T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/7038
Karar No : 2025/4550
DAVACI : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin;
1- 5. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; “veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması” ibaresi ile;
2- 41. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; “düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir." ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; "haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması” ibaresinin, Anayasanın “suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.” hükmüne aykırı olduğu; Yönetmeliğin 41. maddesinde yer alan düzenlemeyle, denetimler sonucu düzenlenen raporda tespit edilen eksiklikler varsa doğrudan idari para cezası uygulanacağı kuralının benimsendiği, söz konusu eksikliğin niteliği ve mahiyetine ilişkin herhangi bir belirleme yapılmadan giderilmesi mümkün eksiklikler için süre verilmeksizin ceza tesisinin söz konusu olduğu, Yönetmelik hükmünün belirsiz olduğu, “eksikliğin” sınırlarının çizilmemesi ve içeriğinin doldurulmamasının keyfi uygulamalara neden olacağı, can ve mal güvenliğini tehdit etmeyecek, barınma hizmetinin sunulmasını engelleyecek ya da zorlaştıracak nitelikte olmayan basit ve düzeltilmesi kolay eksikliklerde dahi kuruma idari para cezası verilebileceği, düzenlemenin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI :
Dava konusu Yönetmeliğin 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesi ile 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun hükmünde Kararname’nin 13. maddesine dayanılarak hazırlandığı, düzenlemenin gerekçesine ilişkin Bakanlık Kredi Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü’nün 17/03/2023 tarihli yazısında belirtildiği üzere; Bakanlığın amacının yükseköğrenim öğrencilerine özel barınma hizmeti sunan kurumlarda barınan öğrencilerin huzur ve güven içerisinde barınma ihtiyaçlarını karşılamak, onların dengeli ve sağlıklı beslenmelerini, sosyal, kültürel ve sportif yönden gelişmeleri için gerekli olan her türlü hizmeti sağlamak olduğu, Kanun’un 1. maddesi uyarınca gerçek ve tüzel kişiler tarafından yükseköğrenim öğrencilerine özel barınma hizmeti verecek kurumların açılması, işletilmesine izin verilmesi ve bu kurumların denetlenmesi görevlerinin Bakanlığa ait olduğu, bu kurumların ruhsatlandırılmasına, kurum binalarına, bölümlerine, denetimine ve barınma hizmetleri standartlarına ilişkin esasları belirlemeye yetkili olduğu, dava konusu hükmün, 5661 sayılı Kanun’un 1. maddesinde yer alan hükmün bire bir aynısı olduğu, dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı, düzenlemenin, yükseköğrenim öğrencilerine özel barınma hizmeti sunan kurumlarda kalan öğrencilerin can ve mal güvenliğini korumaya yönelik olduğu, madde metninde denetime tabi olan ve doğrudan- süre verilmeksizin- idari para cezası verilmesini gerektiren eksikliğin deprem dayanıklılığı, elektrik, su, ısınma ve gaz tesisatı olarak belirtildiği, düzenlemenin belirlilik ilkesine uygun olduğu, düzenlemenin üst norm hükümlerine uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI :...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması” ve 41. maddesinin 8. fıkrasında yer alan; “düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir." ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
5661 sayılı, Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesinde: Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılması ve işletilmesi ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığının, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığının iznine bağlıdır. İlgili Bakanlıklar bu yurt ve kurumları tespit edecekleri esaslara göre denetler.
Yurt ve benzeri kurumların kurucularında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır.
Yapılan inceleme, soruşturma ve denetimlerle yurt ve benzeri kurumun;
a) Bakanlıkça onaylı yerleşim planında izinsiz değişiklik yapması,
b) Mevzuatta belirtilen sayıda personel çalıştırmaması veya mevzuata aykırı personel çalıştırması,
c) Barınma hizmetine ilişkin yükümlülük veya taahhütlerini yerine getirmemesi,
ç) Sözleşme veya taahhütnamelerinde usulsüzlük yapması,
d) Bu Kanun ve buna dayanılarak yürürlüğe konulan yönetmelik, yönerge ve genelge hükümlerine aykırı fiillerde bulunması,
e) Kurum açma izninde belirlenen öğrenim düzeyi ve cinsiyetine aykırı öğrenci barındırması,
f) Kayıt dışı öğrencileri veya öğrenci olmayan kişileri barındırması,
g) Kurum açma şartlarından herhangi birini kaybetmesi,
ğ) Kurum açma izninde belirlenen amaç dışında kullanılması,
h) Yönetmelikle düzenlenen şartları yerine getirmeden kapatılması,
hâllerinin tespitinde; (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin iki katı; (e), (f) ve (g) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin üç katı; (ğ) ve (h) bentlerindeki fiiller için brüt asgari ücretin beş katı idari para cezası uygulanır ve (ğ) ve (h) bentlerindeki fiilleri işleyen kurumların kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatları iptal edilir. (ğ) ve (h) bentlerindeki fiillerin dışındaki fiillerin tekrarı halinde idari para cezası miktarı ilgili bentler için belirlenen para cezası miktarlarının beş katı olarak uygulanır ve bu bentlerdeki fiillerin üçüncü kez tekrarlanması halinde ise kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilir. Bu fıkranın (ğ) ve (h) bentlerinin dışındaki bentlerde belirtilen fiiller nedeniyle idari para cezası verilmesi hâlinde ceza tebliğ edilir ve idari para cezasına neden olan hususun giderilmesi için ilgili kuruma en fazla üç ay süre verilir. Bu süre sonunda idari para cezasına neden olan hususların devam ettiğinin tespiti halinde ise yeniden kanuni işlem yapılır. ... Öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin nitelikleri ilgisine göre Millî Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.'' kuralına yer verilmiş bulunmaktadır.
09/09/2022 tarihli ve 31948 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 'Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin, Temel esaslar başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasında; ''Kurumların kurucularında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır.'' aynı Yönetmeliğin 41. maddesinin 8. fıkrasında ise ''Kurumlarda yapılan, inceleme ve denetlemelerde ilgili komisyon tarafından gerekli görülmesi ve valiliğin uygun görmesi halinde; kurumlardan binalarının deprem dayanıklılığı, yangın, elektrik, su, ısınma ve gaz tesisat kontrollerinin yaptırılması istenebilir. Yapılan kontroller sonucu düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir.'' şeklinde düzenlenmiştir.
Normlar hiyerarşisine göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanır. Normlar hiyerarşisi uyarınca, yönetmeliklerin üst hukuk normlarına uygun olması gerekmekle birlikte, daha ayrıntılı ve yönlendirici hükümler getirebileceği de kabul edilmektedir.
Kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin başta kamu yararı olmak üzere hizmet gereklerine, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara riayet ilkelerine uygun olarak kullanılması gerektiği de tartışmasızdır.
Dava konusu edilen, Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması” yolundaki ibarenin, Yönetmeliğin dayanağı olan 5661 sayılı, Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesinde yer alan hükmün tekrarı olduğu bu bağlamda düzenlemede üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı görülmektedir.
Yönetmeliğin, 41. maddesinin 8. fıkrasında yer alan; “düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir." yolundaki düzenlemenin iptali istemine gelince:
Davalı idarenin, yükseköğrenim öğrencilerinin huzur ve güven içinde barınma ihtiyaçlarının karşılanması, dengeli ve sağlıklı beslenerek, sosyal, kültürel ve sportif yönden gelişmeleri için her türlü hizmetin sağlanması yasal amacıdır. Bu görevini yerine getirmesi kapsamında gerçek ya da tüzel kişiler tarafından yüksek öğrenim öğrencilerine barınma hizmeti sunacak kurumların açılmasına, işletilmesine izin verme ve denetleme görevinin bulunduğu tartışmasızdır.
5661 sayılı Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesinde de: Bu fıkranın (ğ) ve (h) bentlerinin dışındaki bentlerde belirtilen fiiller nedeniyle idari para cezası verilmesi hâlinde ceza tebliğ edilir ve idari para cezasına neden olan hususun giderilmesi için ilgili kuruma en fazla üç ay süre verilir, şeklindeki hüküm ile eksiklik tespit edilen kuruma önceden süre verilmeksizin doğrudan ceza tesisinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda idarenin yapılan inceleme, soruşturma ve denetimlerle yurt ve benzeri kurumlarda tespit ettiği eksiklikler nedeniyle fiilin konusu ve ağırlık derecesine göre doğrudan idari para cezası uygulanması yolundaki yöntemin yukarıda anılan Kanun hükmüne uyumlu ve paralel bir düzenleme olduğu görülmektedir.
Kaldı ki, madde metninde denetime tabi olan ve süre verilmeksizin doğrudan idari para cezası verilmesini gerektiren eksikliklerin; deprem dayanıklığı, elektrik, su, ısınma ve gaz tesisatı olarak belirtildiği, bu manada düzenlemenin belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesine de uygun olduğu sonucuna varılmaktadır.
Buna göre, Kanun Koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin üst hukuk normlarına uygun olarak kullanıldığı; düzenlemede, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı bir durum bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmüne yer verilmiştir.
5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesinde; "(Değişik 1. fıkra: 27.06.2019 - 7180 S.K/Madde 1) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılması ve işletilmesi ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığının, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığının iznine bağlıdır. İlgili Bakanlıklar bu yurt ve kurumları tespit edecekleri esaslara göre denetler.
(Ek 2. fıkra: 15.08.2017 - 694 S.KHK/Madde 19) (694 S. KHK Kabul: 01.02.2018 - 7078 S.K/Madde 19) Yurt ve benzeri kurumların kurucularında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır.
(...)
(Ek 4. fıkra: 15.08.2017 - 694 S.KHK/Madde 19) (694 S. KHK Kabul: 01.02.2018 - 7078 S.K/Madde 19) Yurt ve benzeri kurumlar, ortaokul, ortaöğrenim ve yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti vermek amacıyla açılır ve bu Kanun ile 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı alırlar. Öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin nitelikleri ilgisine göre Millî Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Her ne ad altında olursa olsun, öğrenci barınma hizmetlerine ilişkin faaliyetlerin ruhsatsız yürütülmesi halinde brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valilikçe kapatılır. hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun'da atıf yapılan 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13. maddesinde; "10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen izin veya ruhsatlara ilişkin hükümler, öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlar hakkında uygulanmaz. Öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlara iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığınca, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığınca verilir. Bakanlıklar bu yetkilerini valiliklere devredebilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." düzenlemesine yer verilmektedir.
09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği’nin "Temel esaslar" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasında; "(2) Kurumların kurucularında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır." hükmü; "Kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali ve idari para cezaları" başlıklı 41. maddesinde ise; "(...) (8) Kurumlarda yapılan, inceleme ve denetlemelerde ilgili komisyon tarafından gerekli görülmesi ve valiliğin uygun görmesi halinde; kurumlardan binalarının deprem dayanıklılığı, yangın, elektrik, su, ısınma ve gaz tesisat kontrollerinin yaptırılması istenebilir. Yapılan kontroller sonucu düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa,
işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir.
(9) Sekizinci fıkrada tespit edilen eksikliklerin, öğrencilerin barınması esnasında can güvenliğini tehlikeye düşürmesi durumunda gerekli tedbirler alınarak eksiklikler giderilinceye kadar kurumun barınma hizmeti vermesi geçici olarak durdurulur ve üç ay içinde ilgili eksikliklerin giderilmemesi halinde kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı valilik tarafından iptal edilir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmü, idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisinin Anayasal dayanağını oluşturmaktadır.
İdarenin düzenleme yetkisinin aslında ikincil, türev nitelikte olduğu hususunda bir duraksama bulunmamaktadır. Anayasa'ya göre, idarenin, düzenleme yetkisini kanunlar çerçevesinde ve kanunlara uygun olarak kullanması gereklidir.
Kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin başta kamu yararı olmak üzere hizmet gereklerine, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara riayet ilkelerine uygun olarak kullanılması gerekmektedir.
Kamu yararı kavramı, tüm devlet organlarının işlem ve eylemlerinin genel nitelikteki amacını ve aynı zamanda nedenini oluşturmakta, çeşitli hak ve özgürlükler açısından bir sınırlama nedeni niteliği de taşımakta olup, bu kavram genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.
09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği’nin "Temel esaslar" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrası yönünden yapılan inceleme:
Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır.
Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
5661 sayılı Kanun'un 1. maddesinin 2. fıkrasında, kanun kapsamında bulunan yurt ve benzeri kurumların kurucularının, kurucu temsilcilerinin ve personelinin, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya bu suçlardan dolayı haklarında kovuşturma bulunmaması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 2. fıkrasında Kanun'la aynı düzenlemeye yer verilerek; yurt ve benzeri kurumların kurucularında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde Kanun'da sayılan suçlardan dolayı haklarında kovuşturma bulunmaması şartının düzenlendiği, bu haliyle dayanak Kanun maddesinin tekrarı mahiyetinde olduğu görüldüğünden; üst norm hükümlerine uygun olan düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
Nitekim; benzer olarak; 02/07/2020 tarih ve 31173 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Mülga Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin "Temel esaslar" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; "haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması" ibaresinin iptali istemiyle açılan davada; davanın reddi yolunda verilen Dairemizin 23/02/2022 tarih 2020/5713, K:2022/1087 sayılı kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24/11/2022 tarih ve E:2022/2382, K:2022/3384 sayılı kararıyla onanmıştır.
Bu itibarla, davanın bu kısmı yönünden reddi gerekmektedir.
09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği’nin 41. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; “(...)düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir." ibaresi yönünden yapılan inceleme:
Anayasa'nın 125. maddesinin 4. fıkrasında, yargı yetkisinin, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılayacağı, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceği ifade edilmiş; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrasında da benzer kurala yer verilmiştir.
İdari işlemler üzerindeki yargısal denetim, bu işlemlerin hukuka uygunluğunun saptanmasıyla sınırlıdır. İdarenin takdir yetkisinin denetimine yargı organları yönünden getirilen ve idari işlemlerin yalnızca hukuka uygunluk açısından denetlenebilecekleri biçiminde ifade edilen kural aynı zamanda idarenin takdir yetkisinin kullanılmasında uyması gereken sınırları da koymuş olmaktadır.
Başka bir anlatımla, idarelerin belirli bir kamu hizmetinin etkili ve verimli bir biçimde yürütülmesi, kamu yararının daha somut bir biçimde ortaya konulması için birden çok seçenekten birisini tercihte takdir yetkisiyle donatıldıkları durumda idari yargı organlarının bu yetkisini hukuka uygun olarak kullandığının saptanması koşuluyla idareyi bu seçeneklerden birisini tercihe zorlayacak ya da belli bir yönde işlem veya eylem tesisine zorunlu kılacak biçimde yargı kararı vermeleri Anayasa ve Kanun'un yukarıda belirtilen ilkeleriyle bağdaştırılamaz.
Yukarıda yer alan hükümlerden anlaşıldığı üzere; 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun ile 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla yine anılan normların verdiği yetkiye dayanılarak yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti sunmak amacıyla gerçek veya tüzel kişiler tarafından özel barınma kurumu açılmasına, işletilmesine ve denetimine ilişkin usul ve esasların neler olduğu, kurum personelin taşıması gereken şartlar, kurum binalarının özellikleri, hizmetin sunumuna ilişkin ilkeler, barınma hizmeti verilebilecek öğrencilerin belirlenmesi ve öğrencilerin tabi olacakları kurallar vb. hususların tespitinin, davalı Gençlik ve Spor Bakanlığının takdirinde olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır.
Dava konusu düzenleme uyarınca; valiliklerce, kurumlardan binalarının deprem dayanıklılığı, yangın, elektrik, su, ısınma ve gaz tesisat kontrollerinin yaptırılmasının istenebileceği, yapılan kontroller sonucu düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezasının uygulanacağı ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verileceği anlaşılmaktadır.
Ayrıca, yukarıda ifade edilen hususlarda tespit edilen eksikliklerin, öğrencilerin barınması esnasında can güvenliğini tehlikeye düşürmesi durumunda gerekli tedbirler alınarak eksiklikler giderilinceye kadar kurumun barınma hizmeti vermesi geçici olarak durdurulacak olup; üç ay içinde ilgili eksikliklerin giderilmemesi halinde kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı valilik tarafından iptal edilecektir.
Dava konusu düzenlemeyle, öğrencilerin can ve mal güvenliğinin sağlanması ve barıma hizmetlerinin belirli bir standarda bağlanması amacıyla; yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti veren kurumlarca, deprem, yangın, elektirik, su, ısınma ve gaz tesisatına yönelik kontrollerin yaptırılması, yaptırılan kontroller sonucunda sorun ve/veya eksiklik veyahut da yetersizlik tespiti halinde gerekli ve yeterli tedbirlerin alınmasının sağlanmasına yönelik söz konusu eksiklikler nedeniyle kurumlara yaptırım öngörülmesinin kamu yararı ve hizmet gereği olduğu değerlendirilmiştir.
Öte yandan; deprem, yangın, elektirik, su, ısınma ve gaz tesisatına yönelik yaptırılacak kontroller neticesinde kurumlarca gerekli ve yeterli tedbirlerin alınması gerektiği yolunda bir tespite ulaşılması halinde; halihazırdaki eksiklik ve yetersizliğin idari para cezası müeyyidesine bağlanarak bu durumun yaptırımsız bırakılmadığı, eksikliklerin giderilmesi amacıyla kuruma süre verilerek akabinde faaliyet durdurma ve nihayetinde kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptali şeklinde kademeli bir yaptırım sisteminin öngörüldüğü dikkate alındığında; kademeli yaptırım sürecinin ilk aşaması olan dava konusu kuralın ölçülü ve orantılı olduğu açıktır.
Buraya kadar yapılan açıklamalar ışığında; Yönetmeliği’nin 41. maddesinin 2. fıkrasında yer alan; “(...) düzenlenen raporda tespit edilen eksiklik varsa, işlenen fiilin gerektirdiği idari para cezası uygulanır ve eksikliklerin giderilmesi için kuruma bir ay süre verilir." kuralının kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda, hukuka ve mevzuata uygun olduğu görüldüğünden, davanın bu kısmı yönünden reddi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
14/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.