T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/6223
Karar No : 2025/4802
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : 1- (DAVACI) ...
VEKİLİ : Av. ....
2- (DAVALI) ... Vergi Dairesi Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:...sayılı kararının, karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adana ili, Kozan ilçesinde, ... Maden Arama ve İşletme A.Ş. tarafından işletilmekte olan ... sayılı maden sahası ile ilgili olarak 2016 yılı için 95.062,66-TL Devlet hakkının (Hazine Payı) asıl borçlu olan şirket tarafından süresinde ödenmediğindan bahisle 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un mükerrer 35. maddesi uyarınca kanuni temsilci sıfatıyla davacıdan tahsili amacıyla düzenlenen ... tarih ve ... takip nolu ödeme emri ile ... sayılı maden sahası ile ilgili olarak 2017 yılı için 2.277.120,44-TL Devlet hakkının (Hazine Payı) ve 1.366.272,26 TL Orman Payının asıl borçlu olan şirket tarafından süresinde ödenmediğindan bahisle 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un mükerrer 35. maddesi uyarınca toplam 3.643.392,70 TL alacağın kanuni temsilci sıfatıyla davacıdan tahsili amacıyla düzenlenen... tarih ve ... ana takip nolu ödeme emrinin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... tarih ve ... ana takip nolu ödeme emri yönünden, Adana ili, Kozan ilçesinde, ... Maden Arama ve İşletme A.Ş. tarafından işletilmekte olan ... sayılı maden sahası ile ilgili olarak 2017 yılı için 2.277.120,44-TL Devlet hakkının (Hazine Payı) ile 1.366.272,26 TL Orman Payının vadesinde ödenmemesi üzerine amme alacağının tahsili amacıyla anılan şirket adına ödeme emri düzenlenerek usulüne uygun olarak tebliğ edildiği, söz konusu amme alacağının ödenmemesi nedeniyle asıl borçlu şirket hakkında malvarlığı araştırması yapıldığı, yapılan araştırma neticesinde şirketin borcunu karşılayabilecek yeterli malvarlığının bulunmadığının tespit edildiği, asıl borçlu şirketten tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağı için davacı adına kanuni temsilci sıfatıyla dava konusu ödeme emrinin düzenlendiği anlaşılmış olup, davacının anılan şirketin kanuni temsilcisi olması nedeniyle asıl borçlu şirketten tahsil edilemeyeceği tespit edilen söz konusu amme alacağının tahsili amacıyla davacı adına düzenlenen ödeme emrinde hukuka aykırılık bulunmadığı; ... tarih ve ... ana takip nolu ödeme emri yönünden, yargılama devam etmekte iken savunma dilekçesinde, dava konusu ödeme emrinin...tarih ve ... sayılı düzeltme fişi ile tahakkuktan terkin edildiğinin belirtildiği görüldüğünden, uyuşmazlığın konusunun kalmadığı gerekçesiyle, ... tarih ve ... ana takip nolu ödeme emri yönünden davanın reddine, ... tarih ve ... ana takip nolu ödeme emri yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, asıl borçlu şirketin malvarlığından tahsil edilip edilemeyeceğini tespit edilmeksizin ödeme emri düzenlendiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, konusu kalmayan ödeme emri yönünden davanın reddine karar verilmesi, aksi halde vekalet ücretinin yarısına hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacı ve davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Adana ili, Kozan ilçesinde, ... Maden Arama ve İşletme A.Ş. tarafından işletilmekte olan ... sayılı maden sahası ile ilgili olarak 2017 yılı için 2.277.120,44-TL Devlet hakkı (Hazine Payı) ile 1.366.272,26 TL Orman Payı tahakkuk ettirildiği, tahakkuk ettirilen Devlet hakkı ve orman payının ... Maden Arama ve İşletme Anonim Şirketi'nden istenilmesine ilişkin ödeme emrinin anılan şirkete 24/07/2018 tarihinde tebliğ edildiği, söz konusu bedelin ilgili şirket tarafından ödenmediği, ayrıca tahakkuk işlemine ve ödeme emrine karşı da herhangi bir dava açılmadığı, borçların tahsil edilememesi üzerine asıl borçlu şirketin malvarlığının araştırıldığı, asıl borçlu şirketin bazı bankalarda bulunan cüzi miktarlı alacaklarına ve Adana ili, Kozan ilçesi, ... Köyü, ... erişim numaralı ve ruhsat alanı 1127,34 hektar olan m35c1 m35c2 paftalarda bulunan IV. grup ... ruhsat numaralı maden işletme ruhsatına haciz konulduğu, ayrıca ... Dış Ticaret Madencilik San. Tic. A.Ş. tarafından 2018 yılı içerisinde asıl borçlu şirketten Ba formu ile 9 adet belge karşılığı 86.625.185,00-TL tutarında mal ve hizmet alındığının bildirilmesi üzerine adı geçen şirkete 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun'un 79. maddesi uyarınca gönderilen haciz bildirisi ile ... Maden Arama ve İşletme A.Ş.'nin ödenmemiş borçlarının bulunduğu, bu nedenle alacağın tahsili amacıyla bahse konu mükellefin taraflarında bulunan hak ve alacaklarının bloke edilerek T.C. Ziraat Bankası Adana Şubesinde bulunan vergi dairesi hesabına aktarılması gerektiğinin bildirildiği, söz konusu haciz bildirimi üzerine ... Dış Ticaret Madencilik San. Tic. A.Ş. tarafından ...tarih ve ... kayıt numarası ile vergi dairesine gönderilen dilekçede, Horzum Maden Arama ve İşletme A.Ş.'ye olan borçlarından dolayı vadesi geldiğinde ödenmesi gereken tutarların bloke edilerek vergi dairesi banka hesabına aktarılacağının beyan ve taahhüt edildiği, ancak 03/07/2019 tarihinde ... Dış Ticaret Madencilik San. Tic. A.Ş. tarafından, "... Maden Arama ve İşletme Anonim Şirketi'nin şirketlerinden alacağının bulunmadığının" belirildiği, bunun üzerine asıl borçlu şirket hakkında yapılan malvarlığı araştırması sonucunda; amme borçlusunun haczedilen malvarlığının amme alacağını karşılamayacağı, haczedilen malvarlığının satılarak paraya çevrilmesi halinde dahi satış bedelinin amme alacağını karşılamayacağı, dolayısıyla amme alacağının tahsil edilmeyeceğinin anlaşıldığı, bu nedenle söz konusu amme alacağının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un Mükerrer 35. maddesi uyarınca kanuni temsilci sıfatıyla davacıdan tahsili amacıyla... tarih ve ..., ... ana takip nolu ödeme emirlerinin düzenlenmesi üzerine, anılan ödeme emirlerinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 55. maddesinde, amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumunun bir ödeme emri ile tebliğ olunacağı, 58. maddesinde, kendisine ödeme emri tebliğ olunan şahsın, böyle bir borcu olmadığı veya kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı hakkında tebliğ tarihinden itibaren 15 (onbeş) gün içinde dava açabilecekleri, 62. maddesinde, borçlunun, mal bildirimde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen borçlu veya üçüncü şahıslar elindeki menkul mallar ile gayri menkullerinden, alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarın tahsil dairesince haczolunacağı hükümlerine yer verilmiştir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesinde; tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatlar gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mükellef veya vergi sorumlusu olmaları halinde bunlara düşen ödevlerin kanuni temsilcileri tarafından yerine getirileceği, kanuni temsilcilerin bu ödevleri yerine getirmemeleri yüzünden mükelleflerin veya vergi sorumlularının mal varlığından tamamen veya kısmen alınmayan vergi ve buna bağlı alacakların, kanuni ödevleri yerine getirmeyenlerin mal varlıklarından alınacağı, 6183 sayılı Kanun'un Mükerrer 35. maddesinde ise; tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacaklarının, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği, amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilci veya teşekkülü idare edenlerin farklı şahıslar olmaları halinde bu şahısların, amme alacağının ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulacağı, kanuni temsilcilerin sorumluluklarına dair 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nda yer alan hükümlerin, bu maddede düzenlenen sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesinden; tüzel kişiliğe sahip şirketlerin vergi borçlarından dolayı öncelikle o şirket adına tarh ve tahakkuk işlemi yapılacağı, borç ödenmediği takdirde şirket adına ödeme emri düzenlenip usulüne uygun olarak tebliğ edilmek suretiyle kamu alacağının şirketten tahsil edilmesi için idarece 6183 sayılı Kanun'da sayılan tüm takip yollarının tüketileceği ve buna rağmen şirketin borcu karşılayabilecek düzeyde haczi kabil malı bulunmaması veya bulunan malların satış bedelinin borcu karşılamaması durumunda ise şirket kanuni temsilcisi olanlar adına 6183 sayılı Kanun'un Mükerrer 35. maddesi uyarınca ödeme emri düzenlenebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Buna göre, kanuni temsilci hakkında cebren tahsilat sürecinin başlaması, şirket adına düzenlenen ödeme emrinin usulüne uygun olarak şirkete tebliğ edilmesine ve devamındaki takip yollarının tüketilmesine bağlıdır.
Uyuşmazlıkta, davacının kanuni temsilcisi olduğu ... Maden Arama ve İşletme A.Ş.'nin 2016 ve 2017 yıllarına ait Devlet hakkı borçlarının anılan şirketten tahsil edilemediğinden bahisle sözü edilen kamu alacağının tahsili amacıyla ilgili dönemde kanuni temsilci olduğu belirtilen davacı adına ödeme emirlerinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Dava dosyasına ibraz edilen bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde, dava konusu ödeme emri düzenlenmeden evvel asıl borçlu ... Maden Arama ve İşletme A.Ş. adına takip yapıldığı, ödeme emirleri düzenlendiği, borçların tahsil edilememesi üzerine asıl borçlu şirketin malvarlığının araştırıldığı, asıl borçlu şirketin bazı bankalarda bulunan cüzi miktarlı alacaklarına haciz konduğu, diğer yandan asıl borçlu şirketin iştigal konusunun "maden arama ve işletme" olması nedeniyle, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'ne gönderilen haciz bildirisi ile asıl borçlu şirketin Adana ili, Kozan ilçesi, ... Köyü, ... erişim numaralı ve ruhsat alanı 1127,34 hektar olan ..., ... paftalarda bulunan IV. grup ... ruhsat numaralı maden işletme ruhsatına haciz konulduğu, ayrıca dava dışı Akmetal Dış Ticaret Madencilik San. Tic. A.Ş. tarafından 2018 yılı içerisinde asıl borçlu şirketten Ba formu ile 9 adet belge karşılığı 86.625.185,00-TL tutarında mal ve hizmet alındığının bildirilmesi üzerine adı geçen şirkete 6183 sayılı Kanun'un 79. maddesi uyarınca gönderilen haciz bildirisiyle Horzum Maden Arama ve İşletme A.Ş.'nin ödenmemiş vergi borçlarının bulunduğu, bu nedenle vergi dairesi alacağının tahsili amacıyla bahse konu mükellefin taraflarında bulunan hak ve alacaklarının bloke edilerek, T.C. Ziraat Bankası Adana Şubesinde bulunan vergi dairesi hesabına aktarılması gerektiğinin bildirildiği, söz konusu haciz bildirimi üzerine ... Dış Ticaret Madencilik San. Tic. A.Ş. tarafından... tarih ve ... kayıt numarası ile vergi dairesine gönderilen dilekçede, ... Maden Arama ve İşletme A.Ş.'ye olan borçlarından dolayı vadesi geldiğinde ödenmesi gereken tutarların bloke edilerek vergi dairesi banka hesabına aktarılacağının beyan ve taahhüt edildiği görülmektedir.
Asıl borçlu şirket adına olan ve üzerine haciz konulan maden ruhsatının ekonomik bir değer taşıdığı ve Maden Kanunu çerçevesinde devrinin mümkün olduğu, bu nedenle de haczi kabil olan ve asıl borçlu şirketin malvarlığı unsurları içerisinde bulunan alacak ve haklar kapsamında yer alan bir hak olarak değerlendirileceği tabiidir. Maden ruhsat hakkının yasal dayanağı olan, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun bu hakka ilişkin maddeleri incelendiğinde, ilgili Kanun'un 40. maddesinin 1. fıkrası ile madenin işletilmesi için gerekli olan ve tek başına bir değer ifade eden her türlü malın münferiden haczi yasaklanmışken, aynı maddenin 2. fıkrasında ise haczi mümkün olan kıymetler belirtilmiş ve hangi durumlarda haczin mümkün olacağı belirlenmiştir. İlgili Kanun gereği haczi yasaklanmayan maden işletme ruhsatına ilişkin olarak anılan Kanun'un 27. maddesinde maden işletme ruhsatının başkasına devredilebileceği, 39. maddesinde rehnedilebileceği, 43. maddesinde üzerine ipotek tesis olunabileceği, 40. maddenin 3. fıkrasında bir madenin tamamının icra yolu ile satışının 43. maddedeki yazılı usule tabi olduğu ve 38. maddesinde maden haklarının devir, intikal, haciz, rehin, ipotek veya sona erme durumlarının maden siciline işleneceği düzenlenmiş olup, söz konusu hakkın satışının/paraya çevrilmesinin mümkün olduğu açık olarak belirtilmiştir.
Bu itibarla, asıl borçlu şirketin vergi borcundan kaynaklanan amme alacağı nedeni ile asıl borçlu şirket adına olan ve ekonomik değeri bulunan maden işletme ruhsatı hakkı üzerine uygulanan haciz işlemi sonrasında paraya çevrilme ve tahsilat yoluna gidilmediği gibi asıl borçlu şirketten 2018 yılı içerisinde 9 adet belge karşılığı 86.625.185,00-TL mal ve hizmet alımı gerçekleştirdiğini Ba formu ile bildiren ... Dış Ticaret Madencilik San. Tic. A.Ş.'ye 6183 sayılı Kanun'un 79. maddesi uyarınca gönderilen haciz bildirimi üzerine adı geçen şirketçe ... Maden Arama ve İşletme A.Ş.'ye olan borçlarından dolayı vadesi geldiğinde ödenmesi gereken tutarların bloke edilerek vergi dairesi banka hesabına aktarılacağının beyan ve taahhüt edilmesine rağmen davalı idarece asıl borçlu şirkete ait mal, hak ve alacaklar tahsile çalışılarak asıl borçlu şirketin tüm malvarlığı ve hakları tüketilmeden davacı hakkında takip yapıldığı sonucuna varıldığından, 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesinde aranan "amme alacağının asıl borçlu şirketten tahsil edilemediği veya tahsil edilemeyeceğinin anlaşıldığı" koşulunun mevcut olayda yerine getirilmeden kanuni temsilci sıfatıyla davacı adına düzenlenen ödeme emrinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Öte yandan, davalı idarece davacı lehine hükmedilen vekalet ücreti yönünden temyiz isteminde bulunulmuş ise de, bozma kararı üzerine yeniden yapılacak yargılamada bu hususun da değerlendirileceği tabiidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ...gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 20/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.