T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/1163
Karar No : 2025/8013
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... A.Ş.
VEKİLLERİ : Av. ... - Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Şırnak ili, Silopi ilçesi sınırları dahilinde bulunan IV. Grup/b asfaltit işletme ruhsat sahasında rödovansçı olan davacı şirket tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının, komisyon raporunda belirlenen ocak başı satış fiyatından düşük kaldığı gerekçesiyle 1.597.646,29-TL buluculuk hakkı bedelinin ödenmesine ilişkin Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Fizibilite Etütleri Daire Başkanlığının 06/08/2018 tarih ve E.14403 sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Mardin 1. İdare Mahkemesince verilen 03/06/2020 tarih ve E:2019/11, K:2020/1157 sayılı kararda; davacı şirketin rödövansçısı olduğu Şırnak ili, Silopi ilçesindeki ruhsat sahasına ilişkin olarak 09/05/2018 tarih ve 800936 sayılı Makam Oluruna istinaden (mülga) Maden İşleri Genel Müdürlüğü personelince mahallinde denetimlerde bulunulduğu, yapılan denetimler sonucunda davacı şirketin çıkardığı asfaltit madenine ilişkin 2017 yılına ait ortalama ocak başı satış fiyatının düşük olarak gösterildiğinin denetim sonucunda hazırlanan raporda tespit edildiği, bununla birlikte söz konusu raporda Genel Müdürlükçe, asfaltit ile (orjinal) kömür denk olarak değerlendirdiğinden, ocak başı satış fiyatları (OBSF) açısından da, asfaltit ocak başı satış fiyatıyla ilgili herhangi bir komisyon raporu olmamasına rağmen kömür komisyon raporundaki değerler esas alınarak ocak başı satış fiyatı hesaplanması yoluna gidildiği, söz konusu ruhsat sahasında istihraç edilen asfaltit madenine ilişkin ocak başı satış fiyatının kömür için 2017 yılına ilişkin belirlenmiş komisyon raporlarındaki ocak başı satış fiyatı değerleri esas alınarak ton başına 4519 kcal * 0,060 TL/Ton = 271,14 TL/Ton olarak belirlendiği, sözü edilen rapor üzerine dava konusu işlem tesis edilerek anılan yıla ilişkin olarak eksik beyan edilen buluculuk hakkının ikmal edilerek gecikme cezalarıyla birlikte ödenmesinin istenildiği, mevzuat düzenlemeleri birlikte değerlendirildiğinde; buluculuk hakkının, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınacağının belirtildiği, üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyatın ocak başı satış fiyatı olduğunun anlaşıldığı, başka bir ifade ile bir madenin buluculuk hakkına esas alınacak ocak başı satış fiyatının, pazar ortamında o madenin tüvenan halinin işletmelerde ocak başındaki satışında gerçekleşen reel piyasa değeri olduğu, somut olayda; 2017 yılına ait asfaltit madenine ilişkin olarak belirlenmiş ve ilan edilmiş bir ocak başı satış fiyatının bulunmadığı, bunun yanında asfaltit madeninin ocak başı satış fiyatıyla ilgili olarak işbu madenin tüvenan halinin işletmelerde ocak başındaki satışında gerçekleşen reel piyasa değerinin tespitine yönelik olarak davalı idare tarafından bir piyasa araştırması yapılmadığı, bunun bir sonucu olarak da yapılan denetimler sonucunda söz konusu yıllara ilişkin olarak kömür ocak başı satış fiyatlarının emsal olarak alındığı ve kıyas yoluyla asfaltit madeninin mezkûr yıllara ait ocak başı satış fiyatının belirlendiği ve buluculuk hakkı tahakkuk ettirildiği, bu durumda; davacı şirketin istihraç ettiği asfaltit madeninin 2017 yılındaki buluculuk hakkına esas ocak başı satış fiyatının, yukarıda yer verildiği gibi bir piyasa araştırması yapılarak tespit edilip akabinde işlem tesis edilmesi gerekirken aksi yönde hareket edilerek; Şırnak-Silopi asfaltitlerinin diğer kömür çeşitleriyle aynı grupta değerlendirilerek asfaltitin yerli yakıt türü olan kömürle aynı grupta nitelendirilmesi ve bu nedenle 2017 yılına ilişkin kömür için belirlenen ocak başı satış fiyatlarının dikkate alınarak ilave buluculuk hakkı tahakkuk ettirilmesinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usul yönünden; davacının taraf ehliyeti olmadığı, dava konusu işlem Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından tesis edildiğinden anılan idarenin hasım mevkiine alınması gerektiği, esas yönünden ise; Şırnak ili, Silopi ilçesi dahilindeki S.12450 nolu ruhsat sahasındaki madenle ilgili Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından MTA adına asfaltit buluculuk belgesi düzenlendiği, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesi ve Maden Yönetmeliği'nin ilgili maddeleri gereği, Devlet hakkının ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınmasının hükme bağlandığı, Kanun ve Yönetmelik hükümlerinde, ocak başı satış fiyatının emsal fiyatlardan düşük olamayacağı ve emsal fiyat belirleme usul ve esaslarının Genel Müdürlükçe ilan edileceği ve belirleneceği düzenlemelerinin yer aldığı, dava konusu işlemin keyfi bir uygulama olmayıp, kamu menfaatleri doğrultusunda, kanun ve yönetmelik hükümleri kapsamında, Devletin hak kaybını önlemek amacıyla tesis edildiğinin açık olduğu belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Şırnak ili, Silopi ilçesi sınırları dahilinde bulunan IV. Grup/b asfaltit işletme ruhsat sahasında rödovansçı olan davacı şirket tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının, komisyon raporunda belirlenen ocak başı satış fiyatından düşük kaldığı gerekçesiyle 1.597.646,29-TL buluculuk hakkı bedelinin ödenmesine ilişkin Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Fizibilite Etütleri Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (f) bendinde, idarî dava dileçelerinin "husumet" yönünden inceleneceği belirtilmiş, 6. fıkrasında, ilk incelemeye tâbi hususların tespiti hâlinde davanın her aşamasında 15. maddenin uygulanacağı hükme bağlanmış; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, "3/f bendine göre, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması hâlinde, dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine" karar verileceği ifade edilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, Şırnak ili, Silopi ilçesi sınırları dahilinde bulunan IV. Grup/b asfaltit işletme ruhsat sahasında rödovansçı olan davacı şirket tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının, komisyon raporunda belirlenen ocak başı satış fiyatından düşük kaldığı gerekçesiyle 1.597.646,29-TL buluculuk hakkı bedelinin ödenmesine ilişkin Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Fizibilite Etütleri Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle işbu davanın açıldığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava dilekçesinde Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı hasım gösterilmiş olup, İdare Mahkemesince 22/05/2019 tarihinde verilen hasım düzeltme ara kararıyla Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığının hasım mevkiinden çıkarılmasına ve Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün hasım mevkiine alınmasına karar verilmiş ise de, davaya konu işlem Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Fizibilite Etütleri Daire Başkanlığınca tesis edilmiş olduğundan, davanın Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü husumetiyle görülüp karara bağlanması gerekmektedir.
Bu itibarla; İdare Mahkemesince, Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü hasım konumuna alınarak dosya tekemmül ettirildikten sonra bir karar verilmesi gerektiğinden, yanlış hasım ile görülen dava neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararında ve bu karara yönelik istinaf başvurusunu reddeden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 23/10/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.