T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/7916
Karar No : 2025/4177
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Odaları Birliği
VEKİLİ : Av....
2-... Odası
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Elektrik Mühendisleri Odası üyesi olan davacı tarafından, TMMOB Elektrik Mühendisleri Odasının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile tebliğ edilen "Ağır Para Cezası" işleminin dayanağı olduğunu ileri sürdüğü;
a) TMMOB Ana Yönetmeliğinin 50. maddesinin birinci cümlesinin "Odalar kendi meslek alanına ve meslek mensubuna ilişkin mesleki denetim uygulamasında bulunabilirler." hükmünün,
b)TMMOB Disiplin Yönetmeliğinin 8. maddesinin (c) bendindeki "Mesleki denetim uygulamasına aykırı davranmak" ibaresinin,
c) TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 99/A-B-C ile 100. maddesinin (l) bendinde yer alan "mesleki denetim gelirleri" ibaresinin,
d)TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası SMM Hizmetleri Yönetmeliğinin 1. maddesinde yer alan "...mesleki etkinliklerinin ... Elektrik Mühendisleri Odası tarafından denetlenmesi..." ibarelerinin ve 12. maddesinin,
e) TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin; 1. maddesindeki "...mesleki denetim..." ibaresinin; 2. maddesindeki "...mesleki etkinliklerinin denetim kurallarını..." ibaresinin; 3. maddesinin tümünün; 4. maddesinin (j) bendinin; 7. maddesinin (a) bendindeki, "...mühendislik hizmetini odanın denetimine sunmak zorundadır." ibaresinin; 9. maddesinin başlangıcındaki "...denetiminde..." ibaresinin; aynı maddenin (b) bendinde yer alan "...hizmetlerin...denetlenmesi..." ibarelerinin; 10. maddesinin tümünün ve 11. maddesinde yer alan "...mesleki denetim işlemlerinde..." ibaresinin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
DAVACININ İDDİALARI :
Anayasanın 135. maddesinde meslek kuruluşları için tanınmış genel bir mesleki denetim yetkisinin bulunmadığı, sözü edilen yetkinin 18 adet meslek kuruluşunun sadece 8’inin kuruluş kanunları içerisinde ayrı birer kanun maddesi olarak yer aldığı, kalan 10’unda ise böyle bir yetkiye yer verilmediği, 6235 sayılı Kanunun 2/b maddesinin ise Anayasanın 135. maddesinin tekrarı niteliğinde olduğu, dolayısıyla 6235 sayılı Kanunda mesleki denetim yetkisine yer verilmediği, hal böyle olmakla birlikte kanunda yer verilmeyen mesleki denetim yetkisine ilişkin dava konusu Yönetmeliklerle düzenleme yapılmasının hukuka aykırı olduğu, öte yandan mesleki denetim adı altında olmayan bir yetkinin kullanımı ile üyelerden haksız kazanç temin edildiği, 1995 yılında yapılan Anayasa Değişiklikleri çalışmaları esnasında TMMOB ve diğer 7 meslek örgütü tarafından TBMM‘ye başvurularak Anayasanın 135. maddesine “mesleki denetim” yetkisinin eklenmesi talebinde bulunulmuş ise de bu talebin kabul görmediği, bu hususa TMMOB nin kendi sitesinde yer alan “Yasaların içinden TMMOB nin öyküsü” adlı kitapta yer verildiği, dava konusu EMO En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliğinin 4/j bendinde mesleki denetim, “elektrik, elektrik-elektronik, bilgisayar, biyomedikal mühendisliği hizmetlerinin Oda birimleri tarafından denetimi ve hizmeti üreten üyenin kayıt ve sicillerinin tutulması” şeklinde tanımlanmış ise de; üyenin sicil ve kaydının tutulması mesleki değil meslektaşa yönelik bir denetleme olduğu, bu yetkinin ise kanunda yer aldığı; mesleki denetime yönelik yetkisinin bulunmadığı, yine aynı düzenlemede mesleki denetimde ilk olarak mühendislik hizmetlerinin “en az ücret” tarifesine uygunluğu bakımından tanzim edilen serbest meslek makbuzu ve hizmet faturasının oda denetim bürosuna getirtilerek kontrolünün amaçlandığı, bu hususta açılan davalarda, Danıştay Sekizinci Dairesinin iptal kararları ile bu yetkinin ortadan kaldırıldığı, “tasarım ve düzenleme” açısından ise, Danıştay içtihatları ile hizmetin içeriğinin denetimi ya da mühendisin yeterliliğinin denetlenmesi hukuka aykırı bulunduğundan, tasarım ve düzenleme açısından da mesleki denetimin yapılamayacağının açık olduğu; öte yandan “kayıt ve sicil tutulması” hususunda ise davalı idarenin kayıt ve sicil tutma yetkisinin bulunduğu, bu hususta mesleki denetim için her mühendislik projesinin odaya sunulması ve mesleki denetim adı altında para ödenmesinin ölçülü olmadığı, mühendislik faaliyetlerinin yoğunluk ve önem arz ettiği enerji, yapı ve inşaat sektöründeki mühendislik hizmetlerinden plan, proje çizimi, hesaplama hizmetleri ile diğer teknik uygulamaların denetimi için 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu çerçevesinde kontrol ve denetim sistemi kurulmuş olup bunun haricinde meslek odalarının kamu adına denetim yapabilecekleri yasal hiçbir mesleki faaliyet ve hizmet alanının bulunmadığı,Danıştay Sekizinci Dairesinde daha önceden bu hususta açılan ve ret ile sonuçlanan davalarda, mesleki denetim yetkisine ilişkin olarak ilgili üst hukuk normunun hangisi olduğu ve hangi maddeden bu yetkinin doğduğu hususunun açıkça belirtilmediği, gerekçenin soyut varsayımlardan ibaret olduğu belirtilerek dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALILARIN SAVUNMASI :Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğinin Savunması: Usule ilişkin olarak, davaya konu edilen Yönetmelik maddelerinin bir kısmının davacının disiplin cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Onur Kurulu kararı ile ilgisinin bulunmadığı,şöyle ki; davacının mesleki hizmetlerini mesleki denetime sunma zorunluluğuna aykırı davranışı sebebiyle disiplin cezası aldığı, bu nedenle davaya konu uygulama işeminin dayanağının ise mesleki denetime uyma zorunluluğu ile bu zorunluluğa aykırı davranışların disiplin cezası ile cezalandırılacağına ilişkin düzenlemeler olduğu, bunun dışında birçok uzmanlık alanını ve meslek disiplinini bünyesinde bulunduran TMMOB ve bağlı odaların üyeleri üzerindeki denetimlerin uyum ve işbirliği içinde yürütülmesine, birden çok meslek alanını ilgilendiren hususlara ilişkin düzenlemeler getirilmesine yönelik hükümlerin davacı hakkında tesis edilen Onur Kurulu kararının dayanağı olmadığı, yine mesleki faaliyetlere ilişkin en az ücretlerin belirlenmesine yönelik düzenlemelerin de davacı hakkında tesis edilen işlemle ilgisinin bulunmadığı, bu nedenle uygulama işlemi olmaksızın hakkında tesis edilen disiplin işlemi dayanak gösterilerek işlemde uygulanmayan Yönetmelik maddelerinin Resmi Gazete'de ilanı tarihinin üzerinden 60 günlük dava açma süresi geçtikten sonra davaya konu edilmesi olanaklı olmadığından davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği; öte yandan davacı tarafından iptali istenen yönetmelik maddelerine ilişkin olarak hiçbir somutlama yapılmadan, art arda yönetmelik maddeleri sıralanarak genel geçer ifade ve yorumlarla bir kısım maddelerin iptali istendiğinden 2577 sayılı Kanunun 3. maddesi gereği dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Esasa ilişkin olarak, dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı, nitekim daha önceden aynı konuda açılan davalarda verilen ve kesinleşen ret kararlarının bulunduğu, TMMOB'ye bağlı odalarca 6235 sayılı Kanunun 2. maddesinde belirtilen amaçların gerçekleştirilebilmesi ve mesleki faaliyetin yürütülmesine ilişkin öngörülen koşulların yerine getirilip getirilmediğinin tespiti bakımından denetim uygulamasının yürütüldüğü, söz konusu denetimin meslek mensubu olmayan, 6235 sayılı Kanunda öngörülen üyelik yükümlülüğünü yerine getirmeyen, meslekten men cezası almış olmasına rağmen men süresi içinde mesleki faaliyette bulunan kişilerce mesleki faaliyetin yürütülmesinin önüne geçilebilmesi için odalar tarafından mühendislik/mimarlık hizmeti sunanların üye kayıtlarının olup olmadığı, 3458 sayılı Kanunun aradığı koşulları sağlayıp sağlamadığı, mesleki kısıtlılığa yol açan disiplin cezası bulunup bulunmadığı ve benzeri hususların tespiti için üye kayıt ve sicillerinin tutulmasına yönelik bir denetim olduğu belirtilerek haksız açılan davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odasının Savunması: Usule ilişkin olarak; davaya konu edilen Yönetmeliklerin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yasal dava açma süresi geçtiğinden, davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği; Esasa ilişkin olarak; dava konusu Yönetmelik hükümlerinin idarenin düzenleme yetkisi kapsamında bulunduğu, iptallerini gerektirir hukuka aykırılık bulunmadığı, odanın mesleki denetim yetkisinin bir vize-onay işlemi olmayıp oda üyelerinin mesleki sicillerinin tutulmasına yönelik olduğu, üyelerin projelerine ilişkin herhangi bir estetik veya içerik denetiminin yapılmadığı, üyelerin mesleki faaliyetlerinin kayıt altına alınarak sicillerinin tutulması esasına dayandığı, bu bakımdan şekli bir denetim olduğu, daha önceden açılan davalarda odanın mesleki denetim yetkisinin bulunduğu yönünde kararlar verildiği belirtilerek haksız açılan davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemelerin mesleki denetime ilişkin kısımları yönünden davanın reddine; dava konusu en az ücrete ilişkin düzenlemeler ile TMMOB EMO En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine ve şartlarına..." ibaresi ve (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibaresi yönünden daha önceden Dairemizce verilen iptal kararları Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun temyiz denetiminden geçerek onanarak kesinleştiğinden bu düzenlemeler yönünden karar verilmesine yer olmadığına; TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası SMM Hizmetleri Yönetmeliğinin "SMM Hizmetlerinin Denetimi" başlıklı 12. maddesinin (d) bendinin (3) numaralı alt bendi ile aynı maddenin (e) bendi yürürlükten kaldırıldığından anılan maddenin bu bentleri yönünden karar tarihinde yürürlükte bulunmayan dava konusu düzenlemeler hakkında karar verilmesine olanak bulunmadığından bu düzenlemeler yönünden de karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava: Elektrik Mühendisleri Odası üyesi olan davacı tarafından, Elektrik Mühendisleri Odasının ... tarih ve ... sayılı yazısı ile tebliğ edilen "Ağır Para Cezası" işleminin dayanağı olduğunu ileri sürdüğü;
-TMMOB Ana Yönetmeliğinin 50. maddesinin birinci cümlesinin "Odalar kendi meslek alanına ve meslek mensubuna ilişkin mesleki denetim uygulamasında bulunabilirler." hükmünün,
-TMMOB Disiplin Yönetmeliğinin 8. maddesinin (c) bendindeki "Mesleki denetim uygulamasına aykırı davranmak" ibaresinin,
-TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliğinin 99/A-B-C ile 100. maddesinin (l) bendinde yer alan "mesleki denetim gelirleri" ibaresinin,
- TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası SMM Hizmetleri Yönetmeliğinin 1. maddesinde yer alan "...mesleki etkinliklerinin ... Elektrik Mühendisleri Odası tarafından denetlenmesi..." ibarelerinin ve 12. maddesinin,
-TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin; 1. maddesindeki "...mesleki denetim..." ibaresinin; 2. maddesindeki "...mesleki etkinliklerinin denetim kurallarını..." ibaresinin; 3. maddesinin tümünün; 4. maddesinin (j) bendinin; 7. maddesinin (a) bendindeki, "...mühendislik hizmetini odanın denetimine sunmak zorundadır." ibaresinin; 9. maddesinin başlangıcındaki "...denetiminde..." ibaresinin; aynı maddenin (b) bendinde yer alan "...hizmetlerin...denetlenmesi..." ibarelerinin; 10. maddesinin tümünün ve 11. maddesinde yer alan "...mesleki denetim işlemlerinde..." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazlarında yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin, 10. maddesinin (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine uygunluğu..." ibaresi ve (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibaresi yönünden;
Dava konusu Yönetmeliğin bu maddelerinin iptali için açılan davada Danıştay Sekizinci Dairesinin 01/06/2017 tarih ve E:2011/880, K:2017/4567 sayılı kararıyla bahse konu ibareler yönünden iptal kararı verildiği ve kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/10/2019 tarih ve E:2017/4058, K:2019/4095 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği anlaşıldığından, bu kısım yönünden davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi yönünden;
Dava konusu Yönetmeliğin bu maddelerinin iptali için açılan davada Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/11/2021 tarih ve E:2016/7170, K:2021/5291 sayılı kararıyla bahse konu ibareler yönünden iptal kararı verildiği ve kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/10/2022 tarih ve E:2022/1158, K:2022/3022 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği anlaşıldığından, bu kısımlar yönünden davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin dava konusu edilen 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi yönünden,
Dava konusu Yönetmeliğin bu maddelerinin iptali için açılan davada Danıştay Sekizinci Dairesinin 12/11/2021 tarih ve E:2017/4949, K:2021/5290 sayılı kararıyla bahse konu ibareler yönünden iptal kararı verildiği ve kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/10/2022 tarih ve E:2022/1398, K:2022/3023 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği anlaşıldığından, bu kısımlar yönünden davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibaresi ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi, (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine uygunluğu..." ibaresi ve (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibaresi DIŞINDA dava konusu Yönetmeliklerde yer alan düzenlemeler yönünden; Anayasa'nın 124. maddesinin 1. fıkrasında "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler."; 135. maddesinin 1. fıkrasında, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir." hükümlerine yer verilmiştir.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinde, "Birliğin kuruluş amacı ile yapamayacağı faaliyetler ve işler aşağıda gösterilmiştir.
Birliğin kuruluş amacı:
a) Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek;
Bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak;
b) Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak;
c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmektir. Birlik ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar." hükmü yer almıştır.
6235 sayılı Kanun'un 19. maddesinde, "Odalar, bu kanunun 2 nci maddesinde belirtilen amaç için Birlik Umumi Heyetince kararlaştırılan işlerden yalnız odalarını ilgilendiren kısımlar ile görevlidirler. Odalar va organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar."; 33. maddesinde, "Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslekdaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır."; 39. maddesinde, "Bu kanun hükümleri müteşebbis heyetlerce ihzar ve Birlik Umumi Heyetince tasvip edilecek bir talimatname ile tatbik olunur." hükümlerine yer verilmiştir. Anayasa ve Yasa kuralları uyarınca meslek odalarının; gerek üyelerinin gerekse de soyut olarak mesleğin onurunu ve mesleki disiplini korumak, mesleğin gelişimini sağlamak, mesleğin icrasında uyulacak ilke ve kuralları saptamak hususlarında görev ve yetki sahibi olduğu ve bunu sağlamak içinde gerekli gördüğü birtakım kuralları koyma yetkisine sahip olduğu tartışmasızdır.
Ancak, meslek odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yetkisinin sınırlarının, meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmaması, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olması gerekmektedir. Bu bağlamda, meslek odasının üyeleri üzerinde sahip olduğu mesleki denetim görev ve yetkisi mesleki disiplini sağlamaya yönelik olduğundan, serbest meslek faaliyetinin özünü zedeleyecek vize veya onay niteliği taşımaması gerekmektedir.
Belirtilen açıklamalar kapsamında, odaların şekli anlamda mesleki denetim yetkisi bulunduğu ve bu denetim yetkisi kapsamında 6235 sayılı Kanun'un yukarıda belirtilen 32. maddesinin (c) bendi göz önüne alındığında, gelir elde edebileceği hususunda da kuşku bulunmamaktadır.
Bu durumda, mesleki denetimin tanımı, kapsamı, şekli ile ilgili dava konusu düzenlemeler ile getirilen denetimin şekli nitelikte bir denetim olduğu, mesleki faaliyetin özünü zedeleyecek nitelikte faaliyetin içeriğinin denetlenmesine ilişkin olmadığı anlaşıldığından, dava konusu Yönetmelik maddelerinde bu yönüyle mevzuata ve hukuka aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; dava konusu Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin; 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, (c) bendinde yer alan "EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendinde yer alan "Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş" ibaresi, (e) bendinde yer alan "EMO en az ücretlerine göre" ibareleri ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin; 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi, (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine uygunluğu..." ibaresi ve (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibarelerinin iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, iptali istenen dava konusu diğer düzenlemeler yönünden ise davanın reddine, karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası 48. Dönem Onur Kurulu'nun ... tarihli toplantısında almış olduğu... sayılı karar ile davacıya “proje hizmetlerini mesleki denetime sunmamak” eylemi nedeniyle 2.733,00-TL ağır para cezası verilmiştir. Bu ceza TMMOB Yüksek Onur Kurulunun ... tarihli ve ... nolu kararı ile onanarak kesinleşmiştir. Bu kararın 17/11/2022 tarihinde davacıya tebliğ edilmesi üzerine disiplin cezasının dayanağı olduğu ileri sürülen mesleki denetime ilişkin yönetmelik maddelerinin ilgili bent ve ibarelerin iptalleri istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerce ileri sürülen usule ilişkin itirazlar yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde; “Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler.” hükmü yer almaktadır.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinde; bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek; bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak; mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak; meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı, normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmek, Birliğin kuruluş amaçları arasında sayılmıştır.
32. maddesinde; ”Odaların gelirleri:
a) Aza kaydiyeleri;
b) Aza yıllık aidatı;
c) Hizmet karşılığı alınan ücretler;
ç) Vesika ücretleri;
d) Neşriyat hasılatı;
e) Bağış ve yardımlar;
f) Para cezaları;
g) İştiraklerden mütevellit karlar;
h) Mesleki müsabakalarda derece ve mansiyon alanlarla jüriye aza seçilenlerin alacakları paraların yüzde beşleri;
i) Müteferrik gelirler.” hükmü yer almaktadır.
33. maddesinde; "Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır." hükmü yer almaktadır.
39. maddesinde; "Bu Kanun hükümleri müteşebbis heyetlerce ihzar ve Birlik Umumi Heyetince tasvip edilecek bir talimatname ile tatbik olunur." hükmü yer almıştır.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği'nin 7/a maddesinde; "Günün gereklerine, koşullarına ve olanaklarına uygun olarak üyelerinin sorunlarını çözmek için çalışmak, mesleğin üye toplum ve ülke yararlarına göre uygulanması ve geliştirilmesi için gerekli çabaları göstermek, diğer meslek Odaları, üyeleri ve halkla ilişkilerinde dürüstlüğü ve ahlakı korumak, uzmanlık alanında ülke çıkarlarına uygun politikalar üreterek bunları savunmak, kamuoyu oluşturmak, ilgilileri uyarmak,"7/d maddesinde; “Üyelerin hak ve yetkilerini korumak, üyeler arası dayanışmayı sağlamak, haksız rekabeti önlemek için gerekli gördüğü tüm girişim ve etkinliklerde bulunmak,” Odanın amaçları arasında sayılmıştır.
Aynı Yönetmeliğin, 99/A maddesinde, “Serbest meslek hizmeti üreten üyelerin mesleki çalışmalarının Oda mevzuatı ve diğer standart, şartname ve yönetmeliklere uygunluğunun denetimi amacı ile ihtiyaca göre il ya da ilçelerde mesleki denetim bürosu kurulur.”; 99/B maddesinde, “Mesleki denetim büroları şube yönetim kurulunun önerisi ile Oda Yönetim Kurulu kararıyla oluşturulur veya kapatılır. Mesleki denetim bürosu sorumlusu olarak bir ya da iki üye mesleki denetim için şube yönetim kurulu tarafından görevlendirilir. Mesleki denetim bürosu sorumluları mesleki denetim işlevini Oda mevzuatına uygun olarak yürütür.”;99/C maddesinde, “Mesleki denetim büroları ilgili şubesi tarafından Oda mevzuatı uyarınca denetlenir. Şube yönetim kurulu gerek gördüğünde sorumluları değiştirebilir ya da mesleki denetim bürosunun kapatılmasını Oda Yönetim Kurulundan isteyebilir.";hükmü yer almış; 100. maddesinin (l) bendinde ise, “(Değişik:RG-11/5/2010-27578) Mesleki denetim gelirleri ve diğer gelirler.” Odanın gelir kaynakları arasında sayılmıştır.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliğinin 50. maddesinde, “Odalar kendi meslek alanına ve meslek mensubuna ilişkin mesleki denetim uygulamasında bulunabilirler. Birden fazla Odanın ilgisi olan konularda, konuyla ilgili Odaların uyuşmazlığı halinde yetki ve sorumluluk TMMOB Yönetim Kurulunca belirlenir.” hükmü yer almıştır.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Disiplin Yönetmeliğinin 8 maddesinin (c) bendinde, “Mesleki denetim uygulamasına aykırı davranmak,” para cezası gerektiren haller arasında sayılmıştır.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin;
1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu hükümleri ile 10/3/2003 tarihli ve 25044 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği hükümleri uyarınca serbest çalışan ve Elektrik Mühendisleri Odasına kayıtlı tüm mühendislik dallarına ait meslek alanlarında hizmet üreten kişi ve kuruluşların mesleki etkinliklerinin ve bu mühendislik dallarına ait meslek alanlarının Elektrik Mühendisleri Odası tarafından denetlenmesi, bu mühendislik dallarına ait hizmetlerin mesleki esaslarının, ülke ve meslektaş yararları bakımından gelişmesinin sağlanması ve meslektaşlar arasında haksız rekabetin önlenmesi, bu dallara ait meslek alanlarında serbest mühendislik hizmeti veren kişi ve kuruluşların kayıtlarının ve sicillerinin tutulması ile denetimlerinin sağlanmasına ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir."; "SMM Hizmetlerinin Denetimi" başlıklı 12. maddesinde, "SMM Hizmetlerinin yürütülmesinde SMM, Tescilli Büro ve EMO aşağıda belirtilen koşullara uyarlar:
a) SMM-BT ve SMMHB-BTB belgeleri bulunmayan, belgelerini yenilemeyen, belgeleri EMO tarafından süreli ya da süresiz iptal edilen kişi ya da kuruluşlar SMM hizmetlerini yapamazlar.
b) SMM ve Tescilli Büro; bu Yönetmelik kapsamına giren tüm işlerinde ve yapacağı hizmet sözleşmelerinde mesleki esaslar, ülke ve meslektaş yararları doğrultusunda, geçerli kanunlar ve borçlar hukuku çerçevesinde, iyi niyet kurallarına uygun davranarak, ilgili konularda yürürlüğe konulmuş EMO şartnamelerine, tip projelerine ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına uyacaktır.
c) SMM ve Tescilli Büro; bu Yönetmelik kapsamına giren tüm işlerinde ve yapacağı mühendislik hizmetlerinde bu Yönetmeliğin 1 inci maddesindeki hüküm gereği, ilgili kişi, idare ve onay makamınca istensin istenmesin mesleki esaslar ile ülke ve meslektaş yararlarının gözetilmesi, üretilen hizmetlerin EMO standartları, Ana Yönetmelik ve Yönetmelikleri ile ülkemizde geçerli diğer standartlar, Yönetmelikler ve esaslara uygunluğunun sağlanması EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması ve meslektaşlar arasındaki haksız rekabetin önlenmesi amaçlarına uyacaktır. Proje sorumlularının EMO’ya kayıtlı olup olmadıklarının EMO tarafından araştırılıp belgelenebilmesi, EMO’nun gerekli denetimi yapabilmesi ile üretilen hizmetlerin bu esaslara uygunluğunu belgeleyebilmesine yardımcı olacaktır.
d) SMM ve Tescilli Bürolar, SMM Hizmetlerini denetim için bağlı bulundukları EMO birimlerine sunarken, hizmetin türünü gözönüne alacak ve EMO Yönetim Kurulu tarafından istenilmesi kararlaştırılan diğer belgeler ile,
1- SMM hizmetini belirten ya da hizmet ürünü proje, sözleşme ve benzeri dökümanları,
2- İşveren ve SMM-Tescilli Büro arasında imzalanmış, varsa Oda tarafından hazırlanmış örneğine uygun sözleşmeyi,
3- (Mülga alt bent: 13.12.2024 - 32751 s. R.G. Yön./9. md.)
ilgili EMO birimine vermekle yükümlü olacaklardır.
e) (Mülga bent: 13.12.2024 - 32751 s. R.G. Yön./9. md.)
f) SMM ve/veya Tescilli Bürolarla işveren arasında doğabilecek anlaşmazlıklarda, EMO durumu inceler ve tarafsız hakemlik görevini yerine getirerek kararını taraflara bildirir. SMM ve/veya Tescilli Büro, bu durumda, EMO’nun vereceği karara uymakla yükümlüdür.
g) SMM’ler ürettikleri proje, TUS, işletme sorumluluğu, danışmanlık ve benzeri mühendislik hizmetlerini, idari ve teknik denetiminin yapılması amacıyla, ilgili EMO birimlerine sunmakla yükümlüdür.
EMO, SMM hizmetlerinin yürütülmesinde meslektaşlar arasında haksız rekabeti önlemek, üretilen hizmetlerin üstün nitelikte, şartnameler ve standartlara uygun, ülke yararına olmasını sağlamak amacıyla gerekli gördüğü önlemleri alır.
EMO, yapılan hizmetleri incelemeye, belirtilen eksiklerin ve yanlışların düzeltilmesini istemeye, yapılan işlemleri yerinde denetlemeye yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin;
1'inci maddesinde; “Bu Yönetmelik, teknik hizmet kalitesinin yükseltilmesi, yapı, sistem tasarımı ve tesis üretiminin sağlam, kullanışlı, güvenilir ve ekonomik bir biçimde toplum yararına yürütülmesine katkıda bulunacak önlemlerin alınması, meslek mensuplarının haklarının korunması, haksız rekabetin önlenmesi, mühendis ile işveren arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi, Oda üyelerinin ve işverenin yasal haklarının korunması, yapı ve tesis üretimini denetim ve ilgili projeleri onay ile görevli kamu kuruluşlarına ve yerel yönetimlere yardımcı ve destek olunması, serbest müşavirlik ve mühendislik hizmeti yapan kişi ve kuruluşların mesleki denetim, kapasite ve yeterlilik açısından değerlendirilmelerine esas olan kayıtların tutulması amacıyla hazırlanmıştır.”;
2’nci maddesinde; "Bu Yönetmelik, mühendislik hizmeti üreten Oda üyelerinin görev ve sorumlulukları ile mesleki etkinliklerinin denetim kurallarını, serbest mühendislik hizmetleri üretilmesinde uyulacak kurallar ile uygulama esaslarını kapsar.”;
3. maddesinde; "Bu Yönetmelik, 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununun 39 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.";
4 'üncü maddesinin (j) bendinde; “Mesleki denetim: EMH’nin, BMH’nin, BMMH’nin en az ücret, tasarım ve düzenleme esasları açısından, bu hizmetlerin Oda birimleri tarafından denetlenerek hizmeti üreten üyenin kayıt ve sicillerinin tutulmasını,”
7’nci maddesinin (a) bendinde; "Mesleğinin uygulanmasında Oda üyesi, toplum içinde meslek topluluğunun temsilcisi durumundadır ve yürürlükteki mühendislik ile ilgili tüm mevzuat, şartname ve standartlar ile mesleğinin uygulanmasına ilişkin Oda Yönetim Kurulu kararlarına uymak ve mühendislik hizmetini Odanın mesleki denetimine sunmak zorundadır.”;
9 ’uncu maddesinin başlangıcında; “(1) Serbest meslek uygulamaları ve denetiminde Oda aşağıdaki görevleri yerine getirir: ”;
9’uncu maddesinin (b) bendinde; "Oda, serbest mühendislerin, hizmetlerinin ve bürolarının denetlemesi ve sicillerinin tutulmasıyla ilgili her türlü önlemi alabilir ve ilgililere bildirimde bulunabilir.”;
10 'uncu maddesinde; “1) Mesleki denetim aşağıdaki esaslar çerçevesinde yerine getirilir:
a) Odanın mesleki denetim yapmaya yetkili birimleri, mesleki denetimi kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan Elektrik Mühendisleri Odasının tüzel kişiliği adına yaparlar.
b) Tüm projeler, projenin uygulanacağı yerdeki Oda birimi tarafından ya da SMM’nin kayıtlı olduğu Oda birimi tarafından denetlenir.
c) Oda birimi tarafından projenin daha önceden mesleki denetim yapılıp yapılmadığı kontrol edilir. Yapı ve tesis SMM’nin kayıtlı olduğu Oda birimi dışında ise yapının bulunduğu Oda birimi tarafından bu kontrolün yapılması sağlanır.
ç) Oda birimleri mesleki denetim için gelen EMH’yi en geç 3 işgünü içinde inceler, mevcut mevzuata ve standartlara aykırı bir durumu yoksa mesleki denetim işlemini sonuçlandırır.
d) Oda Yönetim Kurulu’nun belirlediği tanımlama üzerinden, mesleki denetim hizmetinin karşılığı olarak önceden belirlenmiş maktu bir mesleki denetim bedeli alınır.
e) Serbest mühendislik hizmetlerine ilişkin, en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş serbest meslek makbuzu ya da fatura, en geç sözleşme gereği yapılan hizmetin tamamlanmasından sonra veya ilgili idare tarafından projenin onaylanmasından sonra Oda'ya sunulur.
f) Ruhsatın yenilenmesi nedeniyle tekrar mesleki denetime getirilen ve projede yapılan değişiklik alan veya güç açısından %20’den fazla olmayan yapı projeleri için ayrı bir sicil durum belgesi düzenlenir.
g) İlgili Oda biriminde hizmete ait bilgiler, mesleki denetim kayıt defterine veya elektronik ortamdaki sisteme kaydedilir. SMM dosyası açılarak aşağıdaki işlemler yapılır;
1) Mesleki denetimde EM’nin Oda üyelik kaydının devam edip etmediği ve kısıtlılığının olup olmadığı, imzasının doğruluğu, EM; SMM ise yıl içinde bürosunun tescilini yapıp yapmadığı, kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu, hizmet sözleşmesinin taraflarca imzalanmış aslı, SMM değilse hizmet ürettiği kurum veya kuruluşla olan bağlantısı incelenir. Ancak bu, mesleki denetim yapılan EMH’yi onaylama anlamını taşımaz.
2) Mesleki denetim bedeline ait Oda gelir makbuzu düzenlenerek mühendise verilir. Makbuz tarihi, numarası ve mesleki denetim bedeli ile projeye veya hizmete ait bilgiler mesleki denetim kayıt defterine veya elektronik ortamdaki sisteme kaydedilir. Mesleki denetim koşullarını sağlayan SMM’ye sicil durum belgesi veya hizmete ait tescil belgesi düzenlenir.
3) Üretilen hizmetin Oda tarafından denetlenmesi sonucunda bulunan eksikler kontrol formuna yazılarak bir sureti proje üzerinde mühendisine verilecek, ikinci sureti ise SMM dosyasına konulacaktır. Tespit edilen eksikliklerin giderilmesinden sonra proje, kontrol formu ile birlikte tekrar Odaya denetim için sunulacak ve mesleki denetimi sonuçlandırılacaktır.
4) Mesleki denetimi yapılan doküman ve Oda tarafından istenmiş olan evraklar, mühendisine iade edilir.
5) Mesleki denetim işlemi SMM’nin kayıtlı olduğu yer dışındaki Oda birimi tarafından yapılmış ise, SMM’nin açılan dosyasının bir sureti Oda birimi tarafından SMM’nin kayıtlı olduğu Oda birimine gönderilir. SMM’nin kayıtlı olduğu Oda birimine farklı bir Oda biriminde bulunan yapı-tesise ait EMH’yi sunması durumunda SMM’nin bu hizmet için açılan dosyasının bir sureti tesisin bulunduğu Oda birimine gönderilir.
6) Mesleki denetim yapılan hizmetlere ait serbest meslek makbuzu veya faturalar her yıl en geç Aralık ayı içinde ilgili Oda birimleri tarafından bu Yönetmelik çerçevesinde kontrol edilecektir.
ğ) Oda tarafından mesleki denetimi yapılacak hizmetin, bir mühendis tarafından yapıldığı göz önünde bulundurularak hizmetin içeriğine müdahale edilmez. Ancak, hizmetin mevcut mevzuata ve standartlara, ülke ekonomisine ve şartlarına uygun olarak yapılıp yapılmadığına bakılıp gerektiğinde Oda tarafından projenin düzeltilmesi istenebilir.
h) Herhangi bir kamu kurumunun birim fiyatları üzerinden keşif çıkarılarak ya da teklif alma usulü ile yapılan resmi ihaleli işlerde, sözleşmenin aslı veya noterce onaylı örneği SMM tarafından Oda birimine verilir. Bu EMH’nin bedeli ihale bedeli üzerinden değerlendirilir. Sözleşmede EMH’ye ait bedel ayrı olarak belirtilmişse EMH bedeli bu bedel üzerinden, ihale bedeli diğer mimarlık mühendislik hizmetlerini de kapsaması halinde ise EMH bedeli 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan formüle göre hesaplanır.
ı) Kurum ve kuruluşlarda ücretli olarak tam gün çalışan EM’ler bu durumlarını belgelendirmek koşuluyla çalıştığı kurum veya kuruluşa ait yapı veya tesislerin EMH’yi sözleşmesiz olarak yapabilecek ve Oda birimi tarafından sözleşme ve ücretlerin ödenmesine ilişkin koşullar aranmaksızın ürettikleri EMH’yi mesleki denetime tabi tutulacaktır.
i) EM aynı zamanda işin sahibi ise, bunu belgelendirmesi durumunda sözleşme ve ücretlerin ödenmesine ilişkin koşullar aranmaksızın EMH’i mesleki denetim uygulama esaslarına göre değerlendirilecektir. EM, tip sözleşmedeki mali hükümler dışındaki bütün hükümlere aynen uyacaktır.
j) Bir hizmetin, sözleşmesini imza etmiş mühendis tarafından yapılıp bitirilmemesi halinde, bu sözleşmeye imza koyan mühendisin yazılı izni olmaksızın aynı iş başka bir mühendis tarafından yapılamaz. Ancak, bu durumun, mühendisin kendi kusurundan kaynaklandığına ilgili Oda birimi tarafından yapılacak inceleme sonucunda ilk mühendisin izninin aranması konusunda Oda birimi yetkilidir.
k) Yapı projelerinde değişiklik projeleri kesin projeyi hazırlayanlar tarafından yapılır ve kesin proje sorumlusunun yazılı izni olmadan başka bir SMM tarafından değişiklik projesi hazırlanamaz. Kesin proje sorumlusunun SMM hizmeti yürütmemesi, vefat etmesi veya Oda kayıtlarındaki tebligat adresine ulaşılamaması durumunda değişiklik projesi başka bir SMM tarafından hazırlanabilir. Ancak anlaşmazlıklar durumunda Oda yetkilidir.”
11'inci maddesinde; “(1) Mesleki denetim işlemlerinde ve en az ücretlerin belirlenmesinde karşılaşılabilecek diğer hususlar ve sorunlar, Oda Sürekli SMM Komisyonu’nun önerisi ve Oda Yönetim Kurulu kararı ile çözümlenir.” düzenlemesi yer almaktadır.
TMMOB EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan " (...) ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, aynı fıkranın (c) bendinde yer alan "(...) EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, aynı maddenin 1. fıkrasının (d) bendinin (3) numaralı alt bendi ile (e) bendi, TMMOB EMO En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi ve (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi, (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine..." ibaresi ve 10. maddesinin (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibareleri hariç dava konusu diğer düzenlemeler yönünden iptal isteminin incelenmesi;
Anayasa ve Yasa kuralları uyarınca meslek odalarının; gerek üyelerinin gerekse de soyut olarak mesleğin onurunu ve mesleki disiplini korumak, mesleğin gelişimini sağlamak, mesleğin icrasında uyulacak ilke ve kuralları saptamak hususlarında görev ve yetki sahibi olduğu tartışmasızdır.
6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 2. maddesinin (b) fıkrası uyarınca, meslek odaları, meslek mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin yerel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bir takım kurallar koyabilir.
Elektrik mühendisi unvan ve yetkisi ile mesleki faaliyette bulunulurken, mesleki davranış ilkelerine ve meslek etiğine uygun sürecin işletilmesi, kurumsal işleyişin ve bütünselliğin sağlanması gerekliliği nedeniyle Elektrik Mühendisleri Odası'nın, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olmasından kaynaklanan mesleki faaliyetin içeriğine ilişkin olmamak koşulu ile üyeleri üzerinde mesleki denetim görev ve yetkisinin bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak, meslek odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yetkisinin sınırlarının belirlenmesi gerekmektedir. Oda tarafından yapılacak denetimin meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi yahut meslek mensubunun yeterliliğinin denetlenmesi niteliğinde olmaması, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin bulundurulup bulundurulmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim niteliğinde olması gerekmektedir. Bu bağlamda, meslek odasının üyeleri üzerinde sahip olduğu mesleki denetim görev ve yetkisi mesleki disiplini sağlamaya yönelik olduğundan, serbest meslek faaliyetinin özünü zedeleyecek vize veya onay niteliği taşımaması gerekmektedir.
Belirtilen açıklamalar kapsamında, odaların şekli anlamda mesleki denetim yetkisi bulunduğu ve bu denetim yetkisi kapsamında 6235 sayılı Yasa'nın yukarıda belirtilen 32. maddesinin (c) bendi göz önüne alındığında, gelir elde edebileceği hususunda kuşku bulunmamaktadır.
Bu durumda, mesleki denetimin tanımı, kapsamı, şekli ile ilgili dava konusu düzenlemeler ile getirilen denetimin şekli nitelikte bir denetim olduğu, mesleki faaliyetin özünü zedeleyecek nitelikte faaliyetin içeriğinin denetlenmesine ilişkin olmadığı anlaşılmakta olup, Yönetmelik maddelerinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu TMMOB EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan " (...) ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, aynı fıkranın (c) bendinde yer alan "(...) EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi TMMOB EMO En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi ve (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresine ilişkin kısmı yönünden;
Dava konusu Yönetmelik hükümlerinde, üyelerin Oda tarafından belirlenmiş asgari ücret tanımlamalarına uyacağı ve mesleki denetim uygulamasında bu yönde denetim yapılacağı kurala bağlanmıştır.
Dairemizin 12/11/2021 tarih ve E:2016/7170 K:2021/5291 sayılı ve 12/11/2021 tarih ve E:2017/4949 K:2021/5290 sayılı kararları ile mesleki hizmetlerin karşılığı olan asgari ücretlerin belirlenmesi konusunda, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğü çerçevesinde bir değerlendirme yapılmış olup; buna göre, mesleki hizmetlerin karşılığı olan asgari ücretlerin belirlenmesi hususunda 6235 sayılı Kanun'da herhangi bir düzenlemenin yer almadığı, dolayısıyla en az ücret düzenlemeleri bakımından kanuni dayanak şartının sağlanmadığı, öte yandan düzenlemelerin elektrik mühendisliği hizmeti piyasasında doğrudan rekabeti engelleme, bozma ve kısıtlama amacını taşıdığı anlaşıldığından, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) bendine aykırı olduğu, diğer taraftan, taraflar arasında serbestçe belirlenmesi gereken sözleşmenin bedel unsuruna, kanuni dayanağı bulunmaksızın, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan davalı Oda tarafından asgarî ücret tarifesi ve alınacak ücret esaslarının belirlenmesi suretiyle müdahale edilmesinde Anayasanın 48. maddesinde düzenlenen sözleşme özgürlüğüne aykırılığı sebebiyle dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmiştir. Anılan kararlar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/10/2022 tarih ve E:2022/1158 K:2022/3022 sayılı ve 20/10/2022 tarih ve E:2022/1398 K:2022/3023 sayılı kararları ile onanarak kesinleşmiştir.
Buna göre; davanın bu kısmı yönünden karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
TMMOB EMO En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 10. maddesinin (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine ve şartlarına..." ibaresi ve (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibaresi yönünden;
Dava konusu bu Yönetmelik maddelerinin iptali için açılan davada ise; Dairemizin 01/06/2017 tarih ve E:2011/880, K:2017/4567 sayılı kararıyla, meslek odasının projenin ülke ekonomisine ve şartlarına uygun olarak yapılıp yapılmadığı yönünden yapacağı değerlendirmenin hizmetin içeriğinin denetlenmesi niteliğine bürüneceğinden mesleki denetimin niteliği ile bağdaşmadığı gerekçesiyle Yönetmeliğin 10/1-(ğ) bendinin "(...) ülke ekonomisine ve şartlarına(...)" ibaresinin; mesleki denetim, proje ücretine hak kazanılmadan yapılan mesleki incelemeyle sınırlı olduğundan mesleki denetime ilişkin ücretin de peşin ve işin niteliği gereği maktu alınması gerektiği, dava konusu düzenleme ile ihale bedeli esas alınarak ücret belirlenmesi ise, mesleki denetimin içerik yönünden değerlendirilmesini gerekli kılacağından anılan ibarede hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle Yönetmeliğin 10/1-(h) bendinin "(...)ihale bedeli üzerinden(...)" ibaresinin iptaline karar verildiği, kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/10/2019 tarih ve E:2017/4058, K:2019/4095 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği anlaşıldığından, bu kısım yönünden de davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
TMMOB EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin (3) numaralı alt bendi ile (e) bendi yönünden;
Dava konusu Yönetmeliğin 12/1-(d)/3 bendinde yer alan, "Verilen SMM hizmetlerine ilişkin olarak, Oda tarafından belirlenen en az ücret tanımlamaları üzerinden düzenlenmiş, varsa Oda tarafından hazırlanmış örneğine uygun, SMM üyenin kaşesi, imzası, SMM ve Tescilli Büro numaraları, üye sicil numarası, vergi dairesi adı ve vergi numarası, büro adresi ile işverenin adı ve adresinin belirtildiği serbest meslek makbuzu ya da faturayı," şeklindeki düzenleme ile 12/1-(e) bendinde yer alan, "Tescilli Büroların çalıştırdıkları SMM'lere ödeyecekleri aylık net ücret, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan EMO üyelerinin aylık eline geçen toplam ücret göz önüne alınarak, EMO tarafından belirlenen bedelden ve SMM'e ödenen brüt ücretlerin yıllık toplamı, SMM'in yıl içinde EMO en az ücretlerine göre ürettiği hizmetlerin toplamının %20 (yüzde yirmi)'sinden aşağı olamaz." düzenlemelerin, 13/12/2024 tarih ve 32751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Elektrik Mühendisleri Odası Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesiyle yürürlükten kaldırıldığı anlaşıldığından, konusu kalmayan davanın bu kısmına yönelik olarak esas hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu TMMOB EMO Serbest Müşavir Mühendislik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan " (...) ve EMO tarafından belirlenmiş en az ücret tanımlarına" ibaresi, aynı fıkranın (c) bendinde yer alan "(...) EMO tarafından belirlenen mühendislik hizmetleri en az ücretlerinin uygulanması" ibaresi, (d) bendinin (3) numaralı alt bendi ile (e) bendi, TMMOB EMO En Az Ücret ve Mesleki Denetim Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde yer alan "en az ücret" ibaresi, 10. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde yer alan "en az ücret tanımlarına uygun olarak düzenlenmiş" ibaresi, (g) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan "kesilen faturanın veya serbest meslek makbuzunun en az ücret tanımlarına uygunluğu" ibaresi, (ğ) bendinin "...ülke ekonomisine ve şartlarına..." ibaresi, (h) bendinin "...ihale bedeli üzerinden..." ibaresi yönünden KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. İptali istenen dava konusu diğer düzenlemeler yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Dava kısmen karar verilmesine yer olmadığı, kısmen ret ile sonuçlanması nedeniyle ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin yarısı olan ... TL'lik kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, diğer yarısı olan ... TL'nin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
6. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.