasında, ESHOT tarafından ulaşım ihtiyacının karşılanamayacağının belirtilmesi halinde ulaşım planlaması konusunda uzman gerçek ve tüzel kişilere Ulaşım Etüt Raporu hazırlatılmasında ve bu verilerin UKOME tarafından değerlendirilmesinde; ihtiyacın belirlenmesi ve nasıl karşılanacağı yolunda gerek meslek odalarının, gerek ESHOT'un, gerekse uzman raporlarının biraraya getirilerek karar verilmesinin hem bilimsel hem somut verilerin toplanarak ulaşım ihtiyacının giderilmesi noktasında karar verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamakla birlikte; maddenin 3. fikrasının a/6., 7., 8., 9. ve 10. bentlerinde ulaşım ihtiyacının ve nasıl giderileceği belirlendikten sonra herhangi bir kriter belirlenmeksizin yeni bir güzergahta taşımacılık yapmak isteyen ya da güzergahını değiştirmek isteyen taşımacıların bu hakkı nasıl elde edeceği hususunda bir usulun öngörülmemiş olması, ilgili yasa hükmünde toplu taşıma hizmetlerinin üçüncü kişilere gördürülmesinde ihale yolu öngörülmesine karşın doğrudan başvuru yapan taşımacılara toplu taşıma yapmak üzere güzergah izin belgesi verilebilmesi yolunda düzenleme yapılması, ihale yolu ve herhangi bir ilan/bilgilendirme yapılmasının öngörülmemesi nedeniyle bu konuda koşulları taşıyan ve istekli olacak diğer taşımacıların başvurmalarının mümkün olamayacağı dikkate alındığında rekabetin sağlanamayacağı gibi eşitlik ilkesinin de ihlal edilebileceğinin açık olması karşısında maddenin 3. fıkrasının a/6., 7., 8., 9. ve 10. bentlerinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının ve ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının 10. maddesinin 3. fıkrasının a/6., 7., 8., 9. ve 10. bentlerinin iptaline, maddenin 3. fıkrasının diğer bentleri yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; Mahkeme kararının ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına ilişkin kısmına yönelik yapılan istinaf başvurusu yönünden incelenmesinde; İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların istinaf yolu ile incelenip kaldırılmaları, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 2. fıkrasının göndermede bulunduğu aynı Kanun'un 49. maddesinin 2. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlı olduğu, ... İdare Mahkemesi kararının ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına ilişkin kısmının dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı; Mahkeme kararının ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla kabul edilen İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Taşımacılık Esasları Yönergesinin 10.maddesinin 3. fıkrasının a/6., 7., 8., 9. ve 10. bentlerine ilişkin kısmına yönelik yapılan istinaf başvurusu yönünden; İzmir Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde ulaşım ihtiyacının karşılanması maksadıyla taşımacılık yapmak isteyen kişilerin öncelikle güzergah izin belgesi alması gerektiği, güzergah izin belgesi almak için başvuran kişilerin taşımaları gereken niteliklerin ne olduğu, güzergah izin belgesi düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurular üzerine İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığınca yapılacak işlemlerin hangi hususlar olduğu, bu doğrultuda ulaşım ihtiyacının öncelikle ESHOT Genel Müdürlüğünce karşılanması gerektiği, bunun mümkün olmaması halinde ulaşım etüt raporu hazırlanarak ulaşım ihtiyacının ne şekilde karşılanacağının UKOME Genel Kurulu'nda kararlaştırılacağı, yine UKOME tarafından belirlenecek hat ve güzergahlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilerin hangi evraklar ile ne şekilde başvuru yapacakları ve yapılan başvurular üzerine UKOME Genel Kurulu'nca alınacak kararların neler olduğunu belirleyen bir düzenleme olduğu, idarenin ulaşım ihtiyacının karşılanması kapsamında UKOME aracılığıyla keyfi olarak hareket etmesinin önünü açan bir düzenleme olmadığı, aksine belirli güzergah ve hatlarda taşımacılık yapmak isteyen kişilere uygulanacak prosedürün eşit biçimde herkese aynı uygulanmasını sağlayacak ayrıntılı şekil kuralları içerdiği, ulaşım ihtiyacının karşılanması çalışmaları sırasında, belirlenen hat ve güzergahlarda hiç bir taşımacının çalışma hakkının bulunmaması durumunda veya her zaman idarenin ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının gördürülmesine karar verebileceği, üst hukuk normları ile güvence altında olan ''ihale yolu ile ulaşım ihtiyacının giderilmesi'' düzenlemesine engel oluşturan bir Yönerge hükmü olmadığı, uyuşmazlık konusu Yönerge hükmünün ulaşım ihtiyacının ihale yapılması suretiyle giderilmesine engel olmayacağı, diğer yandan, Yönerge hükmünde hangi hallerde ulaşım ihtiyacının ihale yolu ile giderilmesi gerektiğinin belirtilmemesinin eksik düzenleme içermediği, dolayısıyla Yönerge hükümlerinde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idare ve müdahillerin istinaf başvurusunun mahkeme kararının ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına ilişkin kısmı yönünden reddine; İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Taşımacılık Esasları Yönergesinin 10. maddesinin 3. fıkrasının a/6., 7., 8., 9. ve 10. bentlerine ilişkin kısmı yönünden kabulüne, İzmir 3. İdare Mahkemesi kararının ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla kabul edilen İzmir Büyükşehir Belediyesi Karayolu Taşımacılık Esasları Yönergesinin 10. maddesinin 3. fıkrasının a/6., 7., 8., 9. ve 10. bentlerine ilişkin kısmının kaldırılmasına, anılan kısım yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı idare tarafından, ... tarih ... sayılı UKOME kararına yönelik kararın usul ve mevzuata aykırı olduğu, davacı kooperatifin ... sayılı UKOME kararı ile güzergah izin belgesi edindiği, Torbalı ilçe merkezinde taşımacılık hizmeti verdiği, söz konusu UKOME kararının iptal edildiği, bu nedenle davacı kooperatifin dava konusu işlem ile güncel, ciddi, makul menfaati kalmadığı, davacı yönünden ehliyet ret kararı verilmesi gerektiği, tahditli araç uygulamasında taşımacılık sistemine gereğinden fazla araca daimi hak verilmesinin önüne geçilmesinin amaçlandığı, tahditli aracın güzergahının değiştirilebileceği ileri sürülmektedir.
Müdahiller tarafından, müdahil kooperatiflerin dava konusu işlem ile Torbalı ilçe merkezinde taşımacılık yapması hususunda yetkilendirildikleri, davacı kooperatifin ilk taşıma iznini ihale süreci sonrası edindiği, ihale süresi bittikten veya acil ihtiyaçlara yönelik belli dönemlerde ihale yapılmaksızın taşımacılık faaliyetini sürdürmesinin hukuka aykırı olduğu, ilanihaye hak kazandırmayacağı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlıkta, "... Otogarı", "... Mah./İzmir Otogarı", "..." güzergahlarında faaliyet gösteren müdahil üç kooperatife ait araçlara, yeni eklenen "... Blv./... Otogarı", "... ... Cad./İzmir Otogarı" güzergahlarında doğrudan faaliyet hakkı verildiği, yeni belirlenen güzergahta eksikliği tespit edilen ulaşım hizmetini sağlayacak kişiler belirlenirken kamu yararının gözetilebilme ve bu kapsamda davacı Kooperatifin yanı sıra başka taşımacılarında katılabileceği bir ihale yapılması gerektiği halde bu yönteme uyulmadan tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf istemlerinin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı neticesi itibarıyla hukuka uygun bulunmuştur.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz istemlerinin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyiz edilen kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, kullanılmayan ... TL yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde müdahil tarafa iadesine, posta gideri avansından varsa artan tutarın Mahkeme tarafından ilgili tarafa iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 14/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.