T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/6723
Karar No : 2025/4652
DAVACI : ... Birliği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
İSTEMİN KONUSU :
1-23.09.2022 tarih ve 31962 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin ve 5. maddesinin 7. fıkrasının,
2- Davalı Bakanlıkça çıkarılan 04.10.2022 tarih ve 7186188 sayılı Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 34. maddesinin “Daha önceki yıllarda ÇKS kaydı bulunan çiftçilerin ÇKS başvurularında Çiftçilik belgesi istenmeyecektir.“ şeklindeki son cümlesinin ve 36. maddesinde yer alan “… barkodlu ÇKS belgesi tüm kurum ve kuruluşlarda geçerlidir.“ şeklindeki ibaresinin iptali istemidir.
DAVACININ İDDİALARI : Çiftçilik mesleğinin diğer mesleklerden farklı olarak gerek faaliyet alanı (ekim, dikim, yetiştirme alanı gibi), gerek faaliyet türü (meyve, sebze, tahıl, hayvancılık gibi), gerekse ürün çeşidi yönünden yıldan yıla fevkalade farklılık göstermesi nedeniyle, 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu’nun 5/1. maddesinin son cümlesi ile “Muhtarlar, üyelik durumlarında meydana gelecek değişiklikleri yılda bir defa, yönetmelikte gösterilecek bir zamanda odalara bildirmekle yükümlüdür.” şeklinde hüküm getirildiği; buna paralel olarak da Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesi’nin 5. maddesi ile “Muhtarlar, Ziraat odalarına yeniden aza kaydedilmeleri veya azalıktan çıkarılmaları lazım gelen veya oda azası iken çiftçilik varlığında değişiklik olan hakiki şahısları, her yıl Eylül ayı içinde oda idare heyetlerine bildirmekle mükelleftirler.” şeklinde hüküm getirildiği; aynı maddede, tüzel kişi meslek mensuplarına da ilk beyannamelerindeki malümatta husule gelen değişiklikleri, değişikliğin vuku bulduğu tarihten itibaren bir ay zarfında bir ek beyanname ile azası bulundukları oda idare heyetlerine bildirme mükellefiyeti getirildiği; keza, 6964 sayılı Kanun’un 20/1. maddesi, “Odaların aslî üyeleri, her yılın ilk beş ayı içinde arazi büyüklüğü, diğer tarımsal varlığı ve üretim durumları ile ilgili bilgileri, Birlik Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre, kayıtlı oldukları odalara vermek zorundadırlar.” şeklindeki hükmü ile yıldan yıla değişiklik gösteren mesleki faaliyetin, tüm nitelik ve niceliklerinin her yıl meslek odasına bildirme zorunluluğu getirildiği, görüldüğü üzere yıl içinde mesleki faaliyette meydana gelen değişikliklerin bildirilmesi yükümlülüğünün kanun ve diğer düzenlemeler ile sıkı sıkıya kurala bağlandığı, kanun koyucunun bu zorunluluğu sıkı sıkıya getirmesindeki amacın, çiftçiliğin nitelik ve nicelik yönünden yıldan yıla çok büyük farklılıklar taşıması olduğu, bu değişiklikler doğrultusunda meslek odası kaydının güncellendiği ve devlet desteklemeleri, tarımsal sübvansiyon ve sair tarımsal iş ve işlemlerde değişikliklerin esas alınması gerektiği ileri sürülmüştür.
Bu zorunluluklara paralel olarak çiftçilere ait tarımsal faaliyetlerin kayıt altına alınması için kurulan Çiftçi Kayıt Sistemi’nin (ÇKS) kullanılması, güncellenmesi, geliştirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ve ÇKS ile bağlantılı sistemlere yönelik tarımsal destekleme programlarının denetlenebilir, izlenebilir, raporlanabilir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılan Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4/1-e maddesinde, çiftçi belgesi, “Çiftçilerin özlük ve tarımsal faaliyetlerine ilişkin bilgileri içeren, kanunen bağlı bulundukları ziraat odası tarafından verilen ve o yılın tasdikini taşıyan belgeyi” şeklinde tanımlandığı, aynı Yönetmeliğin “Çiftçilerden istenecek bilgi ve belgeler” başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrasında da, “ÇKS’ye kayıt olacak veya ÇKS kayıtlarını güncelleyecek çiftçilerden Çiftçi Belgesi istenir. Yürütülen diğer uygulamalar için alınan belgeler geçerlidir.” hükmüne yer verildiği; görüldüğü üzere, kanun, tüzük ve yönetmeliğin birbirine uygun hükümler getirdiği, yasal silsile içinde ÇKS kayıtlarını her yıl yenileme zorunluluğu devam ederken, dava konusu Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2/e. maddesi ile ÇKS kayıtlarına esas alınan ve ziraat odaları tarafından düzenlenen çiftçi belgesinden “o yılın tasdikini taşıma zorunluluğu” düzenlemesinin kaldırıldığı, yine dava konusu Yönetmelik değişikliliğinin 5/7. maddesi ile de ÇKS kayıtlarını güncelleyecek çiftçilerden çiftçi belgesi istenmesi zorunluluğunun kaldırıldığı, meslek odasına ilk kayıt sırasında alınan ve üyenin ilk kayıt sırasındaki tarımsal varlığını gösteren belgenin, her yıl yapılan ÇKS güncellemelerinde ve tüm destekleme başvurularında kullanılmasının Anayasa, Kanun ve bu kapsamda çıkarılan tüm mevzuatın amacına ve ruhuna aykırı olduğu iddia edilmiştir. Geçmiş yıllarda da mevzuatta aynı mahiyette değişiklikler yapıldığı, yapılan benzer değişikliklerin tamamının yüksek yargı kararları ile iptal edildiği, dava konusu yönetmelik hükümlerinin oda üyelerine ilk kayıttan sonra kayıt güncellemek için odaya gelme yükümlülüğünü ortadan kaldırdığı, bu nedenle uzun süre oda ile ilişkisi bulunmayan üyelerin üyeliklerinin re’sen düşürülmesi ve bu durumun SGK’ya bildirilmesi üzerine BAĞ-KUR üyeliklerinin çiftçilerin haberi olmadan kendiliğinden sonlanacağı, bu durumun çiftçileri zor duruma sokacağı, bu yönüyle dava konusu düzenlemenin kamu yararına aykırı olduğu belirtilmiştir.
Dava konusu Çiftçi Kayıt Sistemi Uygulama Talimatı’nın belirtilen maddelerinin dava konusu Yönetmelik değişikliğinin getirdiği yeni durumların uygulanması niteliğinde olduğu, bu nedenle yukarıda açıklandığı üzere ve belirtilen yargı kararları ışığında dava konusu Uygulama Talimatı’nın 34. maddesinde yer alan, “Daha önceki yıllarda ÇKS kaydı bulunan çiftçilerin ÇKS başvurularında Çiftçilik belgesi istenmeyecektir.“ ibaresinin açıkça hukuka aykırı olduğu, aynı Talimatın 36. maddesinde yer alan, “barkodlu ÇKS belgesi tüm kurum ve kuruluşlarda geçerlidir.“ şeklindeki ibarenin de aynı gerekçelerle hukuka ve yargı kararlarına aykırı olduğu, yıllık onaya bağlı olmayan ÇKS belgesi ile bir kimsenin o yıl içerisinde çiftçi olduğunun ispatının mümkün olmadığı, çiftçilik belgesi yerine tüm kurum ve kuruluşlarda ÇKS belgesinin geçerli olacağına ilişkin dava konusu hükmün hukuka açıkça aykırı olduğu, dava konusu düzenlemelerin iptallerine karar verilmesi istenmiştir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : Çiftçi kayıt sisteminin (ÇKS), 2001 yılında Bakanlıkça devreye alınan, üreticilerin kendi tasarrufunda bulunan arazileri ile bu araziler üzerinde yaptıkları bitkisel üretim faaliyetlerinin kayıt altına alındığı ve bu kayıtlara göre tarımsal destek ödemelerinin yapıldığı idari bir kayıt sistemi olduğu, bu sistemin genel bilgiler içerecek şekilde değil, çiftçilere ait tarımsal faaliyetlerin güncel ve doğru biçimde kayıt altına alınması ve tarımsal faaliyetlere ilişkin destekleme uygulamalarının denetlenmesi, izlenmesi ve raporlanması için kurulduğu, ÇKS’ye yapılan kayıtlar için her üretim yılında güncellemeler yapıldığı, bu güncellemelerin ÇKS Yönetmeliği’nin 6/2. maddesi ve ÇKS Uygulama Talimatı’nın 5. maddesi hükümleri gereği yapıldığı, bu düzenlemeler gereği çiftçilerin içinde bulundukları üretim yılında ÇKS’ye kayıtlı tarım arazileri üzerindeki üretim bilgilerinin güncellemesini Şubat ayı içinde yaptıkları, bu süre dışında yapılacak ürün değişiklik bildirimlerinin ise dosya sahibinin başvurusu üzerine tespit komisyonu kararı ile yapıldığı, çiftçilerin beyan edilen üretim bilgilerinde Bakanlık tarafından farklılık olduğunun tespiti halinde, üretim yılı boyunca kayıtlarda re’sen düzeltmeler yapılabildiği, Bakanlık tarafından yapılan kontrollerin sadece evrak üzerinden değil, tapu kayıtları, sözleşmeler, coğrafi bilgi sistemleri üzerinden alınan uydu görüntüleri, yerinde tespitler olmak üzere her türlü sistem kullanılarak yapıldığı; bunun yanı sıra başvuru beyanlarında usulsüzlük tespit edilmesi halinde 6183 sayılı Kanun çerçevesinde işlem uygulandığı, yılda bir kez ziraat odaları tarafından verilen çiftçilik belgesinin ise Oda kayıt sisteminde sürekli yenilenmediğinden güncel durumu yansıtmadığı; ayrıca ziraat odalarında ürün kontrollerinin tespiti için gerekli alt yapının bulunmaması, arazi kontrolleri için yeterli personele sahip olunmaması gibi sebeplerden ötürü çiftçilerin yıl içerisinde (doğal afet, arazi satışı, kiralama, kullanım hakkı değişiklikleri, kamulaştırma, 22/A, toplulaştırma, miras vb.) beyanlarında meydana gelen değişikliklerin çiftçi belgesine yansımadığı; oysa ki tüm bu değişikliklerin Bakanlığın ÇKS’de gerekli kontrol ve çalışmalar sonucunda güncellenerek ÇKS belgesine yansıtıldığı; iddiaların aksine çiftçi belgesinin, üretimin güncel durumunu yansıtan, çiftçilik faaliyetinin devam edip etmediğinin güncel olarak saptanabildiği bir belge özelliği taşımadığı ileri sürülmüştür.
Dava konusu edilen düzenlemelerle bürokrasinin azaltılması ve dijitalleşme ile çiftçilerin başvuru süreç ve şartlarının kolaylaştırılmasının amaçlandığı, çiftçinin her yıl çiftçi olduğunu ispat edebilmek için evinden, tarlasından, köyünden çıkıp ilçeye gelerek ziraat odası, ilçe tarım müdürlüğü, sair diğer kurumları dolaşarak belge toplamak yerine, internet ve mobil telefon bağlantısının olduğu her yerden e-devlet üzerinden ÇKS sistemine girerek kaydını güncellemesine imkan tanındığı, artık bir çok işlemin elektronik ortamda gerçekleştirilebildiği, teknolojinin sağladığı kolaylıklardan çiftçilerin de faydalanması için getirilen düzenlemelerde hukuka aykırılık olmadığı belirtilmiştir.
Yapılan Yönetmelik değişikliği ile her üretim yılı ÇKS’ye başvuran tüm çiftçilerden istenilen ziraat odalarından aldıkları çiftçi belgesinin artık sadece ilk defa ÇKS’ye başvuracak çiftçilerden istenecek hale geldiği, en az bir üretim dönemi çiftçilik faaliyeti yapmış bir üreticinin 6964 sayılı Ziraat Odaları Birliği Kanunu ve 5488 sayılı Tarım Kanunu kapsamında çiftçi olarak değerlendirildiğinden sonraki dönemlerde de Bakanlık açısından çiftçi olarak kabul edildikleri, aynı şekilde ilk defa ÇKS başvurusu yapan çiftçilerden çiftçi belgesi istenmesinin yalnızca çiftçilerin meslek örgütü olan ziraat odalarına kayıtlı olarak faaliyet gösterdiklerini belgelemek için olduğu, çiftçi belgesinin esasen çiftçinin oda kaydını ispata yarayan ve tamamen beyana dayalı olan bir belge olduğu; zira ÇKS kaydı sırasında ziraat odasından alınmış çiftçi belgesi yanında arazi varlığı için tapu kayıtları, kiralama belgeleri, hayvan varlığı için hayvan kimliği ve pasaportları ve Bakanlığın kendi kayıt sisteminin esas alındığı açıklanmıştır. ÇKS'nin ziraat odası üyeliği gibi zorunlu olmayıp ihtiyari olduğu, Oda üyesi olup ÇKS’ye kayıtlı olmayan çok sayıda çiftçi olduğu, Ziraat Odalarının ÇKS kaydı olmayan çiftçilerin de kayıtlarını her yıl güncellemek, aidatlarını belirlemek ve bu aidatları tahsil etmekle mükellef olduğu, Ziraat Odalarının ÇKS kaydı için istenilen çiftçi belgesini aidat tahsilatı için silah olarak kullandığı; Oda tarafından, dava konusu düzenleme ile ÇKS güncellemelerinde çiftçi belgesi aranmayacağından her yıl çiftçi belgesi almak için Oda’ya başvurma zorunluluğu kalkan ve bunun için Odaya gelmeyen çiftçilerin üyeliklerinin re’sen düşürülerek bu durumun SGK’ya bildirilmesi üzerine çiftçilerin BAĞ-KUR üyeliklerinin düşürüleceği ve çiftçilerin SGK emekliliği, tedavi yardımı ve diğer haklar yönünden mağdur olacağını ileri sürmekte ise de bu iddiaların dayanağının olmadığı; Ziraat Odası üyesi olan bir çiftçinin sadece vefatı halinde veya çiftçiliği bıraktığının kesin olarak tespit edilmesi halinde üyelikten çıkarılabileceği, Ziraat Odaları’nın Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmelik’in “çiftçiler tarafından verilecek beyanname” başlıklı 4. maddesinde yer alan, “Asli Üyeler her yılın ilk beş ayı içinde Odaya aşağıda yazılı bilgileri içeren bir beyanname vermek zorundadırlar. Bu beyannamede; a) Arazi varlığı ve arazi niteliği, b) Çiftçilik faaliyet şubeleri, 1) Tarla tarımı (çayır-mera dahil), 2) Bahçe tarımı (meyvecilik, bağcılık, sebzecilik,çaycılık, gülcülük,çiçekçilik), 3) Fidan ve ağaç yetiştiriciliği, 4) Tohumculuk, 5) Hayvancılık, 6) Su ürünleri yetiştiriciliği, 7) Yetiştirdiği ürünleri değerlendiriyorsa değerlendirdiği ürünler. c) Ekipman varlığı, d) Bina varlığı, yer alır. Ayrıca üyeler çiftlik varlığındaki değişiklikleri, değişikliğin meydana gelmesini izleyen bir ay içerisinde Odaya bildirirler. Belirtilen süre içerisinde beyanname alınamadığı takdirde resen tespite veya son beyannamedeki bilgilere göre işlem yapılır.” şeklindeki düzenleme gereği ziraat odasının beyanname vermeyen çiftçiyi oda üyeliğinden çıkarma yetkisi bulunmayıp üyenin aidata esas varlığını re’sen tespit etme veya verdiği son beyannameye göre işlem yapma yükümlülüğü olduğu, dolayısıyla beyanda bulunulmadığı takdirde geçmiş yıllardaki bilgilere göre işlem yapılan sistemin ziraat odası sistemi olduğu; kaldı ki ziraat odalarınca yapılan beyan alma, güncelleme, Re’sen tespit ve son beyannamedeki bilgilere göre hareket etme işlemlerinin tamamının çiftçinin o yıl ödeyeceği aidatı belirlemeye yönelik olduğu, başkaca bir amacı olmadığı, ne ÇKS mevzuatında ne de Ziraat Odaları mevzuatında çiftçi belgesinin her yıl isteneceğine dair bir hüküm olmadığı, çiftçi belgesi ile ÇKS verileri karşılaştırıldığında aralarında büyük farklar olduğunun görüldüğü, dilekçeye ek sunulan belgeler incelendiğinde en güncel verilerin ÇKS sisteminde yer aldığının açıkça anlaşıldığı iddia edilmiştir. Talimatta yer alan “… barkodlu ÇKS belgesi tüm kurum ve kuruluşlarda geçerlidir.“ şeklindeki ibaresinin iptali istemi yönünden, dava konusu düzenlemenin elektronik sistemden alınan barkodlu ÇKS belgesinin aynen fiziki ortamda hazırlanan ıslak imzalı ÇKS belgesi gibi işlem göreceği anlamına geldiği, bu düzenlemenin ziraat odalarının görev alanı ve çiftçi belgesi ile bir alakasının olmadığı, eğer bir kurum yapacağı bir işlem için çiftçi belgesi istiyorsa o kuruma çiftçi belgesi yerine barkodlu veya ıslak imzalı ÇKS belgesi verilebileceği anlamına gelmediği, çiftçi e-devlet üzerinden ÇKS güncelleme işlemini yaptıktan sonra ıslak imzalı belge alma imkanı olmadığından bu düzenleme ile sistemden barkodlu ÇKS belgesi alabilmesinin mümkün hale getirildiği, söz konusu bu belgenin çiftçi belgesi yerine ikamesi söz konusu olmadığı; ayrıca bu konuda farklı yorum ve uygulamaların önlenmesi amacıyla 08.12.2022 tarih ve ... sayılı yazı ile “barkodlu ÇKS belgeleri ıslak imzalı belge hükmündedir.” şeklinde değiştirilerek madde hükmüyle söylenmek istenenin tam anlamıyla netleştirildiği, bu yazının 81 il müdürlüğüne duyurulduğu, tüm bu açıklamalar ışığında davanın reddedilmesi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI :...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 23/09/2022 tarih ve 31962 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinin ve 5. maddesinin 7. fıkrası ile 04/10/2022 tarih ve 7186188 sayılı Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 34. maddesinin “Daha önceki yıllarda ÇKS kaydı bulunan çiftçilerin ÇKS başvurularında Çiftçilik belgesi istenmeyecektir.“ şeklindeki son cümlesinin ve 36. maddesinde yer alan, “… barkodlu ÇKS belgesi tüm kurum ve kuruluşlarda geçerlidir.“ şeklindeki ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 1. maddesinde "Bu Kanunun amacı; tarım sektörünün ... desteklenmesi için gerekli politikaların tespit edilmesi ve düzenlemelerin yapılmasıdır."; 2. maddesinde "Bu Kanun, ... tarımsal destekleme politikalarının amaç ve ilkeleriyle temel destekleme programlarının tanımlanması; bu programların yürütülmesine ilişkin piyasa düzenlemeleri, finansman ve idarî yapılanmanın tespit edilmesi ... ve tüm bunlarla ilgili uygulama usûl ve esaslarını kapsar."; 3. maddesinde "Bu Kanunda geçen; (d) Çiftçi kayıt sistemi: Bakanlık tarafından oluşturulan çiftçilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri tabanını, (g) Entegre idare ve kontrol sistemi: Arazi parsel tanımlama, çiftçi kayıt, hayvan kimlik, kontrol ve veri tabanından oluşan, tarıma verilen desteklerin kontrol edilmesini ve kayıt altına alınmasını sağlayan sistemi, ... ifade eder."; 6. maddesinde "Tarım politikalarının öncelikleri şunlardır: ... (g) Destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması, (i) Tarım bilgi sistemlerinin kurulması ve kullanılması"; 7. maddesinde "Tarım sektörü ile ilgili politikaların tespit edilmesi, plânlanması ve koordinasyonu ile ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak uygulanmasında Bakanlık yetkilidir."; Geçici 2. maddesinde "Entegre idare ve kontrol sistemi oluşturuluncaya kadar üreticilere yapılacak bitkisel üretimle ilgili destekleme ödemelerinde çiftçi kayıt sistemi esas alınır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
27/05/2014 tarihli Çifçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Yönetmeliği'nin 1. maddesinde "Bu Yönetmeliğin amacı, tarım politikalarının oluşturulmasına yönelik olarak çiftçilere ait tarımsal faaliyetlerin kayıt altına alınması için kurulan Çiftçi Kayıt Sisteminin kullanılması, güncellenmesi, geliştirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ve Çiftçi Kayıt Sistemi ile bağlı sistemlere yönelik tarımsal destekleme programlarının denetlenebilir, izlenebilir, raporlanabilir bir şekilde yürütülmesini sağlamaktır."; 5. maddesinde "ÇKS’nin, ..... uygulamaya ve kayıtların doğruluğunu sağlamaya ilişkin iş ve işlemleri il/ilçe tahkim komisyonları, il/ilçe keşif komisyonları, il/ilçe tespit komisyonları ve il/ilçe müdürlükleri tarafından yürütülür."; 6. maddesinde "... Çiftçiler ÇKS’ye başvuru sırasında tarımsal faaliyette bulundukları arazilerin ve tarımsal faaliyetlerine ilişkin bilgilerin tamamının beyan edilmesinden ve başvuruları sırasında teslim ettikleri belgelerdeki bilgilerin doğru olmasından sorumludurlar."; 7. maddesinde "ÇKS’ye kayıt olacak çiftçilerin aşağıda belirtilen belgeleri, başvuru sırasında il/ilçe müdürlüklerine vermeleri gerekmektedir: (a) ... çiftçilerden çiftçi kayıt formu istenir. (İlk kez müracaat eden çiftçilere bu form boş olarak verilir. Çiftçiler, bu formu doldurarak başvuruda bulunur. ÇKS’de kayıtlı olan çiftçilere, ÇKS’deki güncel bilgilerinden oluşan çiftçi kayıt formu il/ilçe müdürlüklerince dolu olarak verilir. Çiftçilerin bilgilerinde herhangi bir değişiklik yoksa bu form çiftçi tarafından doldurularak verilmiş sayılır. Çiftçilerin bilgilerinde değişiklik olması durumunda, güncellenen bilgilerle ilgili sayfalar çiftçi tarafından tekrar doldurularak başvuruda bulunulur.)... (e) Çiftçi belgesi örneği istenir. (f) Tarım arazisi birden fazla kişiye ait ise, tarım arazisini hissedarlardan birinin kullanması durumunda, tapu sureti veya keşif raporu ile birlikte diğer hissedarlarla yapılmış muhtar onaylı Muvafakatname... (ı)Çiftçilerden tarım arazisinin aidiyetini gösterir ... belgelerden birisi istenir."; 9. maddesinde "Keşif komisyonlarının görevleri şunlardır. a)Kadastro geçmemiş köylerde /mahallelerde ÇKS’ye kayıt olmak amacıyla il/ilçe müdürlüklerine ilk defa başvuruda bulunan ya da daha önce ÇKS’ye kayıtlı olup yeni arazi beyan eden çiftçiler ile daha önce arazi tespiti yapıldığı halde tahkim komisyonunca arazilerinin yeniden tespitine lüzum görülen çiftçilerin tarım arazilerini yerinde tespit eder. b) Parsel yenileme kararı alınmış ve çalışmaları devam eden alanlarda ÇKS’ye konu olan arazileri tespit eder. ç) Kadastro geçmiş ve tapu sicilinde tescili bulunmayan mülkiyeti ihtilaflı tarım arazilerinde tarım arazisinin başvuruda bulunan kişi tarafından halen kullanıldığını gösteren ve köşe noktaları koordinat değerlerini içeren keşif raporunu düzenler. d) Kadastro geçmemiş birimlerde yapılacak çalışmalarda; ÇKS’ye kayıt olmak üzere il/ilçe müdürlüklerine başvuruda bulunan çiftçilere ait toplam tarım arazisi büyüklüğünü dikkate alarak, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün bu birimlere yönelik tahmini çalışmalarından, uydu görüntülerinden, hava fotoğraflarından, orman amenajman planları veya her nevi haritalardan, köy sınırları kayıt defterlerinden ve diğer kamu kurumlarından elde edilecek her türlü bilgi ve belgelerden, coğrafi bilgi sistemlerinden faydalanılabilir." kurallarına yer verilmiştir.
6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu'nun 1/A maddesinde "Çiftçi : Çiftçilik faaliyetlerini mal sahibi, kiracı, yarıcı veya ortakçı olarak devamlı veya en az bir ekim veya yetiştirme devresi yapanlar" şeklinde tanımlanmış; 3. maddesinin (e) bendinde “çiftçi kayıtlarını tutmak, çiftçilikle ilgili bilgi ve belgeleri düzenlemek, her türlü tarımsal desteklere ilişkin bilgi ve belgeleri çiftçilere ve ilgili kuruluşlara vermek” ziraat odalarının görevleri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun'un “Üye kaydı” başlıklı 5. maddesinde, “… Muhtarlar, üyelik durumlarında meydana gelecek değişiklikleri yılda bir defa, yönetmelikte gösterilecek bir zamanda odalara bildirmekle yükümlüdür.”; “Yükümlülükler, giriş ücreti ve yıllık aidat” başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, “Odaların aslî üyeleri, her yılın ilk beş ayı içinde arazi büyüklüğü, diğer tarımsal varlığı ve üretim durumları ile ilgili bilgileri, Birlik Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre, kayıtlı oldukları odalara vermek zorundadırlar. Odalar bu bilgileri dikkate alarak üyelerinden giriş ücreti ve yıllık aidat alırlar.” kuralları düzenlenmiştir.
Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve 5. maddesinin 7. fıkrası ile Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 34. maddesinin “Daha önceki yıllarda ÇKS kaydı bulunan çiftçilerin ÇKS başvurularında Çiftçilik belgesi istenmeyecektir.“ şeklindeki son cümlesi hakkında:
Dava konusu edilen düzenlemelerle, çiftçi belgelerinde her yıl Odanın tasdikini taşıma zorunluluğunun kaldırıldığı ve çiftçi kayıt sistemine ilk kayıtta çiftçi belgesi istenmekle birlikte sistem güncellemelerinde her defasında çiftçi belgesi aranması zorunluluğunun kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
Tarım ve Orman Bakanlığının tarım sektörü ile ilgili politikaların tespit edilmesi, plânlanması ve koordinasyonu ile ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak uygulanmasında, tarım bilgi sistemlerinin kurulması ve kullanılması konularında yetkili olduğu, Ziraat Odalarının ise çiftçilerin odalara kaydını yapmak ve isteyen kurum ve kuruluşlara çiftçiler hakkında belge vermek konusunda görevli oldukları; nitekim ÇKS Yönetmeliği gereğince ilk defa ÇKS kaydı yaptırmak isteyen çiftçilerden diğer bir çok belge yanında çiftçi belgesi de istenildiği anlaşılmakla birlikte, anılan düzenlemelerin ÇKS kayıt güncellemelerinde mutlaka çiftçi belgesi ibrazını zorunlu kılmadığı açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, Çiftçi Kayıt Sistemi, her yıl verilen beyannamelerle ve Bakanlığın re'sen tespitleriyle güncellenen bir sistem olduğu, beyanların doğruluğunun kontrolü, gerek İl/ilçe tespit ve keşif komisyonlarının yerinde tespitiyle gerekse Bakanlık Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü'nün gelişmiş teknolojisinden faydalanılarak uydu fotoğrafları ve yüksek teknoloji gerektiren sayısallaştırılmış haritalarla sağlandığı, bu yöntemlerle, üretim yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa hangi ürünün ne kadar alanda üretiliyor olduğu hatta bitkinin gelişim evreleri ölçülerek yapılan tespitlerle sürekli güncellendiği, dolayısıyla, ÇKS'nin çiftçilerle ilgili her türlü bilgi ve belgeyi en güncel verilerle içerdiği anlaşılmaktadır.
ÇKS'ne üyelik Ziraat Odası üyeliği gibi zorunlu olmayıp ihtiyaridir. Ziraat Odaları, ÇKS kaydı olmayan çiftçilerin de kayıtlarını her yıl güncellemek, aidatlarını belirlemek ve bu aidatları tahsil etmekle mükelleftir. Ziraat Odası üyesi olan bir çiftçinin üyeliği ancak vefat ve çiftçiliği bıraktığının kesin olarak tespit edilmesi halinde mümkün olup, 6964 sayılı Kanun'un "disiplin cezaları" başlıklı 33. maddesinde dahi üyelikten çıkarma/üyeliğe son verme gibi bir yaptırıma yer verilmemiştir. Bunun yanı sıra; Ziraat Odaları’nın Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinde yer alan, “Asli Üyeler her yılın ilk beş ayı içinde Odaya aşağıda yazılı bilgileri içeren bir beyanname vermek zorundadırlar. Ayrıca üyeler çiftlik varlığındaki değişiklikleri, değişikliğin meydana gelmesini izleyen bir ay içerisinde Odaya bildirirler. Belirtilen süre içerisinde beyanname alınamadığı takdirde resen tespite veya son beyannamedeki bilgilere göre işlem yapılır.” şeklindeki düzenleme gereği Ziraat Odasının beyanname vermeyen çiftçiyi oda üyeliğinden çıkarma yetkisi bulunmayıp üyenin aidata esas varlığını re’sen tespit etme veya verdiği son beyannameye göre işlem yapma yükümlülüğü vardır.
En az bir üretim dönemi çiftçilik faaliyeti yapmış bir üretici, 6964 sayılı Ziraat Odaları Birliği Kanunu ve 5488 sayılı Tarım Kanunu kapsamında çiftçi olarak değerlendirildiğinden sonraki dönemlerde de Bakanlık açısından çiftçi olarak kabul edildikleri dikkate alındığında, çiftçi belgelerinde her yıl Odanın tasdikini taşıma zorunluluğunu ve ÇKS kayıt güncellemelerinde her defasında çiftçi belgesi istenmesi zorunluluğunu ortadan kaldıran düzenlemelerle bürokrasinin azaltılması ve dijitalleşme ile çiftçilerin başvuru süreç ve şartlarının kolaylaştırılmasının amaçlandığı açıktır.
Bu durumda, bürokrasinin azaltılması ve teknolojinin sağladığı kolaylıklardan çiftçilerin de faydalanması için getirilen düzenlemelerde kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 36. maddesinde yer alan, “… barkodlu ÇKS belgesi tüm kurum ve kuruluşlarda geçerlidir.“ şeklindeki ibare hakkında:
Anılan düzenleme ile elektronik sistemden alınan barkodlu ÇKS belgesinin aynen fiziki ortamda hazırlanan ıslak imzalı ÇKS belgesi gibi işlem görmesinin amaç edinildiği; bu düzenlemenin ziraat odalarının görev alanı ve çiftçi belgesi ile ilgisinin bulunmadığı; bu düzenleme ile sistemden barkodlu ÇKS belgesi alabilmenin mümkün hale getirildiği, belgenin çiftçi belgesi yerine ikamesinin söz konusu olmadığı; ayrıca bu konuda farklı yorum ve uygulamaların önlenmesi için 08/12/2022 tarih ve ... sayılı yazı ile “barkodlu ÇKS belgeleri ıslak imzalı belge hükmündedir.” şeklinde değiştirilerek yaşanacak olası duraksamaların giderilmesinin amaçlandığı görüldüğünden dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci ve Onuncu Dairelerince 2575 sayılı Yasaya 3619 sayılı Yasayla eklenen Ek 1 maddesi hükmü uyarınca birlikte yapılan toplantıda işin gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği, 18/04/2006 tarih ve 5488 sayılı Tarım Kanunu ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410. maddesine dayanılarak hazırlanmış ve 27.05.2014 tarihinde 29012 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 23.09.2022 tarih ve 31962 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin dava konusu edilen 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ile ana Yönetmeliğin 4/1-e maddesinde, 5. maddesinin 7. fıkrası ile de ana Yönetmeliğin 7/7 maddesinde değişiklik yapılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İlgili Mevzuat:
5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 1. maddesinde "Bu Kanunun amacı; tarım sektörünün ve kırsal alanın, kalkınma plân ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli politikaların tespit edilmesi ve düzenlemelerin yapılmasıdır."; 2. maddesinde "Bu Kanun, tarım politikalarının amaç, kapsam ve konularının belirlenmesi; tarımsal destekleme politikalarının amaç ve ilkeleriyle temel destekleme programlarının tanımlanması; bu programların yürütülmesine ilişkin piyasa düzenlemeleri, finansman ve idarî yapılanmanın tespit edilmesi; tarım sektöründe uygulanacak öncelikli araştırma ve geliştirme programlarıyla ilgili kanunî ve idarî düzenlemelerin yapılması ve tüm bunlarla ilgili uygulama usûl ve esaslarını kapsar."; 3. maddesinde "Bu Kanunda geçen; ç) Çiftçi: Mal sahibi, kiracı, yarıcı veya ortakçı olarak devamlı veya en az bir üretim dönemi veya yetiştirme devresi tarımsal üretim yapan gerçek ve tüzel kişileri, (d) Çiftçi kayıt sistemi: Bakanlık tarafından oluşturulan çiftçilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri tabanını, (g) Entegre idare ve kontrol sistemi: Arazi parsel tanımlama, çiftçi kayıt, hayvan kimlik, kontrol ve veri tabanından oluşan, tarıma verilen desteklerin kontrol edilmesini ve kayıt altına alınmasını sağlayan sistemi, ... ifade eder."; 6. maddesinde "Tarım politikalarının öncelikleri şunlardır: ... (g) Destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması, (i) Tarım bilgi sistemlerinin kurulması ve kullanılması"; 7. maddesinde "Tarım sektörü ile ilgili politikaların tespit edilmesi, plânlanması ve koordinasyonu ile ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak uygulanmasında Bakanlık (Tarım ve Orman Bakanlığı) yetkilidir."; Geçici 2. maddesinde "Entegre idare ve kontrol sistemi oluşturuluncaya kadar üreticilere yapılacak bitkisel üretimle ilgili destekleme ödemelerinde çiftçi kayıt sistemi esas alınır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu'nun 1. maddesinde “Ziraat odaları, bu Kanunda yazılı esaslar uyarınca meslek hizmetleri görmek, çiftçilerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, çiftçilik mesleğinin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak, meslek disiplin ve ahlâkını kollayıp gözetmek, çiftçilikle iştigal edenlerin meslekî hak ve menfaatlerini korumak amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.” kuralına yer verilmiş; 1/A maddesinde "Çiftçi : Çiftçilik faaliyetlerini mal sahibi, kiracı, yarıcı veya ortakçı olarak devamlı veya en az bir ekim veya yetiştirme devresi yapanlar" şeklinde tanımlanmış; 3. maddesinin (e) bendinde “çiftçi kayıtlarını tutmak, çiftçilikle ilgili bilgi ve belgeleri düzenlemek, her türlü tarımsal desteklere ilişkin bilgi ve belgeleri çiftçilere ve ilgili kuruluşlara vermek” ziraat odalarının görevleri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun'un “Üye kaydı” başlıklı 5. maddesinde, “… Muhtarlar, üyelik durumlarında meydana gelecek değişiklikleri yılda bir defa, yönetmelikte gösterilecek bir zamanda odalara bildirmekle yükümlüdür.”; “Yükümlülükler, giriş ücreti ve yıllık aidat” başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, “Odaların aslî üyeleri, her yılın ilk beş ayı içinde arazi büyüklüğü, diğer tarımsal varlığı ve üretim durumları ile ilgili bilgileri, Birlik Yönetim Kurulunun belirleyeceği usul ve esaslara göre, kayıtlı oldukları odalara vermek zorundadırlar. Odalar bu bilgileri dikkate alarak üyelerinden giriş ücreti ve yıllık aidat alırlar.” kuralları düzenlenmiştir.
Ziraat Odaları Ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesi'nin 5. maddesinde "Muhtarlar, Ziraat odalarına yeniden aza kaydedilmeleri veya azalıktan çıkarılmaları lazım gelen veya oda azası iken çiftçilik varlığında değişiklik olan hakiki şahısları, her yıl Eylül ayı içinde oda idare heyetlerine bildirmekle mükelleftirler. Kurumlar, ilk beyannamelerinde malümatta husule gelen değişiklikleri, değişikliğin vuku bulduğu tarihten itibaren bir ay zarfında bir ek beyanname ile azası bulundukları oda idare heyetlerine bildirirler." kuralı yer almaktadır.
Ziraat Odalarının Giriş Ücreti Ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmelik'in "Çiftçiler Tarafından Verilecek Beyanname" başlıklı 4. maddesinde "Asli Üyeler her yılın ilk beş ayı içinde Odaya aşağıda yazılı bilgileri içeren bir beyanname vermek zorundadırlar. Bu beyannamede; a) Arazi varlığı ve arazi niteliği, b) Çiftçilik faaliyet şubeleri, 1) Tarla tarımı (çayır-mera dahil), 2) Bahçe tarımı (meyvecilik, bağcılık, sebzecilik, çaycılık, gülcülük, çiçekçilik), 3) Fidan ve ağaç yetiştiriciliği, 4) Tohumculuk, 5) Hayvancılık, 6) Su ürünleri yetiştiriciliği, 7) Yetiştirdiği ürünleri değerlendiriyorsa değerlendirdiği ürünler. c) Ekipman varlığı, d) Bina varlığı, yer alır. Ayrıca üyeler çiftlik varlığındaki değişiklikleri, değişikliğin meydana gelmesini izleyen bir ay içerisinde Odaya bildirirler. Belirtilen süre içerisinde beyanname alınamadığı takdirde resen tespite veya son beyannamedeki bilgilere göre işlem yapılır.
27.05.2014 tarihli Çifçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Yönetmeliği'nin 1. maddesinde "Bu Yönetmeliğin amacı, tarım politikalarının oluşturulmasına yönelik olarak çiftçilere ait tarımsal faaliyetlerin kayıt altına alınması için kurulan Çiftçi Kayıt Sisteminin kullanılması, güncellenmesi, geliştirilmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ve Çiftçi Kayıt Sistemi ile bağlı sistemlere yönelik tarımsal destekleme programlarının denetlenebilir, izlenebilir, raporlanabilir bir şekilde yürütülmesini sağlamaktır."; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde "Bu Yönetmelikte geçen; ç) Çiftçi: Mal sahibi, kiracı, yarıcı veya ortakçı olarak devamlı veya en az bir üretim dönemi veya yetiştirme devresi tarımsal üretim yapan gerçek ve tüzel kişileri, d) ÇKS Belgesi: Düzenleme tarihi itibariyle, çiftçilerin Çiftçi Kayıt Sisteminde yer alan bilgilerini gösterir belgeyi, g) Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS): Bakanlık tarafından oluşturulan çiftçilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri tabanını ifade eder."; 5. maddesinde "ÇKS’nin yönetimi ile ilgili idari konular Bakanlık Tarım Reformu Genel Müdürlüğü, bilgi işlem altyapısı ile ilgili teknik konulardaki iş ve işlemler, Bakanlık Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü, uygulama ve kayıtların doğruluğunu sağlamaya ilişkin iş ve işlemler il/ilçe tahkim komisyonları, il/ilçe keşif komisyonları, il/ilçe tespit komisyonları ve il/ilçe müdürlükleri tarafından yürütülür."; 6. maddesinde "... Çiftçiler ÇKS’ye başvuru sırasında tarımsal faaliyette bulundukları arazilerin ve tarımsal faaliyetlerine ilişkin bilgilerin tamamının beyan edilmesinden ve başvuruları sırasında teslim ettikleri belgelerdeki bilgilerin doğru olmasından sorumludurlar."; 9. maddesinde "Keşif komisyonlarının görevleri şunlardır. a) Kadastro geçmemiş köylerde/mahallelerde ÇKS’ye kayıt olmak amacıyla il/ilçe müdürlüklerine ilk defa başvuruda bulunan ya da daha önce ÇKS’ye kayıtlı olup yeni arazi beyan eden çiftçiler ile daha önce arazi tespiti yapıldığı halde tahkim komisyonunca arazilerinin yeniden tespitine lüzum görülen çiftçilerin tarım arazilerini yerinde tespit eder. b) Parsel yenileme kararı alınmış ve çalışmaları devam eden alanlarda ÇKS’ye konu olan arazileri tespit eder. ç) Kadastro geçmiş ve tapu sicilinde tescili bulunmayan mülkiyeti ihtilaflı tarım arazilerinde tarım arazisinin başvuruda bulunan kişi tarafından halen kullanıldığını gösteren ve köşe noktaları koordinat değerlerini içeren keşif raporunu düzenler. d) Kadastro geçmemiş birimlerde yapılacak çalışmalarda; ÇKS’ye kayıt olmak üzere il/ilçe müdürlüklerine başvuruda bulunan çiftçilere ait toplam tarım arazisi büyüklüğünü dikkate alarak, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün bu birimlere yönelik tahmini çalışmalarından, uydu görüntülerinden, hava fotoğraflarından, orman amenajman planları veya her nevi haritalardan, köy sınırları kayıt defterlerinden ve diğer kamu kurumlarından elde edilecek her türlü bilgi ve belgelerden, coğrafi bilgi sistemlerinden faydalanılabilir." kurallarına yer verilmiştir.
Hukuki Değerlendirme:
Dava konusu Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi ve 5. maddesinin 7. fıkrası ile Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 34. maddesinin “Daha önceki yıllarda ÇKS kaydı bulunan çiftçilerin ÇKS başvurularında Çiftçilik belgesi istenmeyecektir.“ şeklindeki son cümlesinin iptali istemi yönünden;
Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde, “Çiftçi Belgesi: Çiftçilerin özlük ve tarımsal faaliyetlerine ilişkin bilgileri içeren, kanunen bağlı bulundukları ziraat odası tarafından verilen ve o yılın tasdikini taşıyan belge" olarak tanımlanmış olup; anılan bentte yer alan tanımın sonunda bulunan “o yılın tasdikini taşıyan” kısmı dava konusu değişiklikle madde metninden çıkarılmıştır. Dava konusu olan değişiklik hali "Çiftçi Belgesi: Çiftçilerin özlük ve tarımsal faaliyetlerine ilişkin bilgileri içeren, kanunen bağlı bulundukları ziraat odası tarafından düzenlenen ve onaylanan belge" şeklindedir.
Ana Yönetmeliğin "Çiftçilerden İstenecek Belgeler" başlıklı 7. maddesinin 7. fıkrası "ÇKS’ye ilk defa kayıt olacak veya ÇKS kayıtlarını güncelleyecek çiftçilerden kanunen bağlı oldukları ziraat odalarının herhangi birinden almış olduğu Çiftçi Belgesi istenir. Bakanlıkça yürütülen diğer uygulamalar için alınan belgeler geçerlidir." şeklinde düzenlenmiş iken değişiklikle "ÇKS’ye ilk defa kayıt olacak çiftçilerden kanunen bağlı oldukları ziraat odalarının herhangi birinden almış olduğu Çiftçi Belgesi istenir. Bakanlıkça yürütülen diğer uygulamalar için alınan belgeler geçerlidir." halini almıştır. Anılan fıkrada yer alan ilk defa kayıt olacak kısmından sonra gelen “veya ÇKS kayıtlarını güncelleyecek” kısmı dava konusu değişiklikle madde metninden çıkarılmıştır. Bu değişikliğe paralel olarak, işbu dava ile dava konusu edilen Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 34. maddesi düzenlenmiş ve 81 İl müdürlüğüne gönderilmiştir.
Dava konusu edilen düzenlemelerle, çiftçi belgelerinde her yıl Odanın tasdikini taşıma zorunluluğu ile çiftçi kayıt sistemine ilk kayıtta çiftçi belgesi istenmekle birlikte sistem güncellemelerinde her defasında çiftçi belgesi aranması zorunluluğunun kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, Tarım ve Orman Bakanlığının tarım sektörü ile ilgili politikaların tespit edilmesi, plânlanması ve koordinasyonu ile ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak uygulanmasında, tarım bilgi sistemlerinin kurulması ve kullanılması konularında yetkili olduğu, Ziraat Odalarının ise çiftçilerin odalara kaydını yapmak ve isteyen kurum ve kuruluşlara çiftçiler hakkında belge vermek konusunda görevli oldukları; nitekim ÇKS Yönetmeliği gereğince ilk defa ÇKS kaydı yaptırmak isteyen çiftçilerden diğer bir çok belge yanında çiftçi belgesi de istenildiği anlaşılmakla birlikte, anılan düzenlemelerin ÇKS kayıt güncellemelerinde mutlaka çiftçi belgesi ibrazını zorunlu kılmadığı açıktır.
Bakanlık tarafından kurulan ve 2000 yılından bu yana uygulanan Çiftçi Kayıt Sistemi, her yıl verilen beyannamelerle ve Bakanlığın re'sen tespitleriyle güncellenen bir sistem olup, beyanların doğruluğunun kontrolü, gerek İl/ilçe tespit ve keşif komisyonlarının yerinde tespitiyle gerekse Bakanlık Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü'nün gelişmiş teknolojisinden faydalanılarak uydu fotoğrafları ve yüksek teknoloji gerektiren sayısallaştırılmış haritalarla sağlanmaktadır. Bu yöntemlerle, üretim yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa hangi ürünün ne kadar alanda üretiliyor olduğu hatta bitkinin gelişim evreleri ölçülerek yapılan tespitler sürekli güncellenmektedir. Dolayısıyla, ÇKS'nin çiftçilerle ilgili her türlü bilgi ve belgeyi en güncel verilerle içerdiği hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
ÇKS'ne üyelik Ziraat Odası üyeliği gibi zorunlu olmayıp ihtiyaridir. Ziraat Odaları, ÇKS kaydı olmayan çiftçilerin de kayıtlarını her yıl güncellemek, aidatlarını belirlemek ve bu aidatları tahsil etmekle mükelleftir. Ziraat Odası üyesi olan bir çiftçinin üyeliği ancak vefat veya çiftçiliği bıraktığının kesin olarak tespit edilmesi halinde mümkün olup, 6964 sayılı Kanun'un "disiplin cezaları" başlıklı 33. maddesinde dahi üyelikten çıkarma/üyeliğe son verme gibi bir yaptırıma yer verilmemiştir. Bunun yanı sıra; yukarıda yer verilen Ziraat Odaları’nın Giriş Ücreti ve Yıllık Aidatları Hakkında Yönetmelik’in “çiftçiler tarafından verilecek beyanname” başlıklı 4. maddesinde yer alan düzenleme gereği Ziraat Odasının beyanname vermeyen çiftçiyi oda üyeliğinden çıkarma yetkisi bulunmayıp üyenin aidata esas varlığını re’sen tespit etme veya verdiği son beyannameye göre işlem yapma yükümlülüğü vardır. Dolayısıyla, davacı Türkiye Ziraat Odaları Birliği tarafından, dava konusu düzenlemeler ile ÇKS güncellemelerinde çiftçi belgesi aranmayacağından her yıl çiftçi belgesi almak için Oda’ya başvurma zorunluluğu kalkan ve bunun için Odaya gelmeyen çiftçilerin üyeliklerinin re’sen düşürülerek bu durumun SGK’ya bildirilmesi üzerine çiftçilerin BAĞ-KUR üyeliklerinin düşürüleceği ve çiftçilerin SGK emekliliği, tedavi yardımı ve diğer haklar yönünden mağdur olacağı iddiasına itibar edilmemiştir.
En az bir üretim dönemi çiftçilik faaliyeti yapmış bir üretici, 6964 sayılı Ziraat Odaları Birliği Kanunu ve 5488 sayılı Tarım Kanunu kapsamında çiftçi olarak değerlendirildiğinden sonraki dönemlerde de Bakanlık açısından çiftçi olarak kabul edildikleri dikkate alındığında, çiftçi belgelerinde her yıl Odanın tasdikini taşıma zorunluluğunu ve ÇKS kayıt güncellemelerinde her defasında çiftçi belgesi istenmesi zorunluluğunu ortadan kaldıran düzenlemelerle bürokrasinin azaltılması ve dijitalleşme ile çiftçilerin başvuru süreç ve şartlarının kolaylaştırılmasının amaçlandığı açıktır.
Bu durumda, bürokrasinin azaltılması ve teknolojinin sağladığı kolaylıklardan çiftçilerin de faydalanması için getirilen düzenlemelerde kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) Uygulama Talimatı’nın 36. maddesinde yer alan, “… barkodlu ÇKS belgesi tüm kurum ve kuruluşlarda geçerlidir.“ şeklindeki ibaresinin iptali istemi yönünden:
Anılan düzenleme ile elektronik sistemden alınan barkodlu ÇKS belgesinin aynen fiziki ortamda hazırlanan ıslak imzalı ÇKS belgesi gibi işlem görmesinin amaç edinildiği, bu düzenlemenin ziraat odalarının görev alanı ve çiftçi belgesi ile ilgisinin bulunmadığı, bu düzenleme ile sistemden barkodlu ÇKS belgesi alabilmenin mümkün hale getirildiği, belgenin çiftçi belgesi yerine ikamesinin söz konusu olmadığı görüldüğünden dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2.Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3.Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4.Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5 Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 15/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.