T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/6602
Karar No : 2025/3809
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan 22.06.2022 tarih ve 31874 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "yarı zamanlı" ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Müvekkilinin davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Adana Denetim Daire Başkanlığında vergi müfettişi olarak görev yaptığı, mevcut görevinin yanı sıra aynı zamanda avukatlık stajını sürdürmeye çalıştığı, 7409 sayılı Kanun'la Avukatlık Kanunu'nun 16. maddesine eklenen "ilgili birimlerce stajın yapılması konusunda gereken kolaylık sağlanır." ibaresi ile kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapanlara aynı zamanda avukatlık stajı yapabilmeleri için kurumlarınca kolaylık sağlanacağı kuralının düzenlendiği, bu düzenlemenin uygulanması için yayımlanan dava konusu Yönetmeliğin 5/3. maddesinde ise "Kamu kurum ve kuruluşları, stajyerlerin yarı zamanlı, dönüşümlü, vardiyalı, nöbet usulü, uzaktan veya esnek çalışma gibi imkânlardan yararlanmalarını sağlar." hükmüne yer verildiği, bu düzenlemeye dayanılarak davalı Bakanlıkça "Bakanlık daire başkanlıklarında görev yapan vergi müfettişlerinden avukatlık stajı yapacak olanların staj süresince 1 yıl süre ile yarım gün idari izinli sayılmasının uygun görüldüğü" şeklinde dava konusu işlem tesis edildiği; ancak bu hükümle Avukatlık Kanunu'nda yer alan hem "fiilen engel olmama" hem de "stajın kesintisiz olması" hükümlerini ihlal eden bir hukuki durum yaratıldığı, "yarı zamanlı" çalışma biçiminin avukatlık stajına kabule, stajın kesintisizliğine ve stajın fiilen sürdürülmesine engel düzenleme olduğu, avukatlık stajının, 1136 sayılı Kanun'un 24. maddesi gereği 1 yıl süre ile sürekli ve kesintisiz olarak yapıldığı, adliye ve avukat yanındaki stajın da asgari mesai saatleri içinde, hatta kimi zaman Baronun vereceği staj eğitimleri sebebiyle mesai saatleri dışında dahi yapılabileceği, dava konusu Yönetmelik hükmünün uygulanması halinde yapılmaya başlanan veya tamamlanan stajların komisyonlar veya Barolarca kesintiye uğramış sayılabileceği, düzenlemenin Anayasa'da koruma altına alınan çalışma hakkını, çalışma ve teşebbüs hürriyetini, kişilerin maddi ve manevi geliştirme hakkını ihlal ettiği, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olduğu, bu düzenlemeye dayanılarak tesis edilen davalı Bakanlık işleminin de açıklanan nedenlerle hukuka aykırı olduğu, hukuka aykırı bu düzenleme ve davalı Bakanlık işleminin iptal edilmesi istenmiştir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI :
1-Adalet Bakanlığı'nın Savunmasının Özeti: Dava konusu Yönetmeliğin 5/3. maddesinde, “Kamu kurum ve kuruluşları, stajyerlerin yarı zamanlı, dönüşümlü, vardiyalı, nöbet usulü, uzaktan veya esnek çalışma gibi imkânlardan yararlanmalarını sağlar.” kuralına yer verildiği, bu düzenlemenin kamu kurum ve kuruluşlarına kanunla yüklenen avukatlık stajı yapan personellerine yönelik kolaylık sağlama yükümlülüğünün somutlaştırılmış hali olduğu, haliyle stajın kesintisizliği ilkesine aykırılık olmayıp tam tersine, avukatlık stajı yapan kamu personellerinin mesailerinin stajlarına yapmalarına fiilen engel olmasının önüne geçilmesi için ihdas edilmiş olduğu, dolayısıyla 1136 sayılı Kanun’un 23. maddesi doğrultusunda düzenlenmiş olduğu, bu düzenlemenin Avukatlık Kanunu’nun 16. maddesi ile Bakanlığa verilen yetkiye istinaden çıkarıldığı ve kanunda düzenlenen bir hususun uygulanmasına matuf bir düzenleme olduğu, düzenleme ile kanunla verilen yetki sınırının aşılmadığı, kamuda çalışanlar ile sigortalı olarak çalışanların avukatlık stajı yapabilmelerinin kanunda belirtilen diğer şartlarla birlikte, avukatlık stajına fiilen engel olmamak şartına da bağlandığı, avukatlık stajının kesintisizliği ilkesine aykırı bir durumun söz konusu olmadığı savunulmuştur.
2-Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Savunmasının Özeti: 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 16. maddesine dayanılarak hazırlanan Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı HakkındaYönetmeliğin 5/3. maddesinde, “Kamu kurum ve kuruluşları, stajyerlerin yarı zamanlı, dönüşümlü, vardiyalı, nöbet usulü, uzaktan veya esnek çalışma gibi imkânlardan yararlanmalarını sağlar.” kuralına yer verildiği, bu düzenleme gereği, avukatlık stajı yapmak isteyen personellere gerekli imkanın sağlanması amacıyla Bakanlıkça, daire başkanlıklarında görev yapan vergi müfettişlerinden avukatlık stajı yapacak olanların staj süresince 1 yıl süre ile yarım gün idari izinli sayılması yönünde karar alındığı, tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar ile Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğin yetki yönünden hukuka aykırılığı sebebiyle, dava konusu olan 5/3. fıkrasında yer alan "yarı zamanlı" ibaresinin ve bu hükme dayanılarak tesis edilen Hazine ve Maliye Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlem ile bu işlemin dayanağı olan 22.06.2022 tarih ve 31874 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmelik'in 5. maddesinin 3. fıkrasınında geçen '' yarı zamanlı'' ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
1136 sayılı Avukatlık Kanununun 16/2. maddesinde, Avukatlık stajına fiilen engel olmamak şartıyla herhangi bir işte sigortalı olarak çalışılması avukatlık stajının yapılmasına engel değildir. Adli ve idari yargı hâkim ve savcı adayları ile hâkim ve savcılar hariç olmak üzere, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanlar da görevleri sırasında avukatlık stajı yapabilir. İlgili birimlerce stajın yapılması konusunda gereken kolaylık sağlanır. Bu fıkraya ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikte düzenlenir.” hükmü , bu madde uyarınca düzenlenen Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı HakkındaYönetmeliğin 5/3. maddesinde, “Kamu kurum ve kuruluşları, stajyerlerin yarı zamanlı, dönüşümlü, vardiyalı, nöbet usulü, uzaktan veya esnek çalışma gibi imkânlardan yararlanmalarını sağlar.” hükmü yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, Adana Denetim Daire Başkanlığında vergi müfettişi olarak görev yapan davacının aynı zamanda avukatlık stajı yaptığı, avukatlık stajını yapabilmesi için davacıya 1 yıl süre ile yarım gün idari izinli sayıldığının bildirilmesi üzerine bu işlem ile dayanağı yönetmelik maddesinde geçen '' yarı zamanlı'' ibaresinin iptali istemiyle bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda iptali istenilen yönetmelik maddesiyle avukatlık stajı yapan Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan stajyerlerin yarı zamanlı, dönüşümlü, vardiyalı, nöbet usulü, uzaktan veya esnek çalışma gibi imkânları kullanarak stajın tamamlanması kolaylığı sağladığından yönetmelik maddesinin Avukatlık Kanununu 16. maddesine uygun olduğu ve yönetmeliğe uygun olarak tesis edilen işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Adana Denetim Daire Başkanlığında vergi müfettişi olarak görev yapan davacı, 17.08.2022 tarihinde Antalya Barosunda avukatlık stajına başlamıştır. Dava konusu Hazine ve Maliye Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Avukatlık Kanunu'nun 16/2. maddesi ve Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğinin 5. maddesine atıf yapılarak "... Daire Başkanlıklarında görev yapan vergi müfettişlerinden avukatlık stajı yapacak olanların staj süresince 1 yıl süreyle yarım gün idari izinli sayılması Başkanlığımızca uygun görülmüştür." şeklinde karar alınmıştır.
Davacı tarafından, Hazine ve Maliye Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan 08.06.2022 tarih ve 7409 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 16. maddesine eklenen "Avukatlık stajına fiilen engel olmamak şartıyla herhangi bir işte sigortalı olarak çalışılması avukatlık stajının yapılmasına engel değildir. Adli ve idari yargı hâkim ve savcı adayları ile hâkim ve savcılar hariç olmak üzere, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanlar da görevleri sırasında avukatlık stajı yapabilir. İlgili birimlerce stajın yapılması konusunda gereken kolaylık sağlanır. Bu fıkraya ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikte düzenlenir.” şeklindeki 2. fıkraya istinaden hazırlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar ile Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "yarı zamanlı" ibaresinin iptali istenilmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 153. maddesinde; "Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar. İptal kararları geriye yürümez. Anayasa Mahkemesi kararları Resmi Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar." kuralına yer verilmiştir.
2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin a bendinde, "İdari dava türleri şunlardır: İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları," kuralı yer almaktadır.
Dava konusu Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar ile Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğin "Dayanak" başlıklı 3. maddesi, "Bu Yönetmelik, 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır." hükmündedir.
Anılan Yönetmeliğin dayanağı olduğu belirtilen 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 16. maddesine 7409 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle eklenen ikinci fıkra ise, "Avukatlık stajına fiilen engel olmamak şartıyla herhangi bir işte sigortalı olarak çalışılması avukatlık stajının yapılmasına engel değildir. Adli ve idari yargı hâkim ve savcı adayları ile hâkim ve savcılar hariç olmak üzere, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanlar da görevleri sırasında avukatlık stajı yapabilir. İlgili birimlerce stajın yapılması konusunda gereken kolaylık sağlanır. Bu fıkraya ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikte düzenlenir.” hükmü yer almıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin dayanak hükmü olan 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 16. maddesinin 2. fıkrasının iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; Anayasa Mahkemesi'nin 23.01.2024 tarih ve E:2023/63 K:2024/15 sayılı kararı ile; “(…) Kanun’un 16. Maddesinin İkinci Fıkrasının Üçüncü Cümlesinin İncelenmesi; (…) Kamu personeline, avukatlık stajı yapması için gereken kolaylığın sağlanması hususunda ilgili birimlerin -personel mevzuatı da dahil olmak üzere- tabi olduğu mevzuata uygun davranması gerektiği açıktır. Bu kapsamda gerek kamu personeli gerek ilgili birimler gerekse bu konuda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümü bakımından ilgili kanuni düzenlemeler çerçevesinde stajın yapılması hususunda kamu personeline ne şekilde bir kolaylık sağlanabileceğinin herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık, net ve öngörülebilir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. Ancak kural anılan mevzuat çerçevesinde avukatlık stajı yapacak personele ilgili birimlerce nasıl bir kolaylık sağlayacağına ilişkin, ilgili birimlere yol gösterici nitelikte bir düzenleme içermemektedir. Bu durum avukatlık stajının yapılması sırasında sağlanacak kolaylıklarda ilgili birimlerin farklı ve keyfî uygulamalarına da neden olabilecek niteliktedir. Dolayısıyla kuralın belirlilik ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir. Kanun’un 16. Maddesinin İkinci Fıkrasının Dördüncü Cümlesinin İncelenmesi; (…) Kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanlara görevleri sırasında avukatlık stajının yapılması konusunda ilgili birimlerce ne şekilde kolaylık sağlanacağının belirlenmediği, bu konuya ilişkin genel ilke ve çerçevenin çizilmediği gözetildiğinde kuralla idareye tanınan sınırsız düzenleme yetkisinin yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşmadığı anlaşılmıştır. (…) Anayasa’nın 124. maddesinde de Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Anayasa’nın anılan maddesinde kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yönetmelik çıkarma yetkisinin hiyerarşi ve idari vesayet yetkisine ilişkin anayasal ilkeler gözetilerek, yönetmelik çıkaracak kamu kurum ve kuruluşunun hiyerarşik yönden kendi astı konumunda bulunan birimlerde hüküm ve sonuç doğuracak şekilde kullanılması gerektiği açıktır. Dolayısıyla kamu kurum ve kuruluşlarına, hiyerarşi ve idari vesayet yetkilerini aşacak biçimde yönetmelik çıkarma yetkisi verilmesi Anayasa’ya uygun olmaz. Dava konusu kural, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanların görevleri sırasında avukatlık stajı yapabilme imkânına ilişkin usul ve esasların Adalet Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesini öngörmektedir. Kuralla, Adalet Bakanlığına tanınan yetki sadece Adalet Bakanlığı hiyerarşisine dahil olan birimler yönünden değil Türk idari teşkilatına dahil tüm birimler yönünden bağlayıcı nitelik taşıyan düzenleme ihdas edilmesini kapsamaktadır. Adalet Bakanlığının kendi hiyerarşisi altında bulunmayan birimleri de bağlayıcı nitelikte yönetmelik çıkarma yetkisiyle donatılması Anayasa’nın 123. ve 124. maddelerine aykırıdır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 7., 123. ve 124. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.” gerekçesiyle söz konusu fıkranın 3. ve 4. cümlelerinin iptaline karar verilmiştir.
Anılan kararla, kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görev yapanların görevleri sırasında avukatlık stajı yapabilme imkanına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Adalet Bakanlığına yetki veren dayanak hükmün hukuka aykırılığı Anayasa Mahkemesince ortaya konulmuştur.
İdari işlemin temel unsurlarından olan yetki, aynı zamanda kamu düzenine ilişkin olduğundan idari işlemlerin, Anayasa ve yasaların yetkili kıldığı idare, makam ve kamu görevlileri tarafından tesis edilmesi zorunlu olup, yetkili makam yerine bir başka makamın bireysel ya da düzenleyici işlem tesis etmesinin işlemi yetki yönünden hukuka aykırı hale getireceği açıktır.
Bu itibarla; anılan Anayasa Mahkemesi kararında da belirtildiği üzere yetkisiz makan olan Adalet Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulmuş olan ve dayanak hükmü iptal edilen Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar ile Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğinin dava konusu olan 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "yarı zamanlı" ibaresinin iptali gerekmektedir.
Bireysel işlem yönünden;
Hazine ve Maliye Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Avukatlık Kanunu'nun 16/2. maddesi ve Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğinin 5. maddesine atıf yapılarak "... Daire Başkanlıklarında görev yapan vergi müfettişlerinden avukatlık stajı yapacak olanların staj süresince 1 yıl süreyle yarım gün idari izinli sayılması Başkanlığımızca uygun görülmüştür." şeklinde karar alınmıştır. Söz konusu kararın dayağı olan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar ile Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğinin yetki yönünden hukuka aykırılığı sebebiyle iptaline karar verildiğinden Hazine ve Maliye Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin de iptali gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Görev Yapanlar İle Sigortalı Olarak Çalışanların Avukatlık Stajı Hakkında Yönetmeliğinin 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "yarı zamanlı" ibaresinin İPTALİNE,
2. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin İPTALİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere 17/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.