T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2676
Karar No : 2025/225
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR: I- (DAVACILAR)...'e velayeten Kendi Adlarına Asaleten ... ve ...
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K... sayılı kararının, taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, davacı ...'in, 10/04/2016 tarihinde evin önünde oynarken davalı idarenin gerekli tedbirleri almaması neticesi sokak köpeği saldırısına maruz kaldığı ileri sürülerek, uğranıldığı iddia edilen zararlara karşılık olarak fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla çocuk ... için 100,00-TL maddi, 500.000,00-TL manevi, anne ... için 100.000,00-TL manevi, baba ... için 100.000,00-TL manevi olmak üzere toplam 100,00-TL maddi ve 700.000,00-TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödenmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararda; dava dilekçesinde ve Mahkemelerinin 03/12/2019 tarihli Ara Kararına cevaben davacılar vekilince sunulan dilekçede maddi zarara ilişkin istemin, davacı ...'in uğradığı saldırı neticesinde yüzünde oluşan izlerin düzeltilmesi için yaptırılması planlanan estetik operasyonlara ve yapılmış olan tedavi, yol ve konaklama giderlerine ilişkin olduğunun belirtildiği, yapıldığı iddia edilen masraflara ilişkin herhangi bir belge sunulmadığı, bu durumda ileriye dönük, ortaya çıkması muhtemel, başka bir ifade ile henüz gerçekleşmemiş zararlara yönelik olduğu ve saldırı sonrası süreçte yapıldığı iddia olunan harcamaların belgelenmemiş olması gerekçesiyle maddi tazminat isteminin reddine, olayın aniden vuku bulması nedeniyle yaşanan panik ve dehşet hali, davacı ...'in olay tarihinde 6 yaşında olması, olayın dehşeti, ağır ameliyatlar geçirmiş olması, kuduz tedavisi görüp yoğun bakımda bir hafta kadar kalması, yüzündeki izlerin kalıcı olması, küçük yaşta böyle bir saldırıya maruz kalmasının ruhsal durumunda yarattığı olumsuz etki dikkate alınarak ... için takdiren 30.000,00- TL manevi tazminatın; anne ve babanın duyduğu elem ve ızdıraba karşılık takdiren, anne ... için 10.000,00- TL manevi tazminatın ve baba ... için 10.000,00-TL manevi tazminatın kabulüne ve geri kalan kısımların reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesince İdare Mahkemesi kararının; maddi tazminatın esasına ilişkin kısmının kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığından kararın bu kısmı yönünden, davacıların maddi tazminata yönelik istinaf başvurusunun reddine, manevi tazminata yönelik davacıların istinaf istemi incelendiğinde ise ...'in, 10/04/2016 tarihinde evin önünde oynarken davalı idarenin gerekli tedbirleri almaması neticesi sokak köpeği saldırısına uğradığı, özellikle yüz ve baş bölgesinden ısırılmak suretiyle ağır bir şekilde yaralandığı, küçük yaşta yaşadığı bu olayın kendisini ömür boyu etkileyecek olması ve olayın küçük çocuğun evin önünde oynarken gerçekleştiği dikkate alındığında müterafik kusurdan da bahsedilemeyeceği hususları değerlendirildiğinde, olay nedeniyle duyulan acı ve elemle orantılı olacak şekilde davacılardan ... için 200.000,00-TL, baba ... için 50.000,00-TL, anne ... için 50.000,00-TL olmak üzere toplam 300.000,00-TL manevi tazminatın idare tarafından davacılara ödenmesi gerektiği belirtilerek, davacıların manevi tazminata yönelik istinaf başvurusunun kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına, davacılardan ... için 500.000,00-TL manevi tazminat isteminin 200.000,00-TL'sinin kabulüne, geriye kalan 300.000,00-TL'sinin ise reddine, baba ... için 100.000,00-TL manevi tazminat isteminin 50.000,00-TL'sinin kabulüne, geriye kalan 50.000,00- TL'sinin ise reddine, anne ... için 100.000,00-TL manevi tazminat isteminin 50.000,00-TL'sinin kabulüne, geriye kalan 50.000,00-TL'sinin ise reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, ...'in evinin önünde oynarken başıboş köpeğin saldırısına maruz kaldığı, saldırgan köpek tarafından yüzü, kolu, kafası ve vücudunun değişik yerlerinin ısırıldığı, ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... sayılı soruşturma dosyasından da anlaşılacağı üzere birkaç gün içerisinde 14 kişinin birkaç farklı başıboş köpek tarafından saldırıya uğradığı, olay nedeniyle ...'in yüzünde sabit izler kaldığı, ayrıca saldıran köpeğin kuduz olma ihtimaline binaen 10 güne yakın süre boyunca kuduz aşısı olduğu, ...'in olay tarihinde 6 yaşında olduğu, açılan yaralarının ameliyatla dikişle tutturulduğu, kuduz belirtileri göstermesi nedeniyle ... Üniversitesinde 1 hafta kadar çocuk yoğun bakımında tutulduğu, hastaneden çıktıktan sonra 1 yıl boyunca travmatik belirtiler gösterdiği, ailenin de ağır bir psikolojik süreçten geçtiği, zarara sebebiyet verenin Belediyenin başıboş köpekler açısından yaptığı denetim yetersizliği olduğu, idarenin hem kusur hem de kusursuz sorumluluğu bulunduğu, ...'in şu ana kadar meydana gelen ve bu tarihten itibaren meydana gelebilecek tedavi giderleri, estetik ameliyat ücretleri, yol masrafları, konaklama giderleri, için fazlaya ilişkin hak ve alacaklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik 100,00 TL maddi tazminat ödenmesi gerektiği, kabul edilen manevi tazminat miktarının yeterli olmadığı, davalı idarenin istinaf kanun yoluna başvurmamış olduğu, bu nedenle temyiz iddialarının dinlenemeyeceği, davalı kurum vekilinin istinaf kanun yoluna başvurmamış olmalarına rağmen taraflarınca dosyanın istinafa taşınmasından dolayı yargılamanın devam etmesi neticesinde davanın kısmi kabulüne kısmı reddine hükmetmesinden dolayı kurum lehine vekalet ücretine hükmedilemeyeceği ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, idareye her ne kadar hizmet kusuru atfedilerek davacılar lehine manevi tazminata hükmedilmişse de re'sen araştırma ilkesi gereği olay mahalline ilişkin teferruatlı delil araştırması yapılmadığı, zarar görenin ve velayeti altında bulunduğu ebeveynlerinin kusurlarının olup olmadığına ilişkin de değerlendirme yapılması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Taraflarca savunma dilekçesi verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
10/04/2016 tarihinde ... ili ... ilçesi ... mahallesindeki evinin önünde oynayan davacı ...'in başıboş sokak köpeğinin saldırısına uğradığı, kaçmaya çalışırken evinin önünde yüzünden ısırıldığı, ... Devlet Hastanesinde yapılan ilk müdahalenin ardından ... Eğitim ve Araştırma Hastanesine sevk edildiği, burada yüzünde köpek saldırısı neticesinde oluşan derin yarık ve kesiklerin ameliyat edildiği, ... Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında aynı ilçede 14 farklı köpek saldırısının rapor edilmesi üzerine ölü bulunan üç köpeğin kuduz olup olmadıklarının anlaşılması için analize yollandığı, köpeklerden ikisinde kuduz virüsü çıkması neticesinde ...'e ve ailesine aşı yapılmaya başlandığı, ...'daki ameliyat sonrası ...'a dönen ...'in kuduz belirtileri göstermesi üzerine 26/04/2016 tarihinde ... Üniversitesi Tıp Fakültesine sevk edilerek bir hafta yoğun bakımda tedavi gördüğü, olayın sonrasında da kabuslar görüp ciddi travmalar yaşadığı, ailesinin de olay ve sonrasında olanlardan etkilendiği, davacı vekili tarafından dosyaya sunulan ...'in güncel fotoğraflarında da yüzünde köpek saldırısından kaldığı anlaşılan belirgin izlerin olduğu, davacılar vekili tarafından ... Belediyesine 17/10/2018 tarihinde maddi manevi tazminat talepli olarak başvurulduğu, başvurunun zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 125. maddesinde; idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.
3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında 174 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 13/12/1983 Gün ve 174 Sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Kaldırılması ve Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında 202 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun'un 02/07/2018 tarih ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 41. maddesiyle ilga edilen 8. maddesinde;
"Bakanlığın kuruluş amaçlarını gerçekleştirmek ve yürütmekte oldukları hizmetleri vatandaşlara sunmakla görevli bakanlık taşra teşkilatı, ihtiyaca göre aşağıdaki kuruluşların tamamından veya birkaçından meydana gelecek şekilde düzenlenir.
a) İl valisine bağlı il kuruluşları,
b) Kaymakama bağlı ilçe kuruluşları,
c) Doğrudan merkeze bağlı taşra kuruluşları." hükmü bulunmaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; çevre ve çevre sağlığı hizmetlerini yapmak veya yaptırmak belediyenin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış, 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ise, belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer almıştır.
Olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan haliyle; 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun "Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması" başlıklı 6. maddesinin dördüncü fıkrasında; "Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. Müşahede yerlerinde kısırlaştırılan, aşılanan ve rehabilite edilen hayvanların kaydedildikten sonra öncelikle alındıkları ortama bırakılmaları esastır." hükmü, "Yerel hayvan koruma görevlilerinin sorumlulukları" başlıklı 18. maddesinin 2. fıkrasında ise; "Yerel hayvan koruma görevlileri; bölge ve mahallerindeki, öncelikle köpekler ve kediler olmak üzere, sahipsiz hayvanların bakımları, aşılarının yapılması, aşılı hayvanların markalanması ve kayıtlarının tutulmasının sağlanması, kısırlaştırılması, saldırgan olanların eğitilmesi ve sahiplendirilmelerinin yapılması için yerel yönetimler tarafından kurulan hayvan bakımevlerine gönderilmesi gibi yapılan tüm faaliyetleri yerel yönetimler ile eşgüdümlü olarak yaparlar." kuralı yer almaktadır.
Olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan 12/05/2006 tarihli ve 26166 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde "Bakanlık"ın Çevre ve Orman Bakanlığı'nı, (k) bendinde, "Genel Müdürlük"ün Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nü, (p) bendinde "İl müdürlüğü"nün İl çevre ve orman müdürlüğünü ifade ettiği belirtilmiş; "İl Müdürlüğünün Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; "Yerel hayvan koruma görevlileri ve gönüllü kuruluşlar ile işbirliği yaparak sahipsiz hayvanların kontrolünü takip etmek", (g) bendinde; "Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanlar ile ilgili olarak belediyelerce geçici bakımevlerinin oluşturulmasını sağlatmak", (ğ) bendinde; Bu Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak için gerekli denetimleri yapmakla ve denetim sonucunda bu Yönetmelik hükümlerine aykırı davrananlara 5199 sayılı Kanunun ilgili maddesinde geçen hükümleri uygulamak" İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün görev ve sorumlulukları arasında sayılmış; 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; hayvanların korunması, sorunların tespiti ve çözümlerini karara bağlamanın, her ilde valinin başkanı olduğu il hayvan koruma kurulunun görev ve sorumlulukları arasında olduğu kural altına alınmış, "Belediyelerin alacağı tedbirler" başlıklı 7. maddesinde ise, "sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması, kısırlaştırılması, aşılanması, gerekli tıbbî bakımlarının yapılması ve işaretlenmesi, alındığı ortama geri bırakılması, sahiplendirilenlerinin kayıt altına alınması" belediyelerin görevleri arasında sayılmıştır.
Yukarıda yer verilen 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve bu Kanun'a dayanılarak hazırlanan Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği'nin yürürlüğe konulduğu tarihlerde anılan mevzuatta görev ve sorumlulukları belirlenen merkezi idare ve taşra teşkilatı yapısının süreç içerisinde aşağıda belirtilen şekilde değiştirildiği görülmektedir:
5199 sayılı Kanun'un yürürlüğe konulduğu tarihte yürürlükte bulunan 4856 sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 2. maddesinde; "Hayvanların korunmasına yönelik çalışmaları, ilgili bakanlık, kurum ve kuruluşların işbirliği ile yapmak, yaptırmak, bu konuda yürütülen faaliyetleri desteklemek, denetlemek ve denetlenmesini sağlamak." Çevre ve Orman Bakanlığının görevleri arasında sayılmış ve 8. maddesinde; "Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü", Çevre ve Orman Bakanlığının ana hizmet birimleri arasında yer almıştır. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün görevlerini kural altına alan 13. maddede de; hayvanların korunmasına yönelik çalışmaları, ilgili bakanlık, kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum örgütleriyle işbirliği içinde yapmak, yaptırmak, bu konuda yürütülen faaliyetleri desteklemek, denetlemek ve denetlenmesini sağlamak görevi anılan hizmet birimine verilmiştir.
Çevre ve Orman Bakanlığı, 04/07/2011 tarih ve 27984 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve 645 sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile yeniden teşkilatlandırılmış, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü hizmet birimi Orman ve Su İşleri Bakanlığı kapsamında tekrar kurulmuş ve bu Müdürlüğün görevleri böylece Orman ve Su İşleri Bakanlığına devredilmiştir. 645 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 30. maddesinin 1. fıkrasında; "Mevzuatta bu Kanun Hükmünde Kararname ile Orman ve Su İşleri Bakanlığına devredilen birimlerle ilgili görevler nedeniyle Çevre ve Orman Bakanlığına yapılmış olan atıflar Orman ve Su İşleri Bakanlığına, Çevre ve Orman Bakanına yapılmış olan atıflar Orman ve Su İşleri Bakanına yapılmış sayılır." hükmüne yer verilmiş ve aynı Kanun Hükmünde Kararname'nin 20. ve 26. maddesinin verdiği yetki uyarınca Bakanlığın taşra teşkilatlanması bölge müdürlükleri, şube müdürlükleri ve şeflikler olarak kurulmuştur. (13/02/2018 tarihli ve 681 sayılı Bakanlık Makamını Oluru ile yürürlüğe giren "Orman ve Su İşleri Bakanlığı Taşra Teşkilatının Kuruluşu ve Görevleri İle Çalışma Usûl ve Esasları Hakkında Yönetmelik")
Bununla beraber, 02/07/2018 tarih ve 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 28. maddesi ile 645 sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname yürürlükten kaldırılmış, 216. maddesinde; "Kanun ve kanun hükmünde kararnamelerle bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan atıflar Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde bunlara karşılık olarak belirtilen ve düzenlenen bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına yapılmış sayılır." hükmü yer almıştır.
Nitekim 10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 420. maddesi ile Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, hizmet birimi olarak yeniden kurulmuş, en son 28/12/2024 tarih ve 32766 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne eklenen 57. bölüm ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli, Tarım ve Orman Bakanlığa bağlı bir Müdürlük olmuştur. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Genel Müdürlüğün görev ve yetkilerini düzenleyen 792/Z maddesinde; 24/06/2004 tarihli ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ile verilen görevleri yürütmek yer almış, 792/ÇÇ maddesinde; Genel Müdürlüğün taşra teşkilatının bu Bölüme ekli (I) sayılı Cetvelde gösterilen bölge müdürlüklerinden oluşacağı, Bakanlıkça bölge müdürlüklerine bağlı şube müdürlükleri, doğa koruma ve milli parklar müdürlükleri, milli park müdürlükleri ve şeflikler kurulabileceği belirtilmiş, Geçici 1. maddesinin 3. fıkrasında; "Genel Müdürlüğe verilen görevlerle ilgili olarak; mevzuatta Bakanlık, Bakanlık mülga Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ve Bakanlık mülga bölge müdürlükleri ile bunların yöneticilerine yapılan atıflar, ilgisine göre Genel Müdürlük ve Genel Müdürlüğün taşra teşkilatı ile bunların yöneticilerine yapılmış sayılır." hükmüne yer verilmiştir.
İdari teşkilatlanmada meydana gelen değişiklikler böyle iken, 5199 sayılı Kanun'da ise 14/07/2021 tarih ve 31541 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7332 sayılı Kanun ile "Tanımlar" başlıklı 3. maddede yer alan "Bakanlık" ibaresi Çevre ve Orman Bakanlığından Tarım ve Orman Bakanlığına, "İl hayvanları koruma kurulu" başlıklı 15. maddede yer alan "İl çevre ve orman müdürü" ibaresi "Doğa koruma ve milli parklar il şube müdürü"ne, "İl tarım müdürü" ibaresi "Tarım ve orman il müdürü"ne olacak şekilde değiştirilmiş, il hayvanları koruma kurulu sekretaryasını yapmak görevi doğa koruma ve milli parklar il şube müdürlüğüne verilmiştir.
Böylece, idari teşkilatlanmadaki bazı değişikliklerin 5199 sayılı Kanun'a 14.07.2021 tarihinde yürürlüğe giren Kanun ile işlendiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan; 2577 sayılı Kanunun 2. maddesinde, idari dava türleri; iptal, tam yargı ve kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar olarak sayılmış; 14. maddesinde, dava dilekçelerinin ilk inceleme sırasında "idari merci tecavüzü" ve "husumet" yönlerinden de inceleneceği ve bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, davanın yanlış hasım gösterilerek açılması halinde dava dilekçesinin mahkemece tespit edilecek gerçek hasma tebliğine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yapılan yargılamada, yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; sahipsiz hayvanların, başta köpekler olmak üzere, korunması, bakım ve gözetimi, saldırgan olanlarının eğitilmesi ve sahiplendirilmeleri, hayvan bakımevlerinin kurulması vb. birtakım görev ve sorumlulukların valiliklere, büyükşehir olan yerlerde büyükşehir belediyelerine ve ilçe belediyelerine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, "ilgili mevzuat" başlığı altında yer verilen açıklamalar doğrultusunda sorumlu idarelerin belirlenmesi yönünden yeniden bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Kamu idareleri yapmakla yükümlü bulundukları hizmetleri gereği gibi ifa etmekle beraber bu hizmetin işleyişini sürekli olarak kontrol etmek ve hizmetin yürütülmesi sırasında gerekli önlemleri almakla da yükümlüdür. İdarece bu yükümlülüğünün yerine getirilmemesi suretiyle hizmetin kötü veya geç işlemesi ya da gereği gibi işlememesi sonucunda bir zarara sebebiyet verilmiş olmasının, idareye hizmet kusuru nedeniyle meydana gelen maddi veya manevi zararları tazmin sorumluluğu yükleyeceği idare hukukunun yerleşmiş ilkelerindendir.
Olayda; ilgili mevzuat gereği sahipsiz hayvanların bakım ve gözetimi, saldırgan olanlarının eğitilmesi ve sahiplendirilmeleri, hayvan bakımevlerinin kurulması, sahipsiz hayvanların kontrolünü takip etmek, sahipsiz hayvanlarla ilgili sorunların tespiti ve bu sorunların çözümlerini karara bağlama konusunda davalı belediyenin yanında görevli ve yetkili olduğu görülen Ağrı Valiliğinin de hasım mevkiine alınması gereklidir.
Bununla birlikte, önceden Çevre ve Orman Bakanlığının valiliklere bağlı il çevre ve orman müdürlükleri tarafından yerine getirilen görevler, Bakanlık örgütlenmesinde gerçekleşen değişiklikler sonucunda önce bölge ve şube müdürlükleri taşra teşkilatlanmasına sahip Orman ve Su İşleri Bakanlığı, sonra Tarım ve Orman Bakanlığı en son olarak da ayrı kamu tüzel kişiliğini haiz Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne devredilmiştir. Diğer bir anlatımla, hayvanları koruma mevzuatı kapsamında il valiliğine bağlı görev yapan il çevre ve orman müdürlükleri mevzuat değişiklikleriyle kaldırılmış, yerine, belirlenen bölgelere göre oluşturulan merkeze bağlı bölge müdürlükleri, illerde ise bölge müdürlüklerine bağlı olarak şube müdürleri hizmet vermeye başlamış olup, olay tarihinde de belirtilen şekilde bir teşkilat yapısının var olduğu görülmektedir. Ancak, temyiz incelemesinin yapıldığı tarih itibarıyla, 5199 sayılı Kanun kapsamında yerine getirilecek görevlerin ayrı tüzel kişiliğini haiz ve bütçesi bulunan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne devredilmesi nedeniyle, bu görevlere bağlı olarak doğacak mali (hukuki) sorumluluğun da kamu hizmetlerinin devamlılığı ilkesi gereğince söz konusu Genel Müdürlüğe karşı da ileri sürülmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, diğer davalı idare yanında, ... Valiliği ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün de hasım mevkiine alındıktan sonra dosya tekemmül ettirilip esas hakkında bir karar verilmesi gerektiğinden, eksik hasım ile görülen dava neticesinde verilen temyize konu kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 30/01/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.