T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/4273
Karar No : 2025/7727
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR: 1- (DAVALI) ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVACILAR) 1- ... Madencilik A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirketler tarafından, işletme iznine sahip oldukları maden sahasının teslimi yapılmadığından ve bedelleri yatan sahada hiçbir faaliyette bulunulmadığından bahisle, yatırılan arazi izin bedellerinin iade edilmesi veya sonraki tarihlerde yapılacak olan başvurulardan mahsup edilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Orman Genel Müdürlüğünün ... tarihli ve E... sayılı işleminin iptali ile ödenen toplam 3.781.024,79-TL arazi izin bedelleri ve ağaçlandırma bedellerinin ödeme tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesine, idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... Madencilik A.Ş. adına kayıtlı maden sahalarına ait ruhsatların diğer davacı ... Madencilik A.Ş.'ye devredildiği, buna karşın izin süresi tamamlanmadan devir işlemi gerçekleştirildiği için söz konusu ruhsatlara dayalı olarak daha önceden alınan maden izinlerinin ise halen başvuru sahibi ...Madencilik A.Ş. adına kalmaya devam ettiği, ancak mevzuat gereğince maden izinleri (orman izinleri) ile maden ruhsatı sahipliğinin aynı kişilik (gerçek/tüzel) üzerinde birleşmesi gerektiği, buna karşın davacı şirketler tarafından kendi aralarındaki devirden kaynaklı sıkıntı ve gecikmeler nedeniyle bu şartın sağlanamadığı, ...Madencilik A.Ş.'nin devraldığı maden sahalarındaki arazi izin bedellerinin %50'lik kısmının eksik ödendiğinden bahisle eksik ödenen kısmın ödenmesinin istenilmesi işlemine karşı açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... (mahkemece sehven K:...yazılmıştır) sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği, buna bağlı olarak ise davalı idarece saha teslimlerinin yapılmadığı, gerek mevzuatta arazi izin bedellerinin iadesine dair bir düzenlemeye yer verilmemesi gerekse saha tesliminin yapılmamasında davalı idareye yüklenecek bir kusur bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde yatırılan arazi izin bedellerinin geri ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, yatırılan arazi izin ve ağaçlandırma bedellerinin yasal faizi ile birlikte geri ödenmesine yönelik talebin de reddinin gerektiği, davacı tarafından idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine karar verilmesi yönünde bir talepte bulunulmuş ise de; idari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırlarını belirleyen 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesi kapsamında iptal veya tam yargı davası niteliğinde olmadığı açık olan ve idari işlem tesisi niteliğinde bulunan bu talebe yönelik kısım yönünden ise davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle davalı idareye yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile yatırılan arazi izin bedelleri ve ağaçlandırma bedellerinin yasal faizi ile birlikte geri ödenmesine yönelik talepler yönünden davanın reddine, idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine yönelik istem yönünden ise davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Mahkeme kararının, idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine yönelik istem yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmının hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Mahkeme kararının davanın esastan reddine ilişkin kısmı yönünden yapılan istinaf başvurusuna yönelik incelemede; Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırları içerisinde bulunan ..., ... ve ... ruhsat nolu maden sahaları davacılardan ... Madencilik A.Ş. adına kayıtlı iken 18/01/2018 tarihinde 64, 65, 66, 67, 68 olur nolu 5 adet maden (orman) izninin verildiği, izin süresi tamamlanmadan ilgili ruhsatların diğer davacı ... Madencilik A.Ş. tarafından devralındığı, bu nedenle Orman Kanunu’nun 16. maddesi kapsamında ruhsatları devretmiş olması nedeniyle orman izin başvuru şartlarını taşımadığı ve artık maden ruhsatı sahibi olmadığı gerekçesiyle davalı idare tarafından A... Madencilik A.Ş.'ye saha tesliminin yapılmadığı, ... Madencilik A.Ş. tarafından ise izin bedellerinin %50 oranında ödenmemesi nedeniyle saha tesliminin yapılmadığı, devir nedeniyle başvuru bedellerini yatıran Santral Madencilik (Anonim şirketince) izin devirleri ile ilgili sürecin yürütüldüğü MAPEG tarafından Santral Madencilik A.Ş. adına olan 6 adet ruhsatın ... sicil numarası ile tek bir ruhsat altında birleştirildiği, bu aşamada ise orman izin olurlarının eski ruhsatlara verilmiş olmasından dolayı başvuru şartının yine sağlanamadığı, bu nedenle söz konusu ruhsatların tek bir ruhsat altında birleştirilmesinden dolayı tek bir dosya altında yeniden orman izin başvurusunda bulunmayı düşünen ... Madencilik A.Ş. tarafından bedelleri yatırılmasına karşın hiç bir faaliyette bulunulmayan ve saha teslimi yapılmayan bahse konu maden izinleri için gerçekleştirilen tüm ödemelerin ileri tarihlerde yapacağı başvurulardan mahsup edilmesi istemiyle davalı idareye başvuruda bulunulduğu, davalı idare tarafından anılan başvuruya verilen cevapta ise; sahaya ilişkin tespit edilen arazi izin bedellerinin yarısının yatırıldığı, ruhsattaki ilk işletme izin tarihi üzerinden izin hukukunun hala geçerli olduğu, iznin iptal edilemediği, bu sebeple sahada herhangi bir faaliyette bulunulmadığı veya sahanın teslim alınması için gerekli şartların sağlanamadığı gerekçeleriyle bedel iadesinin veya ileride alınacak izinlerden mahsuplaşılmasının mümkün bulunmadığı ifadelerine yer verildiği, söz konusu izinlerin davacının talebi üzerine idarece iptal edildiğinin görüldüğü, mevzuat hükümleri uyarınca, arazi izin bedeli ve ağaçladırma bedeli, maden sahasının kullanılması ve bu kullanımdan kaynaklı tahribatın giderilmesine yönelik bedeller olup, söz konusu bedellerin ruhsat sahibinden alınabilmesi için iznin verilmesi yanında saha tesliminin yapılması ve ruhsat sahibinin sahada madencilik faaliyeti yapabileceği koşulların oluşturulmasının gerekeceği, bakılan davada; Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırları içerisinde bulunan ve ... Madencilik A.Ş. adına kayıtlı olan ..., ... ve ... ruhsat nolu maden sahalarının davalı idarenin izin ve onayı ile davacı ... Madencilik A.Ş.'ye devredildiği, alana ilişkin arazi izin bedelleri ile ağaçlandırma bedellerinin davacı ... Madencilik A.Ş. tarafından 2018 yılında ödendiği ve kesin izin taahhüt senedinin idareye teslim edildiği, bu kapsamda gerekli izinlerin idarece düzenlendiği ancak bedellerin eksik ödendiği gerekçesiyle saha tesliminin yapılmadığı, Orman Kanunu'nun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliğinin 7. maddesi hükmü uyarınca, bedellerin ödenmemesinin yaptırımının her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın iznin iptal edilmesi olmasına karşın idarece izinlerin iptal edilmediği ancak bu gerekçeyle saha tesliminin gerçekleştirilmediği, söz konusu sahanın davacı şirkete hiç bir zaman teslim edilmediği ve sonrasında davacı başvurusu üzerine iznin iptal edildiği, ruhsat sahasında idareden kaynaklı sebeplerle hiç bir zaman madencilik faaliyeti yürütemediği anlaşılan davacıya, başvurusu üzerine tahsil edilen arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedelinin iade edilmesi veya daha sonra yapılacak olan ödemelerden mahsuplaşma yapılması gerekirken bu yolda yapılan davacı başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan; hukuka aykırı bulunarak iptal edilen işlem nedeniyle davacının uğradığı zararının Anayasanın 125. maddesi hükmü uyarınca idarece giderilmesi gerektiğinden, dava konusu işlem kapsamında davacıdan tahsil edilen arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedeli tutarının davacının sonraki tarihli alacaklarından mahsup edilmemesi halinde idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle ... İdare Mahkemesinin... günlü, E:..., K:... sayılı kararının; idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine yönelik istem yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmına yönelik davacılar istinaf başvurusunun reddine, davacıların istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile idare mahkemesi kararının davalı idareye yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile yatırılan arazi izin bedelleri ve ağaçlandırma bedellerinin yasal faizi ile birlikte geri ödenmesine yönelik talepler yönünden davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, davacının tazminat isteminin kabulü ile dava konusu işlem kapsamında davacıdan tahsil edilen arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedeli tutarının davacının sonraki tarihli alacaklarından mahsup edilmemesi halinde idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usul yönünden davacılardan ... Madencilik A.Ş.'nin dava açmakta hukuki yararı ve aktif dava ehliyeti bulunmadığı, esas yönünden ise; saha teslimi yapılmayan alanlar için yatırılan orman izin bedellerinin iade edilmesi veya mahsup edilmesine ilişkin müracaatın reddine ilişkin dava konusu işlemin hukuka uygun olup reddi gerektiği, ilgili Yönetmelik hükmü uyarınca izinlerin, şirketin işletme izni ilk 10 yıl süresini aştığından indirimden faydalanmasının mümkün olmadığı, ödenmeyen miktarların gecikme zammı ile tahsil edilmesi gerektiği, izinlerin devre konu edilmesi için kesin izin taahhüt senetleri alınarak izin devir ve süre uzatımına konu edildiği, dolayısıyla izin hukukunun hala geçerli olduğu, bu durumda sahada herhangi bir faaliyette bulunulup bulunulmamasının veya şirketçe sahanın teslim alınması için gerekli şartların sağlanmamasının bedel iadesini gerektirmeyeceği veya mahsuplaşılmasının mümkün olmadığı, izin süreci devam ederken davacı tarafların kendi iç ilişkilerine, aralarındaki anlaşmaya ve kendi hataları ve gecikmelerine dayanarak idareden bedelleri istemesinin hatalı olduğu, saha teslimlerinin yapılmamış olmasının, davacıların kendi aralarındaki işlemler nedeniyle, idarenin kusuru olmadan, diğer idari prosedürlerin tamamlanmamış olmasından kaynaklandığı, idareye izafe edilebilecek herhangi bir kusur veya yükümlülük bulunmadığı, hiç kimsenin kendi kusuruna dayanarak hak iddia edemeyeceği ve izin talebi ve süreci halen devam ederken bu talebin reddi gerektiği, daha sonra davacı Santral Madenciliğin talebi doğrultusunda izin iptalinin gerçekleştiği, Orman Kanunu'nun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 23. maddesi 1. fıkrasında kesin iznin sona ermesi halinde alınan bedellerin iade edilmeyeceği, 3. fıkrasında ise izin başlangıç tarihinden itibaren bir yıl içinde vazgeçilmesi ve sahada çalışma yapılmamış olmasının tespiti halinde arazi izin bedelleri dışındaki bedellerin iade edileceğinin belirtildiği, kesin izin tarihi olan 18/01/2018 tarihinden itibaren 1 yıl süre geçmesinden dolayı bedel iadesi yapılmadığı, maden izinleri ile maden ruhsatı sahipliğinin aynı kişilik üzerinde birleşmesi gerektiği, buna karşın davacı şirketler tarafından kendi aralarındaki devirden kaynaklı sıkıntı ve gecikmeler nedeniyle bu şartın sağlanamadığı, buna bağlı olarak ise idarece saha teslimlerinin yapılmadığının görüldüğü, bu durumda saha tesliminin yapılmamasında idareye yüklenecek bir kusur bulunmadığı, yatırılan arazi izin bedellerinin geri ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir. Davacılar tarafından, Orman Kanunu'nun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 7. maddesi uyarınca izin verilmesi halinde teminat istendiği, teminat mektupları teslim edilmeden izin düzenlenmediği, idare hukukunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargının görev alanını oluşturduğu, kamu gücü kullanılarak tesis edilen idari işlemlerden doğan uyuşmazlıkların idari yargının alanına girdiği, Danıştay kararlarında da teminat mektubunun iade edilmemesinin idari işlem niteliği taşıdığının ve denetiminin idari yargının görevi içinde yer aldığının kabul edildiği, somut olayda idarenin tek taraflı kamu gücünü kullanarak yatırımcı şirketlerden teminat mektubu aldığı ve teminat mektubu verilmeksizin izin tesis etmediği, bu işlemin denetiminin idari yargı alanında kaldığı, teminat mektubuna konu izinlerin iptal edildiği, izinlerin iptali ile teminat mektuplarının iade edilmesi gerekirken bunun yapılmadığı, dolayısıyla idarenin hukuka aykırı eyleminin denetlenmesi ve teminat mektuplarının iadesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Davalı idarece savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ :Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı yönünden onanması, istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile dava konusu işlemin iptaline, davacıların tazminat talebinin kabulüne yönelik kısmının ise bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırları içerisinde bulunan ..., ... ve ... ruhsat nolu maden sahaları davacılardan ...Madencilik A.Ş. adına kayıtlı iken 18/01/2018 tarihinde 64, 65, 66, 67, 68 olur nolu 5 adet maden izni (orman izni) verilmiştir. İzin süresi tamamlanmadan anılan ruhsatlar diğer davacı ... Madencilik A.Ş. tarafından devralınmıştır.
Davalı idarece, ruhsatları devretmiş olması nedeniyle orman izin başvuru şartlarını taşımadığı ve artık maden ruhsatı sahibi olmadığı gerekçesiyle ... Madencilik A.Ş.'ye saha teslimi yapılmamıştır. Ayrıca ... Madencilik A.Ş. tarafından ise sahaya ilişkin belirlenen arazi izin bedellerinin %50 oranında ödenmemesi nedeniyle saha teslimi yapılmamıştır. İzin devirleri ile ilgili sürecin yürütüldüğü MAPEG tarafından ... Madencilik A.Ş. adına olan 6 adet ruhsat ... sicil numarası ile tek bir ruhsat altında birleştirilmiştir.
Bu aşamada, söz konusu ruhsatların tek bir ruhsat altında birleştirilmesinden dolayı ve orman izin olurlarının eski ruhsatlara verilmiş olması sebebiyle sahanın teslim edilmediği belirtilerek, bedelleri yatırılmasına karşın hiç bir faaliyette bulunulamayan ve saha teslimi yapılmayan bahse konu maden izinleri için gerçekleştirilen tüm ödemelerin ileri tarihlerde yapacağı başvurulardan mahsup edilmesi istemiyle ... Madencilik A.Ş. tarafından 02/05/2019 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunulmuştur. Davalı idare tarafından anılan başvuruya verilen 2... tarih ve E... sayılı cevapta; "Orman Kanununun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 8. maddesinde yapılan 06/07/2018 tarih ve 30470 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişikliğe istinaden "(a) ve (b) bentleri kapsamı dışındaki ruhsatlardan işletme izni düzenlendiği tarihten başlamak üzere, ilk on yıl süreyle 6831 sayılı Kanuna göre alınan arazi izin bedelinin %50’si alınır." hükmü uyarınca tespit edilen bedellerin yarısının yatırıldığı, oysa 18/01/2018 tarih ve 64, 65, 66, 67, 68 olur nolu 5 adet maden izninin işletme izni süresi ilk 10 yıl süresini aştığından indirimden yararlanmasının mümkün olmadığı, ödenmeyen miktarların da gecikme zammı ile tahsil edilmesi gerektiği, söz konusu izinlerin sonradan devir edilmesinin 10 yıllık sürenin başlatılacağı tarihi yeniden canlandırmayacağı, dolayısıyla ruhsattaki ilk işletme izin tarihi üzerinden izin hukukunun hala geçerli olduğu, iznin iptal edilemediği, bu sebeple sahada herhangi bir faaliyette bulunulmadığı veya sahanın teslim alınması için gerekli şartların sağlanamadığı gerekçeleriyle bedel iadesinin veya ileride alınacak izinlerden mahsuplaşılmasının mümkün bulunmadığı" gerekçesiyle davacı başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Anılan işlemin iptali ile ödenen arazi izin bedelleri ve ağaçlandırma bedellerinin ödeme tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesine, idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6831 sayılı Orman Kanunu'nun (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) 16'ncı maddesinde; "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar. Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir. Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir. Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.", 92'nci maddesinde;"(Değişik: 23/1/2008-5728/199 md.) Bu Kanunun 16 ncı maddesi gereğince izin almadan ormanlardan açılan maden ocakları idarece kapatılır. Çıkarılan madenler ve her türlü tesisler ile alet, edevat ve nakil vasıtalarına elkonulur. Elkonulan mallar, Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre müsadere edilir. (...)" hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanunu'nun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin "Tanım ve Kısaltmalar" başlıklı 3'üncü maddesinde, "(1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Ağaçlandırma bedeli: İzin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedeli, (...) e) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini, (...) t) İzin: Bu yönetmelik hükümlerine göre orman alanları içinde Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen ön izni, kesin izni ve muvafakatı, v) Kesin izin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen izni, y) Maden arama izni: Maden araması yapılabilmesi için ruhsata dayalı olarak Bakanlıkça verilen izni, z) Maden işletme izni: Maden üretimi yapılması için işletme ruhsatına dayalı olarak Bakanlıkça verilen izni, (...) ifade eder." hükmüne; "Kesin İzin" başlıklı 7. maddesinde, "(1) Bakanlıkça uygun görülenlere ruhsat/rödövans süresi dikkate alınarak izin verilir. Ormanlık alandan verilen izin, müracaat sahibine tebliğ edilir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde izin sahibinden teminat, bedeller ve onaylı taahhüt senedi istenir. Tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde bedellerin ödenmemesi, teminatın veya onaylı taahhüt senedinin verilmemesi halinde ise saha teslimi yapılmaz, her hangi bir bildirime gerek kalmaksızın izin iptal edilir. İptal işlemi ilgiliye bildirilir. Aynı yerle ilgili yeniden izin talep edilmesi yeni izin talebi olarak değerlendirilir." hükmüne; "Alınacak bedeller ve ek Devlet hakkı" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Maden arama, işletme, tesis ve altyapı tesis ön izinlerinde ön izin bedeli, kesin izinlerde ise; a) Ağaçlandırma bedeli, b) Arazi izin bedeli, alınır." kuralına;
"Devir işlemleri" başlıklı 9. maddesinde ise, "(1)Ruhsatın devir edilmesi halinde, bu ruhsata dayalı olarak Bakanlıkça verilmiş izinler devir alanın orman idaresine her bir izin için onaylı taahhüt senedi vermesi, teminatı güncellemesi, rehabilitasyon projesini uygulayacağını taahhüt etmesi halinde izin devir alan adına Bakanlıkça devredilebilir. Aksi halde devir edenin orman idaresine karşı sorumlulukları aynen devam eder. (...)" hükmüne; "Teminat ve bedellerin iadesi" başlıklı 23. maddesinde (1) Kesin izin; sürenin dolması, izin sahibinin vazgeçmesi veya herhangi bir sebeple sona ermesi halinde; alınan bedeller iade edilmez. Teminat ise taahhüt senedinde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde iade edilir. Aksi halde alınan teminat idarece irat kaydedilir. (2) Kesin izin sahibinin izinden vazgeçtiğini ve faaliyetini durdurduğunu orman idaresine yazılı olarak bildirdiği durumlarda orman idaresince sahanın geri teslim alındığı tarihte tahakkuk eden bedellerin tamamı tahsil edilir, müteakip yıllara ait bedel tahakkuk ettirilmez.
(3) Ancak; a) İzin sahibinin kesin izin başlangıç tarihinden itibaren bir yıl içinde vazgeçmesi nedeniyle iznin iptal edilmesi ve yatırılan bedellerin ve teminatın iptal tarihinden itibaren en geç üç ay içinde iadesinin talep edilmesi halinde; izin verilen saha içinde hiçbir noktada çalışma yapılmamış olması ve izin öncesi doğal yapının bozulmamış olmasının heyetçe düzenlenecek raporla tespiti ve bölge müdürlüğünce uygun görülmesi durumunda, arazi izin bedeli dışındaki bedeller ve teminat faizsiz olarak iade edilir. (b) Verilen kesin iznin Bakanlığın ve/veya Genel Müdürlüğün taraf olduğu davalarda yargı kararı nedeniyle iptal edilmesi ve iptalini müteakip altı ay içinde izin sahibinin talep etmesi halinde; izin verilen sahada çalışma yapılmadığının, izin öncesi doğal yapının bozulmadığının heyetçe düzenlenecek raporla tespiti halinde, alınan tüm bedeller ve teminat faizsiz olarak iade edilir. ..." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemesi kararının istinaf başvurusunun kısmen reddine (davacının idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine karar verilmesi istemi yönünden) ilişkin kısmına yönelik yapılan incelemede;
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın yukarıda belirtilen kısmının usul ve hukuka uygun olup, davacının dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne (dava konusu işlemin iptali ile tazminat istemi yönünden) başvuruya konu mahkeme kararının bu kısmının kaldırılmasına; dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmına yönelik yapılan incelemede;
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca, arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedeli, maden sahasının kullanılması ve bu kullanımdan kaynaklı tahribatın giderilmesine yönelik bedeller olup, söz konusu bedellerin ruhsat sahibinden alınabilmesi için iznin verilmesi yanında saha tesliminin yapılması gerektiği açıktır. Diğer yandan, sahaya ilişkin belirlenen arazi izin bedelinin ödenmemesi durumunda ise mevzuat hükümleri uyarınca saha teslimi de yapılmayacaktır.
Uyuşmazlıkta; Artvin ili, Yusufeli ilçesi sınırları içerisinde bulunan ..., ... ve ... ruhsat nolu maden sahaları davacılardan ... Madencilik A.Ş. adına kayıtlı iken 18/01/2018 tarihinde 64, 65, 66, 67, 68 olur nolu 5 adet maden izni (orman izni) verilmiştir. İzin süresi tamamlanmadan anılan ruhsatlar diğer davacı Santral Madencilik A.Ş. tarafından devralınmıştır.
Davacı ... Madencilik A.Ş. tarafından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Maden teşvik tedbirleri" başlıklı 9. maddesi kapsamında teşvikten yararlanması gerektiğinden bahisle, saha için belirlenen arazi izin bedelinin %50'lik kısmı yatırılmıştır. Davacının bedelin tümünü yatırması gerektiği gerekçesiyle Artvin Orman Bölge Müdürlüğü Yusufeli Orman İşletme Müdürlüğü'nün ...tarih ve E... sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine anılan işleme karşı açılan davada ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedilmiş, bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu Dairemizin 26/12/2023 tarih ve E:2021/4002, K:2023/7879 sayılı kararıyla reddedilerek istinafa ilişkin kararın onanmasına karar verilmiştir.
Bu durumda; uyuşmazlığa konu sahaya ilişkin arazi izin bedelinin davacı ... Madencilik A.Ş. tarafından eksik olarak yatırılması sebebiyle ve mevzuat hükümleri uyarınca sahanın davacı şirkete teslim edilmediği, sahanın teslim edilmemesinde davalı idareye yüklenecek bir kusur bulunmadığı anlaşılmakta olup, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri kapsamında, bedel iadesi için aranan şartları taşımayan davacı ... Madencilik A.Ş.'nin "işletme iznine sahip oldukları maden saha teslimi yapılmadığından ve bedelleri yatan sahada hiçbir faaliyette bulunulmadığından bahisle, yatırılan arazi izin bedellerinin iade edilmesi veya sonraki tarihlerde yapılacak olan başvurulardan mahsup edilmesi" istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin Orman Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve E... sayılı işleminde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan, dava konusu işlem hukuka uygun bulunduğundan, ödenen arazi izin bedelleri ve ağaçlandırma bedellerinin ödeme tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesi talebinin de reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının
a) İstinaf başvurusunun kısmen kabulüne, dava konusu işlemin iptaline ve davacının tazminat talebinin kabulüne, dava konusu işlem kapsamında davacıdan tahsil edilen arazi izin bedeli ve ağaçlandırma bedeli tutarının davacının sonraki tarihli alacaklarından mahsup edilmemesi halinde idareye başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
b) İstinaf başvurusunun kısmen reddine (davacının idare nezdinde bulunan teminat mektuplarının iadesine karar verilmesi istemi yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararı yönünden) ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 16/10/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.