T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/3198
Karar No : 2025/3303
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR: 1- (DAVACI) ...
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALILAR) I- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
II- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ...ili, ... ilçesi, ... Camiinde 10/01/2017 tarihinde meydana gelen tente çökmesi nedeniyle yaralanan davacı tarafından, yaralanmasına sebep olan olayın meydana gelmesinde davalı idarelerin kusur ve sorumluluğunun bulunduğu iddia edilerek, uğranıldığı belirtilen maddi zararlara karşılık fazlaya dair yasal hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000-TL maddi, 100.000-TL manevi tazminatın, (15/04/2021 tarihli miktar artırım dilekçesi ile maddi tazminat miktarı 345.893,05-TL, manevi tazminat miktarı 150.000-TL olarak artırılmıştır) olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; aynı olayla ilgili olarak başka davacı tarafından Mahkemenin ... esas sayılı dosyası ile açılan davada, tazminat talebine konu olayın meydana gelmesinde sorumluluğu bulunanların ve sorumluluk oranlarının tespiti amacıyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verildiği, söz konusu karar gereğince yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu anılan dosyaya sunulan rapora göre, davalı ... Büyükşehir Belediyesinin %70, dava dışı Diyanet İşleri Başkanlığının %10 ve davalı ... Belediyesinin %20 oranında kusurlu olduğu, olayın meydana gelmesinde davacıya atfedilecek herhangi bir kusurun olmadığı, davacı tarafından talep edilen maddi zarar kalemlerine göre yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan 09/02/2021 havale tarihli rapora göre ise davacının maddi zararının toplam 384.325,62-TL olduğunun hesap edildiği, bu durumda, davalı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığının %70 oranında kusurlu olduğu dikkate alınarak belirlenen 269.027,93-TL tazminatın (davacının dava dilekçesindeki talep miktarı ile toplam talep miktarı oranlanarak hesaplanan- 5.000-TL'lik kısmına idareye başvuru tarihi olan 28/11/2018 tarihinden itibaren, kalan 264.027,93-TL'lik kısmına ise miktar artırım dilekçesinin tebliğ tarihi olan 03/05/2021 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine; davalı ... Belediye Başkanlığının %20 oranında kusurlu olduğu dikkate alınarak belirlenen 76.865,12-TL tazminatın [davacının dava dilekçesindeki talep miktarı ile toplam talep miktarı oranlanarak hesaplanan- 5.000-TL'lik kısmına dava tarihi olan 14/02/2019 tarihinden itibaren, kalan 71.865,12-TL'lik kısmına ise miktar artırım dilekçesinin tebliğ tarihi olan 04/05/2021 (miktar artırım dilekçesinin tebliğ tarihi 04/05/2021 olup mahkemece sehven 03/05/2021 yazılmıştır.) tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte] davalı ... Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine, manevi tazminat yönünden yapılan değerlendirmede ise, davacının talebinin kısmen kabulü ile 35.000-TL manevi tazminatın (idareye başvuru tarihi olan 28/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ...Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine, 10.000-TL manevi tazminatın (dava tarihi olan 14/02/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ... Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine, kalan 105.000-TL manevi tazminat talebi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı tarafından, maddi zararının hesaplanmasında asgari ücret geliri bulunduğu değerlendirmesi ile yapılan hesaplamanın gerçeğe uygun olmadığı, terditli hesaplama yapılması gerektiği, tazminata esas gelirin tespitinde eksik inceleme ve hatalı değerlendirme bulunduğu, olaydan önce çalışmaya ara verilen dönemden önceki son maaşın hesaplamada dikkate alınmadığı, hükmedilen manevi tazminatın yetersiz olduğu, davalılar lehine hükmedilen vekalet ücretinin de hak arama özgürlüğünün ihlali niteliğinde olduğu; davalı ...Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, imam ve cemaatin hep birlikte hareket ettiği, kişisel kusurların da bulunabileceği, idarenin hasım konumundan çıkarılması gerektiği, olayla ilgili açılan başka davalarda hasım konumundan çıkarıldıkları, atfedilen %70 kusurun kabul edilemeyeceği, tazminat taleplerinin fahiş olduğu, davalı ... Belediye Başkanlığı tarafından, yürütülen soruşturmada alınan raporlarda belediyenin kusurlu görülmediği, hükme esas alınan bilirkişi raporunun objektif değerlendirmeden uzak olduğu, raporda çelişkili tespitlere yer verildiği, belediyenin camilerin temizlik, bakım ve onarımından sorumlu olmadığı, olayla ilgili açılan başka davalarda kendileri yönünden davanın reddine karar verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yazılı nedenlerin bulunmasına bağlı olup; temyiz incelemesi sonunda karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise kararın düzeltilerek onanmasına karar verileceği kurala bağlanmıştır.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Kararın davacı lehine hükmedilen tazminata işletilecek yasal faiz yönünden incelenmesinden:
Tam yargı davalarında istemle bağlı olma kuralının sebep olduğu hak kayıplarının giderilmesi amacıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin 4. fıkrasına, 30/04/2013 tarihinde yürürlüğe giren 6459 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile "Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir." cümlesi eklenmiştir.
Faiz, idarenin tazmin borcu bağlamında, kişilerin, idarenin eylem ve/veya işlemlerinden dolayı uğradıkları zararların giderilmesi istemiyle başvurmalarına karşın, idarenin zararı kendiliğinden ödemeyip, yargı kararıyla tazminata mahkûm edilmesi sonucunda, tazminatın ödendiği tarihe kadar geçen süre için 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'a göre hesaplanacak tutarı ifade etmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesinde; idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği kuralı yer almakta olup, anılan maddede, idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye başvuruda bulunulmasının dava ön şartı olarak öngörülmesi ve zararın idare tarafından en erken bu tarihte sulhen ödenebilecek olması nedeniyle yargı yerince hükmedilecek tazminat miktarına, ön karar için idareye yapılan başvuru tarihi, görevli olmayan adli yargıda dava açılması halinde adli yargıda dava açıldığı tarih itibarıyla yasal faiz uygulanması ilkesi benimsenmiştir. Nitekim bu durum, Danıştayın yerleşik içtihatlarıyla da kabul edilmiştir.
Uğranılan zararın gerçek miktarının Mahkeme tarafından yapılan inceleme sonucunda net bir şekilde ortaya çıkması durumunda, ortaya çıkan bu gerçek zararın tamamının tazmini amacıyla verilen miktar artırımına ilişkin dilekçenin yeni bir dava niteliğinde olmayıp, mevcut davada talep edilen tazminat miktarının artırımına olanak sağlayan yasal bir hakkın kullanımına ilişkin olduğu da göz önünde bulundurulduğunda, artırılan tazminat miktarı yönünden davanın kabul edilmesi halinde, dava dilekçesiyle talep edilen miktara hangi tarihten itibaren faize hükmedilecekse, yargılama sürecinde belirlenen ve artırma talep edilen miktara da aynı tarihten itibaren faize hükmedilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. (24/10/2024 tarih ve E:2021/5, K:2024/2 sayılı Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu Kararı)
Bu itibarla, İdare Mahkemesi kararında miktar artırım dilekçesi ile artırılan maddi tazminat miktarlarının dilekçenin davalılara tebliğinden itibaren işletilecek yasal faiz ile birlikte ödenmesine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, davalı ... Belediye Başkanlığının Mahkeme tarafından hasım konumuna alındığı, yargı yerince davalı konumuna alınan idareye başvuru şartının aranamayacağı, zira, dava açmadan önce ilgili idareye başvuran ve konunun bir başka idareyle ilgili olduğu kendisine bildirilmeyen davacının, tam yargı davası açma şartını yerine getirmiş olduğu, bu itibarla, hükmedilen tazminatın, davalı ... Belediye Başkanlığı yönünden, yapılan başvuru (28/11/2018) tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte ödenmesi gerekeceği de açıktır.
Bu durumda, İdare Mahkemesi kararında yer alan;
"1- Davacının maddi tazminat talebinin kabulü ile;
a) 269.027,93-TL'lik maddi tazminatın (davacının dava dilekçesindeki talep miktarı ile toplam talep miktarı oranlanarak hesaplanan- 5.000-TL'lik kısmına idareye başvuru tarihi olan 28/11/2018 tarihinden itibaren, kalan 264.027,93-TL'lik kısmına ise ıslah dilekçesinin tebliğ tarihi olan 03/05/2021 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ...Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine,
b) 76.865,12-TL'lik maddi tazminatın (davacının dava dilekçesindeki talep miktarı ile toplam talep miktarı oranlanarak hesaplanan- 5.000-TL'lik kısmına dava tarihi olan 14/02/2019 tarihinden itibaren, kalan 71.865,12-TL'lik kısmına ise ıslah dilekçesinin tebliğ tarihi olan 04/05/2021 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ... Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine,
2-Davacının manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile;
a)35.000-TL manevî tazminatın (idareye başvuru tarihi olan 28/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ...Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine,
b)10.000-TL manevî tazminatın (dava tarihi olan 14/02/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte) davalı ... Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine," şeklindeki ifadelerin,
"1- Davacının maddi tazminat talebinin kabulü ile;
a) 269.027,93-TL'lik maddi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 28/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı ...Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine,
b) 76.865,12-TL'lik maddi tazminatın 28/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı ... Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine,
2-Davacının manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile;
a)35.000-TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 28/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı ...Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine,
b)10.000-TL manevi tazminatın 28/11/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı ... Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine," olarak düzeltilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz istemlerinin reddine,
2. ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen şekilde DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 27/03/2025 tarihinde, manevi tazminata işletilen yasal faiz yönünden oyçokluğu ile, diğer kısımları yönünden oybirliği ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Bir maddi zararın giderilmesine yönelik açılan tam yargı davalarında, tazminat kişinin mal varlığındaki zararın oluştuğu an itibariyle karşılanması gerektiğinden, istenilecek olan tazminatın gecikerek ödenmesi nedeniyle para değerinde enflasyondan dolayı meydana gelebilecek azalmayı karşılamaya yönelik olarak faize hükmedilmelidir.
Maddi zararlar, mal varlığında meydana gelen ve para ile değerlendirilebilen bir azalmayı ifade ettiklerinden, bu azalma miktarının idare tarafından telafi edilmediği süre içinde ayrıca enflasyon nedeni ile de kayba uğrayacağı tabiidir. Manevi zararlar ise, mal varlığında meydana gelen somut bir azalma olmayıp, kişinin manevi varlığında ortaya çıkan olumsuzluklar olduğundan, manevi tazminat değerinin yargılama sonucu para olarak belirlenmesi, zarara uğrayanı tatmin ve de bu zararı meydana getireni cezalandırma aracı olarak kullanılmasından kaynaklanmaktadır.
Bu itibarla, ilk defa yargı kararıyla para olarak değerlendirilebilen bir manevi tazminatın önceden davalı idarece belirlenmesi ve de ödenmesinin mümkün olmaması nedeniyle, ödemede gecikmeden bahsedilemeyeceği gibi, manevi tazminat, esasen bütün hususlar dikkate alınarak "takdiren" belirlendiğinden manevi tazminata faiz uygulanmaması gerektiği oyuyla kararın bu kısmına katılmıyorum.