T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/4482
Karar No : 2025/2058
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN
(DAVACI YANINDA MÜDAHİL) : ... Cemiyeti
VEKİLİ : Av. ...
DAVACI : ... Kaymakamlığı / ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ve ... tarih E:..., K:..., Temyiz No:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı idare tarafından, mülkiyeti davalı idareye ait Diyarbakır ili, Çınar ilçesi, 1 parseldeki taşınmazın 10 dönümlük kısmının 25 yıllığına bedelsiz olarak Türkiye Yeşilay Cemiyeti'ne tahsisine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Meclis Kararının kaldırılmasına ilişkin ...tarih ve ... sayılı Meclis kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, belediyelerin kendilerine ait taşınmazları bedelli veya bedelsiz devir etmek veya bu taşınmazları 25 yılı geçmemek üzere tahsis edebileceği, tahsis işlemine konu taşınmazların ilgili mevzuat hükümlerindeki koşulların gerçekleşmesi halinde belediye meclisince her zaman iptal edilebileceğinin açık olduğu, ... tarih ve ... sayılı Meclis Kararı ile mülkiyeti davalı idareye ait Diyarbakır ili, Çınar ilçesi, ... parseldeki taşınmazın 10 dönümlük alanının Türkiye Yeşilay Cemiyeti'ne tahsis edildiği, bu karara karşı herhangi bir itirazda bulunulmadığından anılan Meclis Kararın kesinleştiği, daha sonra davaya konu ...tarihinde alınan ... sayılı Meclis Kararı ile bu kez bahse konu tahsis kararının iptaline karar verildiği, Mahkemenin 26/07/2019 tarihli ara kararı ile davalı idareden, ''dava konusu taşınmazda yapılan tahsis işlemine ilişkin olarak; kamu hizmetinin sona erip ermediği, taşınmazın tahsis amacı dışında kullanıldığına yahut izinsiz üçüncü kişilere kullandırıldığına ilişkin herhangi bir tespitin olup olmadığı, tahsis amacında değişiklik olup olmadığı, imar planında başka bir amaca ayrılıp ayrılmadığı, tahsis amacının ortadan kalkıp kalmadığı hususlarının sorulmasına, sorulan hususlara ilişkin tüm bilgi ve belgelerin okunaklı ve onaylı birer örneklerinin gönderilmesinin istenilmesine'' karar verildiği, ara karara cevaben sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, tahsis amacında bir değişiklik olduğuna, tahsis amacının ortadan kalktığına, taşınmazın tahsis amacı dışında kullanıldığına yahut izinsiz üçüncü kişilere kullandırıldığına yahut imar planında başka bir amaca ayrıldığına ilişkin davalı idarece herhangi bir bilgi ve belge sunulmadığı, bu durumda, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 75. maddesi hükümleri uyarınca mahalli müşterek ihtiyaca yönelik tahsis edilen bir taşınmazın, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik'in 9. maddesinde belirtilen durumların saptanması halinde tahsis kararının iptal edilebilecek olması karşısında, somut olayda bu hususa yönelik herhangi bir tespitte bulunulmadan, doğrudan doğruya tahsisin iptali şeklinde tesis edilen dava konusu Meclis Kararında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; adına tahsis yapılan "Türkiye Yeşilay Cemiyeti"nin 5 Mart 1920'de "Hilal-i Ahdar" ismiyle kurulduğu,"Hilal-i Ahdar" isminin daha sonra "Yeşil Hilal" ve "Yeşilay" olarak değiştirildiği, Bakanlar Kurulu'nun 19/09/1934 tarih ve 2/1288 sayılı kararnamesi ile "kamuya yararlı dernek" statüsüne alındığı ve kamu kurum veya kuruluşu niteliği taşımadığı, bu durumda, belediyelerin kendilerine ait taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edebileceği düzenlemesi karşısında "Türkiye Yeşilay Cemiyeti"nin tahsis yapılabilecek kamu kurum ve kuruluşu niteliğinde olmadığı, diğer taraftan mahalli idareler ve kamu kurum ve kuruluşları dışında yer alan kurum ve kuruluşlar ile belediyelerin ancak sağlık, eğitim, sosyal hizmet ve turizmi geliştirecek projelere Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile amacı dışında kullanılmamak kaydıyla taşınmaz tahsis edebileceği, Dairece verilen ara kararı ile tahsis işleminin tarafını oluşturan idareler arasında herhangi bir protokol imzalanıp imzalanmadığı ile yapılmış bir ortak hizmet sözleşmesi bulunup bulunmadığı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca verilmiş bir tahsis onay işleminin olup olmadığı hususlarının sorulduğu, idarece sunulan bilgi ve belgelerin tetkikinden; taraflar arasında tahsis ve esaslarına ilişkin herhangi bir protokol yapılmadığı gibi ortak hizmet projesinin ve bu konuda Çevre Şehircilik Bakanlığınca verilmiş bir tahsis onay işleminin olmadığı, tahsisin iptal edilmesine yönelik dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, Diyarbakır ... İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.
Davacı yanında müdahil olan Türkiye Yeşilay Cemiyetinin Bölge İdare Mahkemesi kararını temyiz etmesi üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince ... tarih E:... K:..., Temyiz No:... sayılı, müdahilin yanında davaya katıldığı tarafın temyiz isteminde bulunmaması nedeniyle temyiz isteminde bulunamayacağı gerekçesiyle temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Müdahil tarafından, işbu karar süresinde temyiz edilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Müdahil tarafından, İYUK 46/b maddesi gereği idari işlem niteliğinde olan meclis kararına karşı temyiz kanun yolunun açık olduğu, Danıştay uygulaması gereğince adil yargılanma hakkı ve mahkemeye erişim hakkı kapsamında müdahilin tek başına temyiz yoluna başvurabileceği, Yeşilay'ın kamuya yararlı dernek statüsünde uyuşturucuyla-bağımlılıkla mücadele konusunda rehabilitasyon merkezleri kurulması için çalışmalar yaptığı, bu hususta yapılan tahsisin iptaline ilişkin kararın yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönüyle sakat olduğu, 6639 sayılı Kanun'un 15. maddesi ve ilgili mevzuat gereği yapılan tahsisin müktesep hak teşkil ettiği ve korunması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Müdahilin tek başına temyiz isteminde bulunabileceği bu nedenle Bölge İdare Mahkemesinin bu hususta verdiği incelenmeksizin ret kararının kaldırılarak esasa ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 03/02/2023 tarih, E:2021/4 K:20223/1 sayılı kararı ile kabul edildiği üzere müdahilin yanında katıldığı tarafın kanun yoluna başvurmaması halinde de tek başına kanun yoluna başvurabileceğinden ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih E:..., K:..., Temyiz No:... sayılı temyiz isteminin reddine dair kararı kaldırılarak dosya tekemmül ettiğinden müdahilin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Diyarbakır Yenişehir Belediye Meclisinin ...tarih, ... sayılı kararı ile mülkiyeti davalı Yenişehir Belediyesine ait taşınmazın bağımlıların sosyal hayata kazandırılması amacı doğrultusunda kullanılmak üzere Türkiye Yeşilay Cemiyeti'ne tahsisine Belediye Kanunu'nun 15. maddesi (h) bendi ve 18. maddesi (e) bendi uyarınca oybirliği ile karar verildiği, dava konusu Diyarbakır Yenişehir Belediye Meclisinin ... tarih ... sayılı kararı ile... tarih, ... sayılı Meclis Kararı ile Türkiye Yeşilay Cemiyeti'ne yapılan tahsisin "gençleri ve çocukları zararlı (uyuşturucu, alkol, sigara) vb. alışkanlıklardan korumak, bağımlılıkla mücadele etmek amacıyla önleyici rehabilite edici tedbirler almak sosyal hayata kazandırmak belediyemizin hizmet anlayışı ve görevleri arasında yer almaktadır." gerekçesiyle iptali üzerine söz konusu meclis kararının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde; "Belediye mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75'inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) (...) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100,000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumlar ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler. b) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımı yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onanınım yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihi dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekanların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir, (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdi yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir." hükmü yer almakta olup; "Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; Mahalli müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesis etmek belediyenin yetkileri arasında düzenlenmiş; aynı maddenin 6. fıkrasında ise; il sınırları ilinde büyükşehir belediyeleri, belediye ve mücavir alan sınırları içinde il belediyeleri ile nüfusu 10.000'i geçen belediyelerin meclis kararıyla; sağlık, eğitim, sosyal hizmet ve turizmi geliştirecek projelere, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın onayı ile ücretsiz veya düşük bir bedelle amacı dışında kullanılmak kaydıyla taşınmaz tahsis edebilir, hükmü bulunmaktadır.
Aynı Kanun'un 18. maddesinin (e) bendinde; taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması halinde tahsisinin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek Belediye Meclisinin görev ve yetkileri arasında düzenlenmiş, 34. maddesinin (g) bendinde ise; taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak Belediye encümeninin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 75. maddesinin 1. fıkrasında; belediyelerin, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; (c) bendi uyarınca, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, özürlü dernek ve vakıfları, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği; (d) bendi uyarınca ise, kendilerine ait taşınmazları, asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli ve bedelsiz olarak mahalli idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebileceği veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebileceği; bu taşınmazların aynı kuruluşlara kiraya da verilebileceği; bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması halinde, tahsis işleminin iptal edileceği; tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsisin mümkün olduğu, kamu kurum ve kuruluşlarına belediyeler, bağlı kuruluşları ve belediye şirketlerince devir veya tahsis edilen taşınmazlar, kamu konutu ve sosyal tesis olarak kullanılamayacağı hükmü yer almış; bu hükmün gerekçesinde ise; belediye hizmetlerinin etkili, verimli, ekonomik, hızlı ve uyum içinde yürütülebilmesi için belediyelerin diğer mahalli idareler ve merkezi idare kuruluşları ile ortak proje gerçekleştirebilmesi ve bu amaçla kaynak aktarımında bulunma; bina, tesis, araç ve personel tahsis etme; süresi 25 yılı geçmemek üzere taşınmaz mal tahsis etme imkanı getirildiği belirtilerek; tahsisin yalnız kamu kurum ve kuruluşları lehine ve belediye hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla sözkonusu olacağı açıklığa kavuşturulmuştur.
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un Ek 4. maddesinin 1. fıkrasında; "Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve Türkiye Yeşilay Vakfı ile Darülaceze Başkanlığı, Darüşşafaka Cemiyeti ve Türk Hava Kurumu tarafından kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan mülkiyeti Hazineye kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde adı geçen Dernek, Vakıf, Başkanlık, Cemiyetler ve Kurum lehine kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilir. Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebilir. Bunlardan ayrıca hasılat payı alınmaz. İrtifak hakkı tesis edilen taşınmazların tapu kütüğüne, amacı dışında kullanılmayacağına ilişkin şerh konulur." düzenlemesi yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; davalı belediyenin 5393 sayılı Kanun'a dayalı olarak görev ve sorumluluk konularıyla sınırlı olarak taşınmaz tahsis edebileceği, taşınmaz mal tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmaza kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması halinde tahsisin kaldırılmasına belediye meclisinin yetkili olduğu bu bağlamda yapılan tahsisin sosyal hizmet ve her türlü sağlık tesisini açabilme ve işletebilme yetkisine sahip davalı idarenin görev ve sorumluluk konularına ilişkin olduğu görülmüştür.
Dosyanın incelenmesinde; tahsisin kaldırılması yolundaki dava konusu işlemde, tahsisi gerçekleştiren davalı idare; tahsis konusunun kendi görevine ilişkin olduğu gerekçesi ile tahsisin iptaline karar vermişse de, belirtilen gerekçenin yukarıda ayrıntısı ile belirtilen mevzuat gereği, kendi görev alanı ile ilgili tahsis yapması gereken davalı belediye için dayanak olamayacağı anlaşılmıştır. Davalı idarenin mevzuatın tanıdığı takdir yetkisi çerçevesinde ve hizmet gerekleri gözetilerek söz konusu tahsis işleminin iptalini gerçekleştirilebileceği, bu bağlamda dava konusu tahsisin iptaline yönelik işlemde belirtilen unsurların yer almadığı, tesis edilen dava konusu işlemin gerekçesiz, kamu yararına ve hizmet gereklerine de aykırı olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması, davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 11/03/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.