T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/535
Karar No : 2025/2969
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Biruni Üniversitesi Rektörlüğü kararı uyarınca okul ile ilişiği kesilen davacı tarafından,
1.İşlemin dayanağı olarak gösterilen Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Yürütme Kurulu Kararı'nın,
2. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısının,
3. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısının,
4. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısının,
5. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısının,
6. Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı ön raporunun,
7. Milli Eğitim Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı raporunun,
8. Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'ın iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu işlemin ilgili ülkede bulunmaksızın uzaktan eğitim sistemi ile yurtdışındaki bir lisede eğitim görerek Türkiye’deki üniversitelere kaydı yapılan öğrencilerin kayıtlarının silinmesi konusunu düzenlediği, yurtdışından öğrenci kabulüne ilişkin esaslar çerçevesinde kayıt yaptırabilmek için ortaöğretimin tamamını yurtdışındaki bir eğitim kurumundan tamamlamanın gerektiği, her ne kadar iki lise diploması bulunsa da bu durumun hukuka aykırı olmadığı, lise diplomasına denklik başvurusunda bulunurken Türkiye’de de bir liseden mezun olduğunu belirttiği, hileli davranışta bulunmadığı, üniversiteye kayıt yaptırdığı ve bu kaydın mevcut düzenlemelere uygun olduğu, dava konusu işlemin geriye dönük bir uygulama getirdiği, kazanılmış hakkının ihlal edileceği, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 45/f maddesi ile Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esasların B. başlığı altında yer alan A/4-b maddesi ve Milli Eğitim Bakanlığı Denklik Yönetmeliği ilgili maddeleri uyarınca T.C. uyruklu öğrencilerin orta öğrenimini yurt dışında tamamlamaları ve ülkemizde denklik belgesi almaları koşuluyla yurt dışı öğrenci kabul kontenjanından yararlanarak yurt dışından aldıkları lise diplomalarıyla yükseköğretim kurumlarına kayıt yaptırabilme haklarının olduğu, düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı iddia edilmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI :
... BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI : Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu’nca FETÖ terör örgütü’nün Türkiye’de ortaöğretimini tamamlayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına ortaöğretimlerini yurtdışında tamamlamış gibi belge düzenleyerek İl Milli Eğitim Müdürlükleri’nden denklik belgesi aldıkları ve bu öğrencilerin yabancı öğrenci kontenjanı ile Türkiye’deki üniversitelerin Tıp, Hukuk, Eczacılık, Eğitim vb. Fakültelerine yerleştirildikleri iddiası üzerine yapılan incelemede, yurtdışında okuduğu iddia edilen öğrencilerin MEB e-Okul Yönetimi Bilgi Sistemi’nde de kayıtlarına ulaşıldığının, bu öğrencilerin aynı zamanda Türkiye’de de ortaöğrteim kayıtlarının olduğunun tespit edildiğinin bildirildiği, T.C. vatandaşı olmasına rağmen yurtdışından öğrenci kabul kontenjanından yararlanmak üzere yurtdışında bulunmaksızın alınan lise diplomalarıyla yükseköğretim kurumlarına kayıt yaptırıldığına ilişkin şikayetler üzerine 04/11/2020 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında ilgili kararın alındığı, yurtdışından kabul esasları çerçevesinde yükseköğretime kayıt yaptıran öğrencilerin YKS’ye girmediği, YKS ile girilmesi zor olan bölümlere bu şekilde daha kolay yerleşebildikleri, mezun olduklarında tüm öğrencilerin aynı haklara sahip oldukları, yurtdışında örgün eğitim ile diploma alanlar hakkında dava konusu düzenlemede bir hüküm bulunmadığı, düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
... BAKANLIĞININ SAVUNMASI : Davacının 2013-2014 eğitim öğretim yılında Şanlıurfa/Karaköprü Emine Göncü Anadolu Lisesi’nden mezun olduğu, Ukrayna Uluslararası Klasik Üniversite Philipa Orlika Tıp Koleji’nden 2016 yılında mezun olduğu, mezun olduğunu gösterir belgesine denklik alarak yurt dışı öğrenci kontenjanından Biruni Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’ne kayıt olduğu, öte yandan Ukrayna’da eğitim gördüğünü belirttiği tarihler ile yurt dışı giriş çıkış kayıtlarının kısmen uyumlu olduğunun tespit edildiği, YÖK kararı uyarınca işlem tesis edildiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen reddine, kısmen ehliyet yönünden reddine, kısmen incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Biruni Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesinden kaydı silinen davacı tarafından, işlemin dayanağı olarak gösterilen Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı yazılarının; Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı raporlarının ve "Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar"ın iptali istemiyle açılmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının dava konusu ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı raporlarının iptali istemi:
Müfettiş, denetçi, kontrolör veya bu tür görevi yerine getirmekle görevlendirilenler tarafından düzenlenen raporlarda getirilen teklifler, başlı başına sonuç doğuran bir idari işlem niteliğini taşımamakta ve doğrudan uygulanabilirlik niteliği bulunmamaktadır. Ancak, söz konusu rapor uyarınca yetkili idari organlarca tesis edilen ve ilgilinin hukuki durumunda değişiklik meydana getiren işlemler idari davaya konu olabilmektedir.
Nitekim, Biruni Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesinde öğrenci olan davacı hakkında, gerçeğe aykırı ve yanıltıcı belgeler ile üniversiteye kayıt olduğundan bahisle aynı durumda bulunan kişiler ile birlikte hakkında düzenlenen müfettiş raporu uyarınca Fakülte Yönetim Kurulu Kararı ile kaydının silinerek ilişiğinin kesildiği ve bu işleme karşı da ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı esasında kayıtlı davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla bakılan uyuşmazlıkta, iptal istemine konu, Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı raporları başlı başına idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmaması sebebi ile incelenme olanağı bulunmamaktadır.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının dava konusu, ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı yazılarının iptali istemi:
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısı'nın, Yurtdışından öğrenci kabul kontenjanlarından yararlanan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına yönelik yeni ve farklı hükümler içeren bir düzenleme olmayıp, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulunun bu konuda aldığı ... tarih ve ... sayılı kararının metin içerisine aynen aktarılarak tüm üniversitelere gereği ve ilgili kurumların bilgilendirilmesi için gönderdiği dağıtım yazısı olduğu; yine Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Eğitim- Öğretim Dairesi Başkanlığının dava konusu edilen diğer yazılarının ise, Milli Eğitim Bakanlığı Maarif Müfettişlerince, Yurt Dışından Lise Diploması Almış Türkiye Cumhuriyeti uyruklu öğrenciler hakkında Teftiş Kurulu İnceleme Raporu Özet Bilgisi ile Öğrenci Listesine ilişkin olduğu, dolayısıyla dava konusu edilen bu yazıların kurumlar arası yazışma ve bilgilendirmeye ilişkin olduğu ve bu haliyle idari davaya konu edilebilir kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı anlaşılmıştır.
"Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar"ın iptali istemi:
Davacı, 'Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'ın tümüne yönelik olarak şekil unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptalini istemektedir. Davacı, Esaslara ilişkin metinde yer alan maddelerin hangi şekilde, hangi tarihte değiştirildiği bilgisine ulaşılamadığı, ilgililerin takibine imkan vermediği, bu durumun karışıklığa yol açtığı gerekçesiyle şekil yönünden hukuka aykırılık iddiasında bulunmaktadır. Bilindiği üzere idare hukukunda şekil, bir işlemin yapılmasında, bir kararın alınmasında takip edilmesi gereken usül ve esaslar ile yöntemi ifade eder. İptal istemine konu "Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar"da ve yapılan değişikliklerde kanun ya da diğer düzenleyici işlemlerin belirlediği zorunlu şekil şartlarına aykırı bir durumun varlığından söz etmeye imkan bulunmamaktadır. Bu haliyle davacı iddiasının, somut olmaktan ziyade subjektif değerlendirmeler içerdiği ve bu nedenle kabul edilebilir olmaktan uzak olduğu anlaşıldığından, şekil yönünden hukuka aykırılık iddiası yerinde değildir.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulunun dava konusu ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemi:
Dava konusu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmasına karşın, yurtdışından öğrenci kabul kontenjanından yaralanmak üzere yurtdışında bulunmaksızın yurtdışından alınan lise diplomalarıyla Türkiye’deki üniversitelere kaydı yapılan öğrencilerin kayıtlarının silinmesi konusunun düzenlediği görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacının Ukrayna Uluslararası Klasik Üniversite Phillipa Orlika Tıp Koleji'nde orta öğrenimini 22/06/2016 tarihinde tamamladığına dair ... tarih ve ... sayılı denklik belgesinin verildiği, yabancı uyruklu öğrenci alımı kontenjanından Biruni Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi'ne kaydını yaptırdığı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmasına ve Türkiye'de ortaöğretim bitirmesine rağmen yurt dışından öğrenci kabul kontenjanından yararlanmak üzere kendisini yurt dışında eğitim görüyormuş gibi göstermek suretiyle denklik belgesi alan kişiler hakkında Türkiye genelinde inceleme başlatıldığı, ... tarih ve ... sayılı inceleme raporunda davacı hakkında; "...'in Türkiye'de lise mezuniyeti olması nedeniyle, 2547 sayılı Yükseköğretim Kurumları Kanunu'nun 47/f maddesi ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yayımlanan Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar çerçevesinde Yurt Dışı Öğrenci Kontenjanından bir yükseköğretim programına kayıt hakkının olmadığı" tespitlerine yer verildiği, gerçeğe aykırı belgeler ile kayıt yaptırdığından bahisle Diş Hekimliği Fakültesi Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının öğrencilikle ilişiğinin kesildiği, öğrencilik kaydının silinmesine ilişkin Fakülte Yönetim Kurulu kararının Biruni Üniversitesi Öğrenci İşleri Direktörlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacıya bildirildiği anlaşılmaktadır.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 26. maddesinde, Ortaöğretim; "ilköğretime dayalı dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın öğrenim veren genel, mesleki ve teknik öğretim kurumları ile mesleki eğitim merkezlerinin tümünü kapsayan öğretim" olarak tanımlanmış; 28. maddesinde, ortaöğretimin amaç ve görevleri, "Milli Eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,
1. Bütün öğrencilere ortaöğretim seviyesinde asgari ortak bir genel kültür vermek suretiyle onlara kişi ve toplum sorunlarını tanımak, çözüm yolları aramak ve yurdun iktisadi sosyal ve kültürel kalkınmasına katkıda bulunmak bilincini ve gücünü kazandırmak,
2. Öğrencileri, çeşitli program ve okullarla ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda yüksek öğretime veya hem mesleğe hem de yüksek öğretime veya hayata ve iş alanlarına hazırlamaktır." şeklinde belirtilmiştir.
Anılan hükümlerden de anlaşılacağı üzere Ülkemizde ortaöğretim, ilköğretim üzerine görülen zorunlu ve belli istinisnalar dışında yurtiçinde alınması gereken bir eğitimdir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Yükseköğretim Kurulu" başlıklı 6. maddesinin (a) bendinde, Yükseköğretim Kurulu'nun, tüm yüksek öğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip bir kuruluş olduğu belirtilmiş, "Yükseköğretim Kurulunun görevleri" başlıklı 7. maddesinin (h) bendinde; “Üniversitelerin her eğitim - öğretim programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek kapasitelerini tespit etmek; insangücü planlaması, kurumların kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek”, (ı) bendinde; “Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak” Yükseköğretim Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Yine anılan Kanunun, 11/04/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6287 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile değişik "Yükseköğretime giriş ve yerleştirme" başlıklı 45. maddesinde ise, yükseköğretime giriş ve yerleştirmenin nasıl yapılacağı düzenlenmiş olup,
(a) bendinde, yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı; (b) bendinde, yükseköğretim kurumlarına esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî sınavlarla girileceği belirtildikten sonra,
(f) bendinde, "Yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. Uluslararası andlaşmalar gereği Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında burslu olarak öğrenim görecek yabancı uyruklu öğrencilerin yerleştirme işlemleri Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır." hükmü yer almıştır.
2547 sayılı Kanunun yukarıda anılan 7/ı ve 45/f maddeleri uyarınca Yükseköğretim Kurulunun, Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemlere ilişkin karar alma, yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esaslarını belirleme konusunda yetkisinin bulunduğu açıktır. Ayrıca, Yükseköğretim Kurulunun bu yetkisini, kendiliğinden kullanabileceği gibi, Kurula ulaşan bilgi, şikayet ve bildirimler üzerine de kullanma imkanına sahip olduğu da tartışmasızdır. Yurt dışında bulunarak ortaöğretim seviyesindeki eğitim sistemi farklılığı sebebiyle zorunlu olarak lise eğitimini yurt dışında tamamlayan Türkiye Cumhuriyeti veya çifte vatandaşlık sahibi Türk asıllı öğrencilere yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına başvurarak ilgili üniversitenin kriterlerini sağlamak şartıyla Türk vatandaşlarının tabi tutuldukları şartlara göre kamu vicdanını rahatsız etmeyecek şekilde ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yükseköğretim imkanı tanındığı ve bu öğrencilerin hem yurtiçinde eğitim gören diğer öğrenciler ile birlikte yükseköğretim kurumları sınavına hem de yurt dışından öğrenci kabulü kontenjanları ile yükseköğretime girme imkanına sahip bulunduğu görülmektedir.
Buna karşılık, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan ve yurtiçinde ikamet eden kişilerin, sırf yurtdışı öğrenci kabul kontenjanından yararlanmak amacıyla yurtdışından temin ettiği lise diplomasıyla YKS’ye girmeden, YKS ile girilmesi zor olan bölümlere daha kolay yerleşebilme hakkı olduğu sonucuna ulaşmaya olanak bulunmamaktadır. Bunun aksine bir yorumun Kanunun kapsamının genişletilmesi ve bir yükseköğretim programına yerleştirilme konusunda diğer öğrencilerle fırsat eşitsizliği yaratma sonucunu doğuracağı açıktır.
Bu itibarla Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmasına karşın sırf yurtdışı öğrenci kabul kontenjanından yararlanmak amacıyla yurtdışında bir ortaöğretim kurumundan hangi yöntemle olursa olsun alınan diploma üzerine ve YKS'ye girmeden herhangi bir yükseköğretim kurumuna yerleştirme işlemi yapılamayacağını öngören, bu konuları açıklığa kavuşturan ve uygulamada ortaya çıkan duraksamaları gideren dava konusu kararda hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı; ... tarih ve ... sayılı yazılarının ve Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı raporlarının iptali isteminin incelenmeksizin; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile "Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar" ın iptali isteminin ise, esastan reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı, Şanlıurfa Karaköprü Anadolu Lisesinden mezun olduktan sonra, 2016 yılında Ukrayna Uluslararası Klasik Üniversite Pillipa Orlika Koleji Tıp Bölümü'nden ortaöğretim diploması ve ilgili diplomaya denklik belgesi almıştır. Bu denklik belgesi ile Yurtdışından Öğrenci Kabulü’ne İlişkin Esaslar uyarınca Biruni Üniversitesi’ne kayıt yaptırmıştır.
Davacı hakkında yurt dışı giriş-çıkış kayıtlarının uyumlu olmadığı gerekçesiyle kaydının silinmesine karar verilmiştir. İşlemin gerekçesi olan kararların iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Yürütme Kurulu Kararı'nın ve ... tarih ve ... sayılı ''Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları'' konulu yazısının (b) ve (c) maddelerinin incelenmesi;
Yazının (b) maddesinde "Yurtdışındaki bir liseden örgün eğitim yoluyla alınan diplomalar bağlamında ise, pasaport veya emniyet kayıtlarından diplomanın alındığı ülkeye giriş ve çıkışlarının kontrol edilmesi, ilgili ülkede kalınan sürenin lise eğitiminin örgün yolla alındığını desteklememesi halinde bu diplomalar ile de yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları çerçevesindeki başvurularına işlem yapılmaması" , (c) maddesinde "İlgili ülkede bulunmaksızın uzaktan öğretim sistemi ile yurtdışındaki bir lisede eğitim görerek yurtdışında üniversite eğitimine başlamış olmaları halinde ise Yükseköğretim Kurumlarında Ön Lisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlararası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerinden yararlanabilmeleri için ilgili yılın Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzlarında yayımlanan Yurt Dışındaki Yükseköğretim Kurumlarından Yurt
İçindeki Yükseköğretim Kurumlarına Yatay Geçiş İşlemlerine ilişkin şartların aranması," düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılabilecekleri hükme bağlanmıştır.
Yukarıda aktarılan hükme göre, iptal davası açılabilmesi için gerçek ya da tüzel kişiler ile dava konusu işlem arasında makul ve ciddi bir ilişkinin varlığı yeterli bulunmaktadır. Başka bir deyişle, İdare Hukuku'nun genel ilkelerine göre idari işlemin değişiklik yarattığı ya da doğmasına engel olduğu hukuki durumla menfaat bağı olan herkes bu idari işlemin iptalini isteyebilecektir.
Dolayısıyla iptal davası açılabilmesinin ön koşullarından biri davacının objektif ve subjektif dava ehliyetinin olmasıdır. Danıştay'ın istikrar bulan kararlarına göre, davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunduğunun kabulü için idari kararın davacının meşru, şahsi ve güncel bir menfaatini ihlal etmesi gerekmektedir. İptal davalarında, dava konusu işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinin saptanması sadece davacının bu davada ehliyetinin (subjektif ehliyetinin) bulunduğu, dolayısıyla davanın esasının incelenmesine geçilebileceği sonucunu yaratmaktadır.
Yukarıda belirlenen kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alakasının varlığı taraf ilişkisinin kurulmasında yeterli sayılmakta ve bu husus davanın niteliğine ve özelliğine göre belirlenmektedir.
Somut olayda; 2016 yılında Ukrayna Uluslararası Klasik Üniversite Pillipa Orlika Koleji Tıp Bölümü'nden lise diploması ve bu diplomasına denklik belgesi alarak Yurtdışından Öğrenci Kabulü’ne İlişkin Esaslar uyarınca Biruni Üniversitesi’ne kayıt yaptıran ve örgün eğitim şartını sağlamadığı gerekçesiyle kaydı silinen davacı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ... sayılı ''Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları'' konulu yazısının (b) ve (c) maddeleri arasında kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmadığından, anılan düzenlemenin (b) ve (c) maddeleri yönünden davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin nitelikleri olarak belirtilen hukuk devletinin temel ilkeleri arasında "hukuki güvenlik" ve "belirlilik" ilkeleri yer almaktadır. Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yaptığı düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Hukuki güvenlik ve hukuki istikrar kişilerin gelecekle ilgili plan, düşünce ve kararlarında, var olan hukuk kurallarına güvenerek hareket etmelerinin hukuken korunmasına dayanak teşkil eder.
Anayasanın 124. maddesi gereği idarelerin, düzenleme yetkisine sahip olduğu alanlarda, eski hukuki durum çerçevesinde, hak kayıplarını önleyici düzenleme yapması da gerekmektedir. Bu sayede; hukuk devleti olmanın gereği olarak üstün kamu yararı ihlal edilmeden, kişilerin hukuki güvenliği korunmakla birlikte, idari istikrar da sağlanmaktadır.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun, 11/04/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6287 sayılı Kanun'un 14 maddesi ile değişik "Yükseköğretime giriş ve yerleştirme" başlıklı 45. maddesinde, yükseköğretime giriş ve yerleştirmenin nasıl yapılacağı düzenlenmiş olup, (a) bendinde, yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı; (b) bendinde, yükseköğretim kurumlarına esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî sınavlarla girileceği, (f) bendinde, "Yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. Uluslararası andlaşmalar gereği Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında burslu olarak öğrenim görecek yabancı uyruklu öğrencilerin yerleştirme işlemleri Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır." hükmü yer almıştır.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ... sayılı ''Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları'' konulu yazısı ile tüm üniversitelere duyurulan Yükseköğretim Yürütme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararında; a.Yurtdışında bulunmaksızın uzaktan öğretim yoluyla yurtdışındaki bir liseden diploma alan adayların yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları çerçevesinde yükseköğretime geçiş için bu diplomaları ile işlem yapılmaması ancak bu adayların YKS ile yükseköğretime geçiş başvurusu yapabilecekleri, d.Halihazırda bu tür diplomalar ile yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına kayıt yaptırmış olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı veya uyruğundan biri T.C olan çift uyruklu öğrencilerin durumlarının yukarıdaki hususlar çerçevesinde incelenerek işlem yapılması, e.Yukarıda belirtilen hususlara aykırı kayıt yapılmış olduğu tespit edilen öğrencilerle ilgili olarak tesis edilen işlemin iptalinin gerektiğinin bildirilmesinin uygun görüldüğü belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı ön raporu ve ... tarih ve ... sayılı raporunun incelenmesi:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı' başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; idari dava türlerinin arasında; idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları sayılmış olup 'Dilekçeler üzerine ilk inceleme' başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendinde; dava dilekçelerinin iptali istenen işlem yönünden idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken işlem olup olmadığı noktasında inceleneceği, 'İlk inceleme üzerine verilecek karar' başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde de, 14. maddenin 3. fıkrasının (d) bendine aykırı olarak açılan davanın reddine karar verileceği düzenlenmiştir.
İdari işlemler, idari makamların, kamu gücü kullanarak, idare işlevine ilişkin olarak tesis ettikleri, muhatapları yönünden çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran, muhataplarının hukuki durumlarında değişiklik yapan tek yanlı irade açıklamalarıdır. Buna göre, idari işlemlerin "idari makamlarca tesis edilmiş olma", "tek yanlı olma" ve "icrailik niteliğini taşıma" unsurlarını bünyesinde barındırması gerekmektedir. Bir işlemin iptal davasına konu edilebilir nitelikte kesin ve yürütülebilir bir işlem olup olmadığının, işlemin ismine veya idarenin isimlendirmesine bakılarak değil, işlemin içeriğine bakılarak belirlenmesi gerekmektedir.
Öğreti ve uygulamada; ilk inceleme hususlarından biri olarak öngörülen kesin ve yürütülebilir işlem kavramı icrai işlem kavramı ile birlikte değerlendirilmekte ve “kamu gücü ve kudretinin üçüncü kişiler üzerinde ayrıca başka bir işlemin varlığına gerek olmaksızın doğrudan doğruya çeşitli hukuki sonuçlar doğurmak suretiyle etkisini gösterdiği işlemler”in icrai nitelikte oldukları belirtilmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Teftiş Kurulu raporunda özetle; "... tarih ve E:... sayılı Bakanlık Olur'u üzerine başlatılan yurt dışından alınan lise diplomaları hakkındaki soruşturmanın Şanlıurfa, Gaziantep, Bursa ve Ankara illerinde yürütülen kısmına ilişkin olarak; yurt dışı lise mezuniyetine bağlı olarak denklik belgesi alan 450 öğrenciden 419'unun denklik belgesini yürürlükteki mevzuata aykırı olarak aldığı, bu öğrencilerin tamamının Türkiye'de bir liseden mezun olmalarına karşılık yurt dışındaki bir ortaöğretim kurumundan örgün veya uzaktan eğitim kapsamında almış oldukları diplomalarının olduğu, ancak Türkiye'deki mezuniyetlerini, Milli Eğitim Müdürlüklerine denklik belgesi düzenlenmesi talebiyle yaptıkları başvuru esnasında doldurdukları matbu Ek-1 Başvuru Formunda soru olarak yer almasına rağmen beyan etmedikleri, yurt dışındaki lise eğitimi aldıklarını belirttikleri tarihlerde yurt dışına hiç çıkmadıkları veya yurt dışında bulundukları tarihlerle yurt dışı eğitim tarihlerinin uyuşmadığı, yurt dışında eğitim gördüklerini belirttikleri tarihlerde aynı zamanda Türkiye'deki bir lisede de eğitim gördükleri, hususlarının en az biri veya bir kaçının birlikte görüldüğü, adı geçen öğrencilerin adlarına düzenlenen denklik belgelerinin iptal edilmesi gerektiği, durumun Yükseköğretim Kurulu'na bildirilmesinin uygun görüldüğü", hususlarına yer verildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu edilen ... tarih ve ... sayılı raporda da, ... tarih ve ... sayılı Teftiş Kurulu raporundaki tespitler doğrultusunda kapsama dahil edilen yeni öğrencilerin isimlerine yer verilerek, alınan ortaöğretim denklik belgeleri ve bu belgeler ile yükseköğretim kurumlarına yapılan kayıtların Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'a aykırı olduğu kanaatine varıldığı belirtilmiştir. Davacı hakkındaki tespit, bu raporda yer almaktadır.
Bu kapsamda; dava konusu edilen ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı Teftiş Kurulu raporunda, usulsüz olarak ortaöğretim diploma denklik belgesi alan öğrencilerin isimlerine yer verildiği, dolayısıyla işlemin idari davaya konu edilebilecek nitelikte bir işlem olmadığı anlaşıldığından, idari yargı yerince incelenmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu nedenle, davanın bu kısmının incelenmeksizin reddi gerekmektedir.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Yürütme Kurulu Kararı'nın ve ... tarihli ... sayılı ''Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları'' konulu yazısının (a), (d) ve (e) maddelerinin, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısının, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısının, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı yazısının ve Yükseköğretim Kurulu tarafından yayımlanan Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'ın incelenmesi;
Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olup ortaöğretimini yurt dışında sürdüren öğrencilerin Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esasları, 2547 sayılı Kanun'un 45. maddesinde 30/03/2012 tarih ve 6287 sayılı Kanun ile değişiklik yapılıncaya kadar, Yükseköğretim Kurulu kararları ile belirlenmiştir. Ancak 11/04/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6287 sayılı Kanun ile, 2547 sayılı Kanun'un 45. maddesi başlığı ile birlikte değiştirilmiş ve maddenin (f) bendinde, "... ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir..." hükmüne yer verilmek suretiyle, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu olup ortaöğretimini yurt dışında sürdürenlerin, üniversitelerin yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına başvurabilmeleri için "ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlamış olma" şartı getirilmiştir. Bu düzenlemeden; yurt dışından bir ortaöğretim kurumundan değil, yurtdışında ortaöğretimi tamamlayarak mezun olmanın, bir başka anlatımla, yabancı bir ülkedeki liselerde öğrenim görmek üzere gitmiş olup, fiilen yurtdışında bulunmak suretiyle ortaöğretimlerinin tamamını tamamlayarak mezun olanların, üniversitelerin yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına başvuru hakkına sahip olduğu anlaşılmaktadır.
2547 sayılı Kanun'un 45. maddesi ile verilen yetki çerçevesinde, 2547 sayılı Kanun'da aranılan "ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlamış olma" şartının sağlanması gerektiğine yönelik olarak, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Yürütme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı toplantısı ile kabul edilen Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları konulu yazının (a) maddesinde, yurtdışında bulunmaksızın uzaktan öğretim yoluyla yurtdışındaki bir liseden diploma alan adayların yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları çerçevesinde yükseköğretime geçiş için bu diplomaları ile işlem yapılmaması ancak bu adayların YKS ile yükseköğretime geçiş başvurusu yapabilecekleri, (d) maddesinde halihazırda bu tür diplomalar ile yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına kayıt yaptırmış olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı veya uyruğundan biri T.C. olan çift uyruklu öğrencilerin durumlarının yukarıdaki hususlar çerçevesinde incelenerek işlem yapılması, (e) maddesinde yukarıda belirtilen hususlara aykırı kayıt yapılmış olduğu tespit edilen öğrencilerle ilgili olarak tesis edilen işlemin iptalinin gerektiği belirtilmiş, bu düzenleme ... tarih ve ... sayılı karar ile tüm üniversitelere bildirilmiştir.
Bu kapsamda Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından inceleme başlatılmış ve hazırlanan ... tarih ve ... sayılı rapor ve ekleri dava konusu edilen ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı yazılarıyla; Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı raporu ise ... tarih ve ... sayılı yazı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından tüm üniversitelere gönderilmiş ve ismi belirtilen öğrenci kayıtlarının Yürütme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı toplantısı ile kabul ilkeler doğrultusunda incelenerek işlem yapılmasının uygun görüldüğü belirtilmiştir.
Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'ın "Başvuracak Adaylar" başlıklı 4-b maddesinde, "01/02/2013 tarihinden sonra yurt dışında ortaöğretime başlayan adayların yurt dışından kabul kontenjanlarına ortaöğretiminin (lise) tamamını K.K.T.C. hariç yabancı bir ülkede tamamlayanların (ortaöğretiminin (lise) tamamını K.K.T.C. dışında yabancı bir ülkedeki MEB nezdinde açılmış olan Türk okullarında tamamlayanlar dahil) başvuru yapabilecekleri" düzenlenmiştir.
Yurtdışında bulunarak lise eğitimini yurtdışında tamamlayan T.C. uyruklu vatandaşların almadıkları bir eğitim sistemine ilişkin sorulardan oluşan sınavlarda düşük başarı elde etmeleri beklendiğinden bu öğrencilerin dezavantajının azaltılması, ülke farklılığından kaynaklanan eğitim farklılığı ve yükseköğretime girişte entegrasyonun sağlanması amacıyla ortaöğretimin tamamını yurtdışında tamamlayan T.C. uyruklu öğrencilere, yurtdışından öğrenci kabul kontenjanlarına başvurma hakkı tanınmıştır.
Dava konusu düzenlemenin kapsadığı öğrenci grubunun, bu düzenleme vasıtasıyla yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları ile tercih edilen programa yerleşme hakkına sahip olmakla birlikte Türk vatandaşları gibi yükseköğretim kurumları sınavına girerek bir programa yerleştirilmelerinin de mümkün olduğu, Yurtdışından Öğrenci Kabulü kontenjanlarından yararlanarak yerleştirildikleri bölümden mezun olmaları durumunda ilgili programlara ÖSYS'ye girerek yerleşen ve mezun olan öğrenciler ile aynı haklara sahip olacakları, bu haliyle bir yükseköğretim programına yerleşme konusunda diğer öğrencilere göre çift imkana sahip oldukları açıktır.
Belirtilen koşullarda bulunmamasına rağmen Türkiye'de yaşayan bir çok adayın YKS ile yerleşmeleri zor olan programlarda eğitim görmek amacıyla bazı ülkelerde uzaktan eğitim yoluyla eğitim veren liselerden diploma alarak üniversitelere yabancı öğrenci statüsünde başvurma yoluna gidildiği ile ilgili şikayetler üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı raporunda, "Yurtdışı lise mezuniyetine bağlı olarak denklik belgesi alan 450 öğrenciden 419'unun denklik belgesini yürürlükteki mevzuata aykırı olarak aldığı, Türkiye'de bir liseden mezun olmalarına karşılık yurtdışındaki bir ortaöğretim kurumundan örgün veya uzaktan eğitim kapsamında diploma aldıkları, yurtdışında lise eğitimi aldıklarını belirttikleri tarihlerde yurtdışına hiç çıkmadıkları veya yurtdışında bulundukları tarihlerle yurtdışı eğitim tarihlerinin uyuşmadığının belirtildiği, bu kapsamda yurtdışı öğrenci kontenjanından yükseköğretim programlarına yapılan kayıt işlemlerinin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanun'un 47/f bendi ile Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'a aykırı olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, 04/11/2020 tarihli yazının uygulamasında, covid 19 pandemisinin başlangıcından itibaren pandeminin devam ettiği süreçte Türkiye'de bulundukları sürenin ilgili ülkeye giriş çıkış kontrollerinde dikkate alınmaması gerektiği belirtilmiştir. Bu şekilde, öğrencilerin pandemiden kaynaklanan dezavantajı engellenmiş, yurtdışında bulunma imkanı olmadan yurtdışından diploma alan öğrencilerin, alınan diplomalar ile yükseköğretim programlarına kayıt olma hakları korunmuştur.
Bu itibarla, Kanun ile verilen yetki çerçevesinde tesis edilen dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Yürütme Kurulu Kararı'nın ve ... tarihli ... sayılı ''Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları'' konulu yazısının (a), (d) ve (e) maddeleri, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı yazısı ve Yükseköğretim Kurulu tarafından yayımlanan Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı ön raporu ve ... tarih ve ... sayılı raporu yönünden DAVANIN İNCELENMEKSİZİN REDDİNE,
3.Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Yürütme Kurulu Kararı'nın ve ... tarih ve ... sayılı ''Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları'' konulu yazısının (b) ve (c) maddeleri yönünden DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
6. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere,
18/03/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.