T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/1307
Karar No : 2025/6634
DAVACI : ... Madencilik Orman Ürünleri Nakliye Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Davacı şirket tarafından 11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin 79. maddesinin 7. fıkrasının (ç) bendinin son cümlesindeki "Bu bent kapsamında ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödemek zorundadır." şeklindeki düzenlemenin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Türkiye Taş Kömürü Kurumu Genel Müdürlüğü ile ruhsatın devri suretiyle rödovans sözleşmesi yaptığı, ruhsatı yirmi dokuz yıllığına rödovans karşılığı işletmek üzere geçici süre ile tarafına devredildiğinden Maden Kanunun EK-1 maddesinde Türkiye Taş Kömürü Kurumu'na tanınan tüm muafiyetlerden yararlanması gerektiği, dava konusu Yönetmelik kuralı ile Maden Kanununda öngörülmeyen bir mali yükümlülük getirildiği, düzenlemenin mali yükümlülüklerin kanun ile getirilebileceğine ilkesine aykırı olduğu, Türkiye Taş Kömürü Kurumu Genel Müdürlüğü ile sözleşmenin akdedildiği tarihte öngörülmeyen "ruhsat bedeli ödemesi"nin sonradan uygulanmasının hukuki güvenlik ve kazanılmış haklar ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :
Usul yönünden; davanın süresinde açılmadığı ve davanın ehliyet bakımından reddi gerektiği; esas yönünden ise; davacı adına ruhsatın devredildiği tarihte yürürlükte olan Maden Yönetmeliği ile güncel Maden Yönetmeliği düzenlemelerinde, kamuya ait ruhsatlardan, bölünerek ihale ile devredilen ruhsat sahalarınına ilişkin ruhsat bedelinin ödenmeyeceği yönünde bir düzenleme yer almadığı, Maden Kanunu uyarınca madencilik faaliyetinde bulunan bir özel hukuk tüzel kişisinin, ruhsat bedeli ödemesinin asli bir düzenleme olduğu, ruhsat bedeli ödemenin kamu kurum kuruluşu olmayan tüm ruhsat sahipleri için öngörüldüğü, Kanunda kamu kesimi dışında kalanlar için ruhsat bedeli ödenmeyeceğine dair düzenleme bulunmadığı, ruhsat bedeli ödenmemesinin "alana tanınan" bir muafiyet olmayıp "kamu kurum ve kuruluşlarına" tanınan bir muafiyet olduğu, Ereğli Havzasındaki madencilik faaliyetlerinde, ruhsat süresi muafiyeti, sahaların bölünmezliği muafiyeti, 7. madde izinlerinin korunarak devam etmesi hakkı ile 3303 sayılı Kanun ile maden işletmeciliğine tanınan hakların "maden ruhsat alanına" tanınırken; ruhsat bedeli ve devlet hakkı ödeme konusundaki muafiyetin, yalnızca kamu kurum ve kuruluşlarına tanındığı, davacının 2022 yılı işletme ruhsat bedeline ilişkin ilk derece mahkemesinde açtığı davadaki yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verildiği, bu karara yapılan itirazın da Bölge İdare Mahkemesince reddedildiği, kamu kurum ve kuruluşlarına kanun hükmü ile tanınan muafiyetin nedeninin ise büyük bir kısmı genel bütçeye gelir kaydedilen "ruhsat bedelinin" yine Devlet bütçesine dahil edileceği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; davacı şirket tarafından 11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin 79. maddesinin 7. fıkrasının (ç) bendinin son cümlesindeki "Bu bent kapsamında ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödemek zorundadır." şeklindeki düzenlemenin iptali istemiyle açılmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Ruhsat bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar" başlıklı 13. maddesinde; "Ruhsat bedellerinin tamamının her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılması zorunludur. I. Grup (a) bendi maden ruhsatları hariç diğer grup madenlerin ruhsat bedelleri Genel Müdürlüğün belirlediği bankada açılacak hesaba yatırılır. Yatırılan işletme ruhsat bedelinin %50’si genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimince Hazine hesabına on beş işgünü içinde aktarılır. I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı hesabına, diğer illerde ise il özel idaresi hesabına yatırılır. (Değişik cümle:25/11/2020-7257/2 md.) Ruhsat bedelinin tamamının ocak ayının sonuna kadar yatırılmaması halinde yatırılmayan kısmın o yıl haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında artırılarak ruhsat bedeli olarak yatırılması zorunludur, aksi halde ruhsat iptal edilir. Ruhsat bedellerinin yatırılması ile ilgili ruhsat sahibine ayrıca herhangi bir tebligat ve bildirim yapılmaz. İptal edilen ruhsatlar için ocak ayının sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat bedelinin ödenmeyen kısmı 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir. Kaynak tuzlaları, lületaşı ve oltutaşı için düzenlenen ruhsatlardan ruhsat bedeli alınmaz. Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hâle getirilerek 7 nci madde kapsamındaki mülkiyet izni sahiplerinden sahanın kabul edilerek teslim alındığına dair belgelerin Genel Müdürlüğe ibraz edilmesi şartı ile (…) bu Kanun kapsamında ruhsata ilişkin geçmiş borcunun bulunmaması hâlinde çevre ile uyum bedeli iade edilir. ..." hükmü;
Ek 1. maddesinde; "3867 sayılı Ereğli Kömür Havzasındaki Ocakların Devletçe İşlettirilmesi Hakkında Kanun ile Devletçe işlettirilmesi kararlaştırılan Ereğli Kömür Havzasındaki madencilik faaliyetleri bu Kanun hükümlerine tâbidir.
Ruhsat süresi bu Kanunla getirilen süre sınırlamasına tâbi değildir.
(Değişik üçüncü fıkra:14/2/2019-7164/20 md.) Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, uhdelerinde bulunan maden ruhsatlarını işletmeye, işlettirmeye, bunları bölerek
yeni ruhsat talep etmeye ve bu ruhsatları ihale etmeye yetkilidir. Bu fıkra kapsamında yapılacak ihale sonucunda Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, ihaleyi kazananla yapacağı sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla ihale edilen sahayı devredebilir ve ihaleyi kazanan adına ruhsat düzenlenebilir. Ruhsat devrine esas olan sözleşme ilgili ruhsatın siciline şerh edilir. Genel Müdürlük bu sözleşmenin tarafı değildir. Ancak, Türkiye Taşkömürü Kurumunun halen kendisi tarafından doğrudan işletilen işletme izin alanlarında oluşturulacak ruhsatlar bu madde kapsamında ihale edilemez. Kamu kurum ve kuruluşları ruhsat sahalarındaki rödövansçılarının rödövansa konu olan kısmını ruhsat sahalarından bölerek rödövans sözleşmesinin hükümleri saklı kalmak kaydıyla rödövans sözleşmesi sona erene kadar rödövans sözleşmesini yaptığı kişiye devredebilir ve rödövansçı adına ruhsat düzenlenebilir. Ruhsat devrine esas olan rödövans sözleşmesi ilgili ruhsatın siciline şerh edilir. Genel Müdürlük bu sözleşmenin tarafı değildir. (Ek cümle:25/11/2020-7257/4 md.) Bu ruhsat sahalarında, devralanın kurulu işletme kapasitesi veya şerh edilen sözleşmedeki kapasiteyi aşmayacağı yönünde vereceği taahhüde istinaden, ilgili alan için tanınan tüm muafiyetler ve bu Kanunun 7 nci maddesine istinaden alınmış bütün izinler devredilen ruhsatlarda da aynen korunur. Bu fıkra kapsamında devredilmiş olan ruhsat sahalarında yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak Maden Kanunu, İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar ruhsatı devralana aittir.
(Değişik fıkra: 4/2/2015 – 6592/21 md.) Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü için kamu tarafından yürütülecek faaliyetler, bu Kanunun hak düşürücü ve mali hükümlerine tabi değildir, ruhsat bedeli ve Devlet hakkından muaftır. Ancak taşkömüründen özel idare payı ve köylere hizmet götürme birliği payı alınır. Diğer madenler için yürütülen faaliyetlerden de Devlet hakkı, özel idare payı ve köylere hizmet götürme birliği payı alınır.
3303 sayılı Taşkömürü Havzasındaki Taşınmaz Malların İktisabına Dair Kanun ile maden işletmeciliğine tanınan haklar, Ereğli Kömür Havzası içerisindeki taşkömürü madenciliği için geçerlidir.
Ereğli Kömür Havzasının imtiyaz alanının Cumhurbaşkanı kararıyla küçültülmesi sonucu serbest kalan alanlar, koordinatları Genel Müdürlükçe belirlenerek bu Kanunun 30 uncu maddesine göre ihale edilir." hükmü yer almaktadır.
11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin "Ruhsat devri" başlıklı 79. maddesinde; "...(7) Devir işlemlerinde;
a) 6102 sayılı Kanuna göre şirket birleşmesi, bölünmesi, maden ruhsatlarının şirkete sermaye olarak konulması hallerinde ruhsat sahibi değişikliği söz konusu olduğundan bu işlemler devir kabul edilerek, Kanunun 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme ruhsat taban bedeli ve Kanunun 5 inci maddesi uyarınca ruhsat devir bedeli alınır.
b) Mahkeme kararı gereğince devir yapılması durumunda ve tüzel kişilerin unvan ve nev’i değişikliklerinde işletme ruhsat taban bedeli ve ruhsat devir bedeli alınmaz.
c) Kamu kurum ve kuruluşları arasındaki ruhsat devir taleplerinde Kanunun 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme ruhsat taban bedeli alınır, ruhsat devir bedeli
alınmaz, mali yeterlilik aranmaz ve 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcu bulunmadığına dair belge istenilmez.
ç) Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün bölerek ihale ettiği veya ihale etmeksizin rödovansçısına devrettiği uhdesinde bulunan sahalarla ilgili olarak, devralanın kurulu işletme kapasitesi veya sözleşmedeki kapasiteyi aşmayacağı yönünde taahhütname vermesi durumunda devredilecek ruhsat sahaları için ruhsat devir bedeli alınmaz; ancak işletme ruhsat taban bedelinin yatırılması, ruhsat bedeli dışındaki mali yükümlülüklerin tamamlanması, 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmadığına dair belgenin sunulması ve mali yeterlilik şartlarının sağlanması zorunludur. Aksi halde ruhsat devredilmez. Bu bent kapsamında ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödemek zorundadır. ..." düzenlemesi yer almaktadır.
Davacı şirket tarafından, Kastamonu İli, Pınarbaşı İlçesi sınırları dahilinde bulunan Sicil:... sayılı IV. Grup (Taşkömürü) maden işletme ruhsatının Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünden 29 yıllığına rödövans karşılığı işletilmek üzere devir alındığı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun Ek 1.maddesi uyarınca Ereğli Kömür Havzasındaki taş kömürü bakımından tanınan ruhsat bedeli ve Devlet hakkı muafiyetinin rödövans sözleşmesi temelli ruhsat devri işlemi için de aynen uygulanması gerektiği, Maden Yönetmeliğinin dava konusu edilen 79/ç maddesinde yer alan ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması halinde ruhsat bedeli ödemesi gerektiğine ilişkin düzenleme ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nda yer almayan bir mali yükümlülük getirildiği, bunun normlar hiyerarşisine aykırı olduğu iddiasıyla bakılan dava açılmıştır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte incelendiğinde, 3213 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesine göre Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü için kamu tarafından yürütülecek faaliyetlerin ruhsat bedelinden muaf tutulduğu ve ilgili alan için tanınan tüm muafiyetlerin devredilen ruhsatlarda da aynen korunduğu, ancak söz konusu ruhsat bedeli muafiyetinin alana ilişkin bir muafiyet olmayıp işletenin kamu kurumu olmasından kaynaklandığı, her ne kadar dava konusu Yönetmelik değişikliğine kadar 3213 sayılı Maden Kanunu'nun ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsat bedeli ödemek zorunda olduğu yönünde açık bir hüküm bulunmamakla birlikte, anılan Kanun'un Ek 1. maddesinin 4. fıkrasında yer alan "Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü için kamu tarafından yürütülecek faaliyetler, ... ruhsat bedeli ve Devlet hakkından muaftır." hükmünün varlığı karşısında, anılan sahadaki taşkömürü için özel hukuk kişilerince yürütülecek faaliyetler için ruhsat bedeli alınmayacağı sonucuna ulaşılamayacağından dava konusu düzenlemede üst hukuk normuna aykırı bir durum olmadığı anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, yasal dayanaktan yoksun bulunan davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Dava,11.12.2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Maden Yönetmeliği"nin; 79. maddesinin 7. fıkrasının (ç) bendinin son cümlesindeki "Bu bent kapsamında ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödemek zorundadır." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
11.12.2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliği, 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları kabul edilmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasanın Yönetmelikler başlıklı 124. maddesinde ''Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir.'' hükmü ile Tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi başlıklı 168. maddesinde ''Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir.'' hükmü yer almaktadır.
3213 sayılı Maden Kanununun Tanımlar başlıklı 3. maddesinde, Ruhsat Bedeli: (Ek: 4/2/2015-6592/2 md.) (Değişik:14/2/2019-7164/5 md.) Taban bedelinin, ruhsatın yürürlükte kaldığı takvim yılı sayısı, maden grubu, cinsi ve alan büyüklüklerine göre belirlenen katsayılarla çarpılarak ekli (1) ve (2) sayılı tablolarda gösterildiği şekilde hesaplanarak her yıl ocak ayının sonuna kadar; arama ruhsatlarında tamamı Genel Müdürlüğün bütçesine ve işletme ruhsatlarında ise %30’u (…)[6] Genel Müdürlüğün bütçesine, %70’i ise genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılması gereken tutar, olarak tanımlanmış, "Ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar" başlıklı 13. maddesinde, " (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/13 md.) Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin tamamının her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılması zorunludur. I. Grup (a) bendi maden ruhsatları hariç diğer grup madenlerin ruhsat bedelleri Genel Müdürlüğün belirlediği bankada açılacak hesaba, rehabilitasyon bedelleri rehabilitasyon bedeli hesabına yatırılır. Yatırılan işletme ruhsat bedelinin %70’i genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimince Hazine hesabına on beş işgünü içinde aktarılır. I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı hesabına, diğer illerde ise il özel idaresi hesabına yatırılır. (Değişik cümle:25/11/2020-7257/2 md.) Ruhsat ve rehabilitasyon bedelinin tamamının ocak ayının sonuna kadar yatırılmaması halinde yatırılmayan kısmın o yıl haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında artırılarak yatırılması zorunludur, aksi halde ruhsat iptal edilir. Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin yatırılması ile ilgili ruhsat sahibine ayrıca herhangi bir tebligat ve bildirim yapılmaz."hükmü bulunmaktadır.
Aynı Kanun'un "Ek Madde 1" de ise, (Ek : 30/7/1999 - 4424/1 md.;Değişik: 26/5/2004 – 5177/23 md.)3867 sayılı Ereğli Kömür Havzasındaki Ocakların Devletçe İşlettirilmesi Hakkında Kanun ile Devletçe işlettirilmesi kararlaştırılan Ereğli Kömür Havzasındaki madencilik faaliyetleri bu Kanun hükümlerine tâbidir.
Ruhsat süresi bu Kanunla getirilen süre sınırlamasına tâbi değildir.
(Değişik üçüncü fıkra:14/2/2019-7164/20 md.) Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, uhdelerinde bulunan maden ruhsatlarını işletmeye, işlettirmeye, bunları bölerek yeni ruhsat talep etmeye ve bu ruhsatları ihale etmeye yetkilidir. Bu fıkra kapsamında yapılacak ihale sonucunda Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, ihaleyi kazananla yapacağı sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla ihale edilen sahayı devredebilir ve ihaleyi kazanan adına ruhsat düzenlenebilir. Ruhsat devrine esas olan sözleşme ilgili ruhsatın siciline şerh edilir. Genel Müdürlük bu sözleşmenin tarafı değildir. Ancak, Türkiye Taşkömürü Kurumunun halen kendisi tarafından doğrudan işletilen işletme izin alanlarında oluşturulacak ruhsatlar bu madde kapsamında ihale edilemez. Kamu kurum ve kuruluşları ruhsat sahalarındaki rödövansçılarının rödövansa konu olan kısmını ruhsat sahalarından bölerek rödövans sözleşmesinin hükümleri saklı kalmak kaydıyla rödövans sözleşmesi sona erene kadar rödövans sözleşmesini yaptığı kişiye devredebilir ve rödövansçı adına ruhsat düzenlenebilir. Ruhsat devrine esas olan rödövans sözleşmesi ilgili ruhsatın siciline şerh edilir. Genel Müdürlük bu sözleşmenin tarafı değildir. (Ek cümle:25/11/2020-7257/4 md.) Bu ruhsat sahalarında, devralanın kurulu işletme kapasitesi veya şerh edilen sözleşmedeki kapasiteyi aşmayacağı yönünde vereceği taahhüde istinaden, ilgili alan için tanınan tüm muafiyetler ve bu Kanunun 7 nci maddesine istinaden alınmış bütün izinler devredilen ruhsatlarda da aynen korunur. Bu fıkra kapsamında devredilmiş olan ruhsat sahalarında yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak Maden Kanunu, İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar ruhsatı devralana aittir.
(Değişik fıkra: 4/2/2015 – 6592/21 md.) Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü için kamu tarafından yürütülecek faaliyetler, bu Kanunun hak düşürücü ve mali hükümlerine tabi değildir, ruhsat bedeli ve Devlet hakkından muaftır. Ancak taşkömüründen özel idare payı ve köylere hizmet götürme birliği payı alınır. Diğer madenler için yürütülen faaliyetlerden de Devlet hakkı, özel idare payı ve köylere hizmet götürme birliği payı alınır.
3303 sayılı Taşkömürü Havzasındaki Taşınmaz Malların İktisabına Dair Kanun ile maden işletmeciliğine tanınan haklar, Ereğli Kömür Havzası içerisindeki taşkömürü madenciliği için geçerlidir.
Ereğli Kömür Havzasının imtiyaz alanının Cumhurbaşkanı kararıyla küçültülmesi sonucu serbest kalan alanlar, koordinatları Genel Müdürlükçe belirlenerek bu Kanunun 30 uncu maddesine göre ihale edilir." hükmü yer almıştır.
11.12.2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Maden Yönetmeliği"nin Maden Yönetmeliği'nin Ruhsat devri başlıklı 79. maddesinin 7. fıkrasında, "Devir işlemlerinde; a) 6102 sayılı Kanuna göre şirket birleşmesi, bölünmesi, maden ruhsatlarının şirkete sermaye olarak konulması hallerinde ruhsat sahibi değişikliği söz konusu olduğundan bu işlemler devir kabul edilerek, Kanunun 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme ruhsat taban bedeli ve Kanunun 5 inci maddesi uyarınca ruhsat devir bedeli alınır.
b) Mahkeme kararı gereğince devir yapılması durumunda ve tüzel kişilerin unvan ve nev’i değişikliklerinde işletme ruhsat taban bedeli ve ruhsat devir bedeli alınmaz.
c) Kamu kurum ve kuruluşları arasındaki ruhsat devir taleplerinde Kanunun 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme ruhsat taban bedeli alınır, ruhsat devir bedeli alınmaz, mali yeterlilik aranmaz ve 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcu bulunmadığına dair belge istenilmez.
ç) Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün bölerek ihale ettiği veya ihale etmeksizin rödovansçısına devrettiği uhdesinde bulunan sahalarla ilgili olarak, devralanın kurulu işletme kapasitesi veya sözleşmedeki kapasiteyi aşmayacağı yönünde taahhütname vermesi durumunda devredilecek ruhsat sahaları için ruhsat devir bedeli alınmaz; ancak işletme ruhsat taban bedelinin yatırılması, ruhsat bedeli dışındaki mali yükümlülüklerin tamamlanması, 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmadığına dair belgenin sunulması ve mali yeterlilik şartlarının sağlanması zorunludur. Aksi halde ruhsat devredilmez. Bu bent kapsamında ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödemek zorundadır.
d) Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen ihaleler neticesinde yapılan ruhsat devirlerinde Kanunun 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işletme ruhsat taban bedeli ve Kanunun 5 inci maddesi uyarınca ruhsat devir bedeli alınır. İhaleyi kazanan tarafından 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcu bulunmadığına dair belgenin sunulması ve Ek-2 uyarınca mali yeterlilik şartlarının sağlanması zorunludur. Aksi halde ruhsat devredilmez." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Anayasanın 124. maddesi ve normlar hiyerarşisi gereğince, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmaktadır.
Normlar hiyerarşisi kuramına göre; hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Diğer yandan, normlar hiyerarşisindeki düzenleme soyuttan somuta doğru kademeli bir sistem içermektedir.
Yasa koyucu düzenleyeceği konularda genel prensipleri belirler ve bunun uygulanmasını yürütmeye, bir başka ifadeyle idarelere bırakır. İdare Hukukunun temel ilkeleri uyarınca; idare tarafından, düzenleyici işlemler tesis edilirken, üst hukuk normlarına açıklık getirilmesi ve bu normlarca çizilen çerçeve içerisinde teknik detayların belirlenmesi, uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi amaçlanmalıdır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 04/02/2015 gün ve 6592 sayılı Kanun ile değişik 3. maddesi ile, ruhsat taban bedelinin, ruhsatın yürürlükte kaldığı takvim yılı sayısı, maden grubu, cinsi ve alan büyüklüklerine göre belirlenen katsayılarla çarpılarak hesaplanacağı; Kanunu'nun 13. maddesinde ise Ruhsat bedelinin tamamının her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılmasının zorunlu olduğu, ocak ayının sonuna kadar yatırılmaması halinde yatırılmayan kısmın o yıl haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında artırılarak yatırılması zorunlu olduğu aksi halde ruhsat iptal edeceği; ruhsat bedelinin yatırılması ile ilgili ruhsat sahibine ayrıca herhangi bir tebligat ve bildirim yapılmayacağı düzenlenmiştir.
Aynı Kanunun Ek Madde 1'de ise, Ereğli Kömür Havzasındaki Ocakların Devletçe İşlettirilmesi Hakkında Kanun ile Devletçe işlettirilmesi kararlaştırılan Ereğli Kömür Havzasındaki madencilik faaliyetleri Maden Kanunu hükümlerine tabi kılınmış ve ruhsat süresinin bu Kanunla getirilen süre sınırlamasına tabi olmaması ve Türkiye Taşkömürü Kurumu ile Türkiye Kömür İşletmeleri, uhdelerinde bulunan maden ruhsatlarını işletmeye, işlettirmeye, bunları bölerek yeni ruhsat talep etmeye ve bu ruhsatları ihale etmeye yetkilendirilmesi hususlarında muafiyetler tanınmıştır. Yine Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü için kamu tarafından yürütülecek faaliyetler, Maden Kanunun hak düşürücü ve mali hükümlerine tabi tutulmamış ve ruhsat bedeli ve Devlet hakkından da muaf tutulmuştur. Ancak, Ereğli Kömür Havzasındaki Ocakların kamu tarafından değil de özel hukuk kişilerince yürütülecek faaliyetler için aynı muafiyetler tanınmamıştır.
Dava konusu Yönetmelik maddesinde,Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün bölerek ihale ettiği veya ihale etmeksizin rödovansçısına devrettiği uhdesinde bulunan sahalarla ilgili olarak, ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödeme zorunluluğu getirilerek; konu açıklığa kavuşturulmuştur.
Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen anayasa ve kanun hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Bu itibarla, Anayasanın 168. maddesi hükmü uyarınca madenlerin aranması işletilmesinde uyulması gereken şartlar, Devletçe yapılacak gözetim denetim usul ve esasları ile yaptırımlar 3213 sayılı Maden Kanununda belirlenmiştir. Maden Yönetmeliğinin amacının ise Devletin hüküm ve tasarrufunda bulunan maden kaynaklarının milli menfaatlere uygun olarak aranması, işletilmesi, geliştirilmesi ve üretilmesi ile ilgili usul ve esasları belirlemek olduğu anlaşılmaktadır.
Davalı idarelerce madenlerin, aranması, işletilmesi, geliştirilmesi ve üretilmesi amacıyla gerçek ve tüzel kişilere belli bir süre ile hak tanınırken kamu yararının ve milli menfaatlerin gözetileceği açıktır.
Maden Yönetmeliğinde maden ruhsatının devredilmesi koşulları düzenlenmiş olup bunlardan birtanesi de Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün bölerek ihale ettiği veya ihale etmeksizin rödovansçısına devrettiği uhdesinde bulunan sahalarla ilgili olarak, ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralan Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödeme zorunluluğuna ilişkin kısımdır.
Dava konusu edilen düzenleyici işlemde, Maden Kanununda düzenlenen Ereğli Kömür Havzasındaki taşkömürü için kamu tarafından yürütülecek faaliyetler ilişkin muafiyetlerden olan ruhsat bedeli ödenmemesi, ruhsatı devralanın kamu kurum ve kuruluşu olmaması durumunda ruhsatı devralanın, Kanunun ilgili hükümleri doğrultusunda ruhsat bedeli ödemek zorunluluğuna ilişkin açıklık getirildiği görülmektedir. Bu durumda asıl olan ruhsatı devralanın ruhsat bedelini ödeme zorunluluğudur. Öte yandan kamu ve kuruluşları bakımından kanuni sınırlar ve takdir hakkı çerçevesinde istisna getirilmiştir. Devralan kamu kurum veya kuruluşu değilse kanunda öngörülen bedeli ödeyecektir ki bunun kanuna aykırı bir hüküm olduğu ileri sürülemez. Bu haliyle dava konusu Yönetmelik maddesinin dayanağı üst hukuk normuna aykırı bir düzenleme içermediği sonucuna varılmıştır.
Her ne kadar davacı şirket Türkiye Taş Kömürü Kurumu Genel Müdürlüğü ile arasında imzaladığı sözleşme sırasıda böyle bir hükmün yer almadığını iddia etmiş ise de; 06/12/2021 tarihinde yürürlükte olan 21/09/2017 tarih 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliğinde de kamuya ait ruhsatlardan bölünerek ihale ile devredilen ruhsat sahalarına ilişkin olarak ruhsat bedelinin ödenmeyeceği yönünde bir düzenlemenin yer almadığı açık olup; ruhsat bedelinin ödenmemesi halinin istisna olduğu anlaşılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...- TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 10/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.