T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/826
Karar No : 2025/4514
DAVACI : ...
VEKİLLERİ : Av.... - Av. ...
DAVALI : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar başlıklı Tebliğ ile değişik
A.2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin,
A.5. maddesinin (a) fıkrasının 2. cümlesinin,
"Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının iptali ile
Kanuna uygun hazırlanmayan tebliğ hükümlerinin iptali için Anayasa Mahkemesine
başvurulması istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Genel Şartlar'ın A.2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yapılan değişiklikle 2918 sayılı Kanun'a aykırı olarak sigortacının sorumluluk alanının daraltıldığı, A.5. maddesinin (a) fıkrasının 2. cümlesi ile hak arama özgürlüğünün ve ispat hakkının hukuka aykırı şekilde sınırlandırıldığı, "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmın sigortalılar ve zarar gören 3. şahıslar yönünden haksız şart niteliğinde olduğu ve gerçek zarar ilkesi ile bağdaşmadığı, değer kaybı hesabının, haksız fiil hükümlerine göre gerçek zarar üzerinden hesaplanması gerektiği, Yargıtay'ın yerleşik içtihatları doğrultusunda aracın modeli, markası, kaza tarihindeki yaşı, kilometresi gibi hususlar gözetilerek aracın kaza öncesi hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile kaza meydana geldikten ve tamir edildikten sonraki ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki farka göre değer kaybı zararının hesaplanması gerektiği, davalı idarenin bu kriterlerden uzak tazminat hesaplama yöntemi belirleme yetkisi bulunmadığı gibi sigorta şirketlerine ayrıcalık tanınarak ayrı bir hesaplama yöntemi belirlemesinin Anayasal eşitlik ilkesine de aykırı olduğu, dava konusu düzenlemelerin Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Karayolları Trafik Kanunu, Sigortacılık Kanunu'na ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a aykırı hükümler içerdiği, yasa ile yapılması gereken işlemlerin tebliğ ile yapılmasının idarenin yasallığı ilkesine aykırı olduğu gibi idarelere yasa ile verilen hak ve yetkilerin genişletilmesinin normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, yargıcın karar verme sürecine müdahale niteliğinde olan ve sözleşme özgürlüğüne aykırı düzenlemeler içeren tebliğ hükümlerinin iptali için itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulması gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak; davanın menfaat ihlali şartı yokluğundan ehliyet yönünden ve süresinde dava açılmamasından süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği, esasa yönelik olarak ise, Anayasa Mahkemesi'nin 17/07/2020 tarihli ve E:2019/40, K:2020/40 sayılı kararı ile 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde Genel Şartlar'a kanuni dayanak sağlayan ifadenin iptal edilmesi üzerine anılan maddede 09/06/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle zorunlu trafik sigortası kapsamında olan tazminatlar için esas alınacak temel parametrelerin kanun düzeyinde hükme bağlandığı, bununla birlikte tazminat hesaplaması hakkında Kanun'da yer alan temel parametrelerin uygulanmasına dair tali konuların düzenlenmesi hususunda davalı idarenin yetkilendirildiği, bu çerçevede davalı idarece 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesi ile getirilen değer kaybı tazminatının hesaplanmasına dair parametrelere uygun ve gerçek zararın tazminini sağlayabilecek dava konusu formülasyonun, kanundan gelen açık yetkiye dayanılarak yürürlüğe konulduğu, zorunlu trafik sigortası hakkında davalı idarece Genel Şartlar aracılığıyla düzenleme yapılmasının mevzuata uygun olduğu, nitekim Anayasa Mahkemesi tarafından 2918 sayılı Kanun'un 93. maddesi hükmüne yönelik iptal istemi reddedildiğinden genel şartlarla davalı tarafından zorunlu trafik sigortası hakkında düzenleme yapılmasına Anayasa Mahkemesi tarafından da cevaz verildiğinin anlaşıldığı, 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinin 1. fıkrasında, değer kaybı tazminatı için herhangi bir yöntem belirlenmediği, gerçek zararın tazmininin sağlanmasına dair temel parametrelerin sıralandığı, bu madde uyarınca değer kaybı tazminatının, aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ile hasar tutarı dikkate alınarak hesaplanacağı, amaç gerçek zararın tazmini olduğundan araç işletenin sorumluluğu ile sigortacının sorumluluğunun birbirinden farklılaştırılması söz konusu olmayıp "piyasa araştırması metodu" ya da "piyasa analiz yöntemi" olarak adlandırılan yöntemde, hesaplama yapan her bir sigorta eksperi tarafından farklı sonuçlar elde edildiği, hak sahipleri arasında eşitsizlik yaratıldığı ve birtakım kişiler tarafından manipüle edilerek Borçlar Hukukunun tazminatın sebepsiz zenginleşme aracı olarak kullanılamayacağına dair ilkesine aykırı uygulamaların söz konusu olduğu, bilimsel dayanaktan uzak yöntemin Yargıtay içtihatlarında sıklıkla bahsolunan aracın kaza öncesi değeri ile kaza sonrası değeri arasındaki farkın o aracın değer kaybını oluşturduğuna dair kabulü ile örtüşmediği gibi hakkaniyetle de bağdaşmadığı, Bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılacak iptal davalarını karara bağlama görev ve yetkisi Danıştay'a ait olduğundan davacının dava konusu Genel Şart hükümlerinin iptali için itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulması isteminin yerinde olmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Anayasa Mahkemesinin 14/2/2023 tarih ve 32104 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 29/12/2022 tarihli ve E: 2021/82, K: 2022/167 sayılı iptal kararı sebebiyle dayanağı kalmayan dava konusu tebliğ ile değişlik yapılan Karayolları Motorlu araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının dava konusu edilen maddelerinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar başlıklı Tebliğ ile değişik A.2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin, A.5. maddesinin (a) fıkrasının 2. cümlesinin ve "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
2918 Sayılı Trafik Kanunu'nun Maddi ve manevi tazminat başlıklı 90. maddesinde; ''(Değişik:14/4/2016-6704/3 md.) Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.'' hükmü , 93. maddesinde,'' (Değişik: 17/10/1996-4199/34 md.) Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları, teminat tutarları ile tarife ve talimatları Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlıkça tespit edilir ve Resmi Gazetede yayımlanır. Tarife ve talimatların tespitinde; araç türleri; coğrafi bölge; sigorta süresi içinde herhangi bir hasar ödemesine neden olmayan işletenlerin primlerinin indirilmesi yoluyla ödüllendirilmesi, hasar ödemesine neden olan işletenlerin primlerinin yükseltilmesi yoluyla cezalandırılması ve gerekli görülen diğer hususlar dikkate alınır.'' hükmü bulunmaktadır.
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlar tebliği 14.05.2015 tarihli ve 29355 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış, dava konusu düzenleme ile de değişiklik yapılmıştır.
Davalı idare savunmasında, Değer kaybı hesaplamalarının hareket noktası, aracın kaza tarihindeki piyasa değeri olduğu, “Kullanılmışlık Düzeyi”; aracın emsallerine göre yıpranma payının değerlendirmeye katılarak gerçek değerinin tespitinin sağlanmaya çalışıldığını, kullanılmışlık düzeyi çoğu araç gruplarında kilometre düzeyi üzerinden hesaplanmakla birlikte, traktör, iş makinesi ve tarım makinesi gibi araçlarda çalışma süresi (saat) üzerinden hesaplandığını, aracın kaza tarihindeki kullanılmışlık düzeyi arttıkça, araçta kaza sonrası oluşacak değer kaybı azaldığını, değer kaybı tazminatı hesaplanırken sigorta eksperinin aracın kazada hasara uğrayan parçalarını tetkik ederek, bu parçalara hangi işlemlerin (onarma, değiştirme, boyama gibi) uygulandığını göz önünde bulundurması gerektiğini, “Hasar tutarı” ise; sigorta şirketi tarafından maddi hasara ilişkin ödenen hasara uğrayan parçalar ile işçilik ücretlerinin toplamından oluştuğunu, Hasar tutarı arttıkça kazanın araç üzerindeki orantısal etkisi de artacağından araçta oluşacak değer kaybı daha fazla olacağını, “piyasa araştırması metodu” ya da “piyasa analiz yöntemi” olarak adlandırılan yöntemde, hesaplama yapan her bir sigorta eksperi tarafından farklı sonuçlar elde edildiği, hak sahipleri arasında eşitsizlik yarattığı ve birtakım kişiler tarafından manipüle edilerek sebepsiz zenginleşmeye yol açtığını savunmaktadır.
Değer kaybı tazminatı kaza sonrasında piyasa değerini sürdüren araçların kaza sebebiyle değerinde meydana gelen eksilmeyi karşılayan tazminat olup kanunda yer alan temel parametrelerin uygulanmasına dair tali konuların düzenlenmesi hakkında davalı idare yetkilendirilmiştir.
Söz konusu değişikliğin yargı kararları göz önüne alınarak yapıldığı, önceki uygulama nedeniyle sigorta eksperleri tarafından farklı sonuçlar elde edilebildiği, hak sahipleri arasında eşitsizliğe neden olduğu, hususları dikkate alındığında yapılan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 14/05/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'un geldiği, davalı idarenin gelmediği, Danıştay Savcısı...'un mazeretinin Başsavcılıkça bildirilmesi nedeniyle savcı görüşünün sunulması için Danıştay Savcısı...'un hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Davacı tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar başlıklı Tebliğ ile değişik A.2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin, A.5. maddesinin (a) fıkrasının 2. cümlesinin ve "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin, usule ilişkin iddiaları kabul edilmeyerek işin esası incelendi.
ESAS YÖNÜNDEN:
Anayasa'ya Aykırılık İddiasının İncelenmesi:
Davacının Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi görülmemiştir.
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 153. maddesinde; "Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar. İptal kararları geriye yürümez. Anayasa Mahkemesi kararları Resmi Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar." kuralına yer verilmiştir.
18/10/1983 tarih, 18195 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Maddi ve manevi tazminat" başlıklı 90. maddesinde (ilk hali); "Maddî tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevî tazminat konularında Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır." hükmüne,
14/04/2016 tarihli 6704 sayılı Kanun kapsamında yapılan değişiklik ile 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde; "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun ve genel şartlarda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.” hükmüne,
17/07/2020 tarih, E:2019/40 K:2020/40 sayılı Anayasa Mahkemesi iptal kararı sonrası 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde; "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun (…) öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun(…) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır." hükmüne,
09/06/2021 tarih 7327 sayılı Kanun'un 18. Maddesi ile 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde yapılan değişlik; MADDE 18 – "13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 90 ıncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Kanun” ibareleri “Kanunda” şeklinde değiştirilmiş, fıkraya birinci cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"Bu tazminatlardan;
a) Değer kaybı tazminatı, aracın; piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ile hasar tutarı dikkate alınarak,
b) Destekten yoksun kalma tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleri kullanılarak hazırlanan hayat tablosu ve zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yüzde 2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı esas alınarak hayat anüiteleri ile genel kabul görmüş aktüerya kurallarına uygun olarak,
c) Sürekli sakatlık tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleri kullanılarak hazırlanan hayat tablosu, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yüzde 2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı ve sürekli sakatlık oranı esas alınarak hayat anüiteleri ile genel kabul görmüş aktüerya kurallarına uygun olarak, hesaplanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenir.”
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Maddi ve manevi tazminat" başlıklı 90. maddesinde (Güncel Hali); (Değişik:14/4/2016-6704/3 md.) Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda (…)49 öngörülen usul ve esaslara tabidir. (Ek cümle:9/6/2021-7327/18 md.) (İptal cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E.: 2021/82, K.: 2022/167 sayılı Kararı ile.) Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda (…)49 düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.50
(Ek fıkra:9/6/2021-7327/18 md.) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E.: 2021/82, K.: 2022/167 sayılı Kararı ile.)
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dava Konusu Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın; 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar başlıklı Tebliğ'in İncelenmesi:
MADDE 2 – Aynı Genel Şartların A.2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (ç) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın (f) bendinin (ii) numaralı alt bendinde yer alan “(Bu parçaların, söz konusu aracın montajında kullanılan parçalarla aynı kalitede olduğunun ve araç üreticisi tarafından getirilen ölçütlere ve üretim standartlarına göre üretildiğinin Hazine Müsteşarlığınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde belgelendirilmesi halinde, belge konusu parçaların aksi iddia sahibince kanıtlanana kadar orijinal yedek parça olduğu varsayılır.)” ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.
“a) Sigortalı: Poliçe konusu motorlu araçta 2918 sayılı Kanunun 91 inci maddesi uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunda olan işletenleri,”
“ç) İşletilme Hali: Motorlu aracın mekanik aksamının çalışmasını mekanik aksamı çalışmasa bile motorlu aracın kendiliğinden de olsa hareket haline geçmesini,”
“ı) Kurum: Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,
i) Kurul Raporu: Usulüne uygun olarak tanzim edilen, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenen, sakatlık oranını, geçici iş göremezlik süresini ve bakıcı ihtiyacını gösterir kurul raporunu,” düzenlemesine yer verilmiştir.
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda;
"A.1. Amaç: Bu Genel Şartların amacı,13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca motorlu araç işletenlerine yüklenen hukuki sorumluluk için düzenlenen Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasına yönelik ilgililerinin hak ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir. (Değişik:RG-02/02/2016-29612) (1)Bu Genel Şartlar ekleriyle bir bütündür. Sigorta teminat limitleri kaza tarihi itibarıyla uygulamaya esas alınır." düzenlemesine,
"A.1/a Dayanak: (Ek:RG-04/12/2021-31679) Bu Genel Şartlar, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır." düzenlemesine,
"A.2. Tanımlar: Bu Genel Şart uygulamasında; a) (Değişik:RG-04/12/2021-31679) Sigortalı: Poliçe konusu motorlu araçta 2918 sayılı Kanunun 91 inci maddesi uyarınca zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunda olan işletenleri," düzenlemesine,
"A.5. KAPSAMA GİREN TEMİNAT TÜRLERİ: Bu (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) Genel Şartlar kapsamındaki teminat türleri aşağıda yer almaktadır.
a) (Değişik:RG-20/03/2020-31074) (2) Maddi Zararlar Teminatı: Hak sahibinin bu Genel (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) Şartlarda tanımlanan ve zarar gören araçta meydana gelen değer kaybı dahil doğrudan malları üzerindeki azalmadır. (Değişik cümle:RG-04/12/2021-31679) Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek1’inde yer alan esaslara göre tespit edilir. ..." düzenlemesine yer verilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 90. maddesinin ilk hali, “Maddi tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır” şeklinde iken; 14/04/2016 tarihli 6704 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle, "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun ve genel şartlarda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/01/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.” şeklinde değiştirilerek ilgili madde dava konusu Genel Şartların dayanağı haline getirilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin 17/07/2020 tarih, E:2019/40, K:2020/40 sayılı kararı ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 90. maddesinin "...ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda..." ibaresi ile "...ve genel şartlarda..." ibaresinin iptali sonrasında 90. madde; “Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun (…) öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun (…) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/01/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fillere ilişkin hükümleri uygulanır.” şekline gelmiş, böylece tazminat hesaplamalarına dair usul ve esasların Genel Şartlar ile düzenlenmesine temel dayanak olan ibareler iptal edilmiştir.
09/06/2021 tarihli 7327 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle 90. madde yukarıda belirtilen şekilde değiştirilmiş, bu Kanun değişikliğine paralel şekilde Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda 04/12/2021 tarih ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ ile değiştirilen kısımlarına karşı açılan işbu davanın yargılama süreci devam ederken; Anayasa Mahkemesinin 14/02/2023 tarih ve 32104 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 29/12/2022 tarihli ve E:2021/82, K:2022/167 sayılı kararı ile 90. maddenin birinci fıkrasına eklenen ikinci cümle, Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle; 90. maddesine eklenen ikinci fıkra ise, uygulama imkanı kalmayacağı gerekçesiyle iptal edilmiş; iptal kararının gerekçesinde "... Motorlu taşıtın işletilmesi sebebiyle üçüncü kişilerin değer kaybı, destekten yoksun kalma ve/veya sürekli sakatlık zararına uğraması halinde işletenin ve kazadan dolayı olası sorumlu diğer kişilerin tazminat borçlarının kapsamı 6098 sayılı Kanun'a göre belirlenmektedir. Uğranılan zararın gerçek tutarının ne olduğu anılan Kanun kapsamında açılan davalara ilişkin yargı kararlarıyla şekillenmiştir. İşletenin tazminat borcunun ödenmesini teminat altına almak amacıyla zorunlu kılınan mali sorumluluk sigortası uyarınca sözleşme yapılmış olan sigorta şirketinin tazminat borcunun kapsamı ise dava konusu kurallara göre belirlenmektedir. Başka bir ifadeyle haksız fiil niteliğindeki trafik kazasından doğan söz konusu zararların tazminininden dolayı sorumlu olan kişilerin tazminat sorumluluklarının hesaplanması farklı kurallara tabi kılınmaktadır. Bu da zarar görenin gerçek zararının karşılanmaması riskini ortaya çıkarmaktadır. Bu çerçevede işleten ve olası diğer sorumluların 6098 sayılı Kanun’a göre hesaplanan tazminat borçlarının kapsamı ile sigorta şirketinin dava konusu kurallara göre hesaplanan tazminat borcunun kapsamı farklılaşabilecektir. 6098 sayılı Kanun’a göre hesaplanan değer kaybı, destekten yoksun kalma ve sürekli sakatlık tazminatlarının dava konusu kurallara göre hesaplanan değer kaybı, destekten yoksun kalma ve sürekli sakatlık tazminatlarından yüksek bir miktara tekabül etmesi hâlinde üçüncü kişinin zararının, bu zararı teminat altına alması için öngörülmüş olan zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında karşılanamaması söz konusu olabilecektir. Bu durumun zarar gören kişi aleyhine sonuç doğuracağı ve karayolu zorunlu trafik sigortasının öngörülmesinin temelinde yatan mağdurun gerçek zararının karşılanması amacıyla bağdaşmayacağı açıktır." tespitlerine yer verilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin söz konusu iptal kararı sonrasında 2918 sayılı Kanunun 90. maddesi; "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda (…) öngörülen usul ve esaslara tabidir. (Ek cümle:09/06/2021-7327/18 md.) (İptal cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E:2021/82, K:2022/167 sayılı Kararı ile.) Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda (…) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/01/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.
(Ek fıkra:09/06/2021-7327/18 md.) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve
E: 2021/82, K:2022/167 sayılı Kararı ile.)" şekline gelmiştir.
Bu itibarla; kanuni dayanağı ortadan kalkmış dava konusu Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda değişiklik yapılmasına ilişkin 04/12/2021 tarih ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ düzenlemelerinin iptali gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar başlıklı Tebliğ ile değişik A.2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin, A.5. maddesinin (a) fıkrasının 2. cümlesinin ve "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
14/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.