T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/6018
Karar No : 2025/1916
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Üniversitesi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi kadrosunda araştırma görevlisi olarak görev yapan davacının, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ... doktora programında görevlendirilmesinin iptal edilerek kadrosunun iade edilmesi üzerine, Çukurova Üniversitesi Rektörlüğü tarafından davacı hakkında "'Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması'' yaptırılması amacıyla oluşturulan soruşturma komisyonu tarafından düzenlenen 08/10/2019 tarihli rapora istinaden davacının Üniversite ile ilişkisinin kesilmesine yönelik tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu işlemin yasal dayanağı olan Çukurova Üniversitesi Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönergesi'nin yasal dayanağı olan 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine eklenen (8) numaralı alt bendinde yer alan Devlet memurluğuna alımlarda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması gerektiğine ilişkin düzenlemenin, Anayasaya ve hukuka aykırı olduğu hususunun Anayasa Mahkemesinin ... tarihli ve E:...; K:... sayılı kararı ile ortaya konularak iptal edildiği ve davacı hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırılması yaptırılması amacıyla Çukurova Üniversitesi Rektörlüğünce oluşturulan soruşturma komisyonu tarafından hazırlanan 08/10/2019 tarihli raporda davacının bölücü terör örgütüyle irtibatlı olduğu kanısına neden olan "Barış İçin Akademisyenler Bildirisi" olarak adlandırılan bildirgeyi imzaladığı için terör örgütü propagandası yapmak suçundan hakkında açılan davada yapılan yargılama sonucunda ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı beraat kararının verildiği ve anılan kararın 03/10/2019 tarihinde kesinleştiği hususları birlikte değerlendirildiğinde davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığından bahisle davacının Üniversite ile ilişkisinin kesilmesine yönelik tesis edilen ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Çukurova Üniversitesi Rektörlüğü tarafından davacı hakkında "'Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması'' yaptırılması amacıyla oluşturulan soruşturma komisyonu tarafından düzenlenen 08/10/2019 tarihli raporda davacının bölücü terör örgütü ile irtibatlı olduğunun tespit edilmesi üzerine takdir yetkisinin kullanılarak davacının atamasının yapılmasının uygun bulunmadığı, işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, işin esasına girilerek 08/10/2019 tarihli komisyon raporu incelendikten sonra işlem tarihindeki mevzuatın değerlendirilmesiyle karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, ÖYP kapsamında Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi araştırma görevlisi kadrosuna atanmıştır.
2547 sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca lisansüstü eğitim için kadrosu geçici olarak Galatasaray Üniversitesi'ne aktarılmıştır.
Galatasaray Üniversitesi tarafından kadrosunun iade edilmesi üzerine Çukurova Üniversitesi tarafından yapılan değerlendirme sonucu anılan kadroya atanmasının uygun görüldüğü ancak yapılan arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının olumsuz bulunması sebebiyle atamasının yapılmamasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine, davacı tarafından atamasının yapılmamasına ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun dava konusu işlem tarihindeki 48. maddesinde "Madde 48 – (Değişik: 12/5/1982 - 2670/14 md.) Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır. A) Genel şartlar: 1. Türk Vatandaşı olmak, 2. Bu Kanunun 40 ncı maddesindeki yaş şartlarını taşımak, 3. Bu Kanunun 41'nci maddesindeki öğrenim şartlarını taşımak, 4. Kamu haklarından mahrum bulunmamak, 5. (Değişik: 23/1/2008 - 5728/317 md.) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…)(1) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak. 6. Askerlik durumu itibariyle; a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik çağına gelmemiş bulunmak, c) Askerlik çağına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri saklı kalmak kaydı ile görevini devamlı yapmasına engel olabilecek (…) akıl hastalığı (…) bulunmamak. 8. (Ek: 3/10/2016 – KHK-676/74 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/60 md.) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak. B) Özel şartlar: 1. Hizmet göreceği sınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen öğretim ve eğitim kurumlarının birinden diploma almış olmak, 2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak." hükmü yer almaktadır.
İşlem tarihinde yürürlükte bulunan 12/4/2000 tarih ve 24018 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde; “ ... f)Arşiv araştırması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını,” “g) Güvenlik soruşturması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini” ifade edeceği belirtilmiş, “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar” başlıklı 11. maddesinde de; ”Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam da dikkate alınarak: a) Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği, b) Kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığı, kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat ünitelerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında bir tahdidin olup olmadığı, c) Yıkıcı faaliyetlerde bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı. d) Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı, e) Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, f) Sır saklama yeteneğinin olup olmadığı, araştırılır.” kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa Mahkemesi'nin 24/07/2019 tarih ve E:2018/73; K:2019/65 sayılı kararıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (8) numaralı alt bendinin iptaline karar verilmiş ise de; Anayasa'nın "Anayasa Mahkemesinin kararları" başlıklı 153. maddesinde; Anayasa Mahkemesi'nin kararlarının kesin olduğu, iptal kararlarının gerekçesi yazılmadan açıklanamayacağı, Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemeyeceği, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümlerinin, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, gereken hallerde Anayasa Mahkemesi'nin iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabileceği, bu tarihin, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemeyeceği, iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda Türkiye Büyük Millet Meclisinin, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşüp karara bağlayacağı, iptal kararlarının geriye yürümeyeceği, Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmi Gazetede hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi'nin 12/12/1989 tarih ve E:1989/11, K:1989/48 sayılı kararında, "Türk Anayasa sisteminde Devlete güven ilkesini sarsmamak ve ayrıca Devlet yaşamında bir karmaşaya neden olmamak için iptal kararlarının geriye yürümezliği kuralı kabul edilmiştir. Böylece, hukuksal ve nesnel alanda sonuçlarını doğurmuş bulunan durumların iptal kararlarının yürürlüğe gireceği güne kadarki dönem için geçerli sayılmasının sağlanmasına" ilişkin hususlar belirlenmiştir.
Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, her ne kadar 657 sayılı Kanun'un anılan hükmü Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiş ise de; dava konusu işlem tarihi olan 10/10/2019 tarihi itibariyle düzenlemenin yürürlükte olduğu, anılan düzenleme uyarınca davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapıldığı görüldüğünden, işin esasına girilerek değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davacının Çukurova Üniversitesi'ne kadro iadesi hususunun Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nca kararlaştırıldığının Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'na bildirilmesi üzerine Yükseköğretim Yürütme Kurulu'nun ... tarihli ve ... oturum numaralı toplantısında davacının kadrosunun Çukurova Üniversitesine iadesine karar verildiği, davacıdan yazı eki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması formunu doldurarak Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi dekanlığına göndermesi istemiyle ... tarih ve ... sayılı yazının yazıldığı, anılan yazının davacıya iletişim bilgilerinin güncel olmaması sebebiyle tebliğ edilemediği, Çukurova Üniversitesi Rektörlüğü tarafından davacı hakkında "'Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması'' yaptırılması amacıyla oluşturulan soruşturma komisyonu tarafından düzenlenen 08/10/2019 tarihli raporda; davacının bölücü terör örgütleri ile irtibatlı olduğunun saptanması üzerine kadrosunun Çukurova Üniversitesine iade edilmesinin uygun görülmediği belirtilerek atamasının yapılmamasına ve ilişiğinin kesilmesine yönelik dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edildiği ve anılan işlemin ... tarih ve ... sayılı işlemle davacıya bildirilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu işleme dayanak olan "'Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması'' yaptırılması amacıyla oluşturulan soruşturma komisyonu'nun 08/10/2019 tarihli raporu dava dosyasında bulunmamaktadır. Bu haliyle davacının hangi eylemi ile terör örgütü ile irtibatının kurulduğu, hangi somut delillerle terör örgütü ile ilişkilendirildiği anlaşılamamıştır.
Bu durumda, dava konusu işleme dayanak olan 08/10/2019 tarihli komisyon raporu da incelenerek, davacının terör örgütü ile bağlantısının bulunup bulunmadığının açık ve net bir şekilde somut delillerle ortaya konulması gerekirken, eksik inceleme ile verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bununla birlikte, işlemin tesis edildiği tarih itibariyle yürürlükte bulunan mevzuat ile daha sonra yürürlüğe giren mevzuat hükümleri farklı ise, Mahkemesince değerlendirme yapılırken kişilerin lehine olan mevzuat hükmünün dikkate alınması gerekeceği de açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 10/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)- Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu kararın onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.
KARŞI OY :
(XX)- Anayasa Mahkemesi'nin 24/07/2019 tarih ve E:2018/73; K:2019/65 sayılı kararıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (8) numaralı alt bendinin iptaline karar verilmiş ise de; Anayasa'nın "Anayasa Mahkemesinin kararları" başlıklı 153. maddesinde; iptal kararlarının geriye yürümeyeceği, Anayasa Mahkemesi kararlarının Resmi Gazetede hemen yayımlanacağı ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, her ne kadar 657 sayılı Kanun'un anılan hükmü Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmiş ise de; dava konusu işlem tarihi olan 10/10/2019 tarihi itibariyle düzenlemenin yürürlükte olduğu, anılan düzenleme uyarınca davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapıldığı görüldüğünden, işin esasına girilerek değerlendirme yapılması gerektiği açıktır.
Bununla birlikte, ceza hukuku kökenli bir ilke olan lehe olan hükmün uygulanması ilkesi; işlendiği zamanın hukuki normları uyarınca suç sayılan bir fiil sonradan yürürlüğe giren bir düzenleme ile suç olmaktan çıkarılmış bulunuyorsa veya sonradan yürürlüğe giren düzenleme suçun işlendiği zaman mevcut olan düzenlemeye göre suçlunun lehine ise, sonraki normun daha önce işlenmiş olan fiillere uygulanmasını öngörmektedir.
İdari işlemlerin yargısal denetiminin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılması idare hukuku ilkelerindendir. Bu anlamda, idari işlem niteliğindeki güvenlik soruşturmasının olumsuz olması nedeniyle atamanın yapılmamasına ilişkin işlemin de, tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yargısal denetiminin yapılması gerektiği, ilke olarak suç ve cezadan lehe olan normun uygulanması kuralının güvenlik soruşturmasında geçerli olmadığının kabulü ile çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.