T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/4390
Karar No : 2024/7721
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI): ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin...gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, sevk ve idaresindeki... plakalı ... marka aracın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendi uyarınca trafikten men edilmesine ilişkin ...tarih ve seri ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; emniyet yetkilileri tarafından yapılan denetim sonucu düzenlenen 24.02.2020 tarihli tutanakta; "...... İli, ... İlçesi uygulama noktasında yapılan uygulamada, ücret almadığını beyan eden davacının sevk ve idaresindeki... plakalı araç ile ... İli, ... İlçesi, ... Köyünden, ... İli, ... Mahallesi'ne yolcu taşımacılığı yapıldığı..." hususlarına yer verildiği, söz konusu tutanakta, davacı tarafından ücret alınmadığının beyan edildiği, yolcular tarafından herhangi bir ücret verildiğine ilişkin ibarelere yer verilmediği, video kayıtlarında yolculardan bir kişinin taziyeden döndüklerini ifade ettiği, taşımacılık faaliyeti karşılığında herhangi bir ücret verildiğine ilişkin beyanların yer almadığı, fotoğraflarda dava konusu aracın ticari faaliyette kullanıldığına ilişkin araç üzerinde yazılı telefon numarası gibi sair herhangi bir emarenin bulunmadığı, PTS kayıtlarının tek başına aracın ticari amaçla kullanıldığına emare olamayacağı, dava konusu aracın ücret karşılığında ticari amaçla kullanıldığına ilişkin hukuken kabul edilebilir bilgi ve belge bulunmadığı, araç içerisindeki yolcuların taziye evinden dönmekte oldukları ve ölüm olayına dair dosyaya ölüm belgesinin ibraz edildiği görüldüğünden bahisle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka, mevzuata ve hakkaniyet ilkelerine uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ... plakalı sayılı ticari minibüsün ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapmadığının iddia edildiği, ancak plaka tanıma sistemi (pts) üzerinde yapılan sorgulamada, 01.02.2020 ile 29.02.2020 tarihleri arasında ... plaka sayılı aracın 156 kez plaka tanıma sistemi (pts) kameralarında giriş ve çıkış yaptığı tespit edilmesinin aracın ticari amaçla kullanıldığının ispatı olduğu, uygulanan cezai işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, sevk ve idaresindeki... plakalı ...marka aracın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendi uyarınca trafikten men edilmesine ilişkin ... tarih ve seri ... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idarî davaların idarî işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddesinin 3/c bendinde dava dilekçesinin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddesinin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddedileceği kurala bağlanmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. Maddesinde, "Araç sahibi: Araç için adına yetkili idarece tescil belgesi verilmiş veya sahiplik veya satış belgesi düzenlenmiş kişidir.
", "Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması" başlıklı Ek 2. maddesinde; Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.
10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;
a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,
b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,
c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında
belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.
İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;
a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,
b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,
c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir." hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin; ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.
Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, ... tarihinde sürücü ... kullanımında ki... plakalı aracın izinsiz yolcu taşımacılığında kullanıldığından bahisle 60 gün süreyle trafikten men edildiği ve araç sürücüsü davacı ... adına idari para cezası karar tutanağının düzenlendiği, davacı araç sürücüsü tarafından dava dilekçesinde aracın trafikten men edilmesine ilişkin işlemin iptalinin istenildiği, aracın ruhsatında ve araç özet bilgilerinde ise... plakalı aracın sahibinin ... olduğu görülmektedir.
Bu durumda, davacı araç sürücüsünün karayolu trafik mevzuatına göre aracın trafikten men edilmesine yönelik işlem yönünden aracın sahibi olmadığından dolayı menfaatini ihlal eden bir işlemin söz konusu olmadığı ve dava dilekçesinde yalnızca men işleminin iptali istenildiğinden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken söz konusu işlem yönünden işin esasının incelenerek iptal kararı verilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 26/12/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.