T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/2282
Karar No : 2025/113
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ...Üniversitesi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Eczacılık Fakültesinde öğrenci olan davacı tarafından, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Eğitim - Öğretim Dairesi Başkanlığı'nın ... tarih ve... sayılı "Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları" konulu yazısına istinaden üniversiteden ilişiğinin kesilmesine ilişkin ... tarih ...sayılı İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dekanlığı yazısı ile bildirilen... tarih ve ... sayılı Fakülte Yönetim Kurulu kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; yurt dışında bulunmaksızın uzaktan öğretim yoluyla yurt dışındaki liseden diploma alan ve bu diplomanın denkliği tanınan davacının, Türkiye Cumhuriyeti liselerinden mezun olan öğrencilerle aynı durumda bulunduğu, uzaktan öğretim yoluyla yabancı ülkeden alınan diplomanın, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup Türkiye'de ikamet eden davacı yönünden, merkezi sınavlara hazırlanan öğrencilere karşı bir ayrıcalık yaratmasının eşitler arası yarışma ilkesi ve hakkaniyet ile bağdaşmayacağı gözetildiğinde dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: davacının, Moskova Şehri Devlet Bütçeli Genel Ortaöğretim (Okul No:...) Lisesinde uzaktan eğitim yoluyla ortaöğretimi bitirdiğine ilişkin aldığı sertifika uyarınca Çanakkale İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından düzenlenen 20.08.2020 tarihli denklik belgesi, Çanakkale İl Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ...sayılı işlemiyle iptal edildiğinden ve lise öğrenimine ilişkin denklik belgesi bulunmadan yurt dışından gelen öğrencilere ilişkin kontenjandan yararlanarak Türkiye'de herhangi bir üniversiteye kayıt olma hakkı bulunmadığından, İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Eczacılık Fakültesinden kaydının silinmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak istinafa konu kararın gerekçesi değiştirilerek istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kayıt yaptırdığı tarihte Yurt Dışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'da uzaktan-örgün eğitim ayrımına yönelik şartın bulunmadığı, kayıt esnasında istenen her türlü belgeyi eksiksiz şekilde vererek gerekli tüm araştırmalar yapılarak kaydının yapıldığı, yurt dışından aldığı lise diplomasının ve denklik belgesinin sahteliğine yönelik olarak davalı idarece tek bir delil ortaya koyulmadığı, haklı beklentisinin sonradan yeni şartlar getirilmek suretiyle hukuka aykırı olarak ortadan kaldırıldığı, kayıt esnasında herhangi bir gerçeğe aykırı beyan veya hilesinin bulunmadığı, kaldı ki Türkiye'deki bir liseden mezun olmasının saklanabilmesinin mümkün olmadığı, davalı üniversitenin de kayıt esnasında Türkiye'de lise mezuniyeti bulunanların kaydının yapılmayacağına ilişkin bir bildirim veya duyurusunun bulunmadığı, dolayısıyla usulüne uygun olarak kazanmış olduğu hakkının sonradan getirilen yeni şartlar ile hukuken ortadan kaldırılarak kaydının silinmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, Moskova Şehri Devlet Bütçeli Genel Ortaöğretim (Okul No:...) Lisesinden 2014-2015 eğitim-öğretim yılı sonunda mezun olmuştur. Yurt dışından almış olduğu bu diplomaya Çanakkale Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünce verilen denklik belgesi ile yurt dışından öğrenci kabul kontenjanından davalı Üniversiteye kayıt yaptırmıştır.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının... tarih ve ... sayılı "Yurtdışından Öğrenci Kabul Kontenjanlarından Yararlanan T.C. Vatandaşları" konulu yazısı üzerine yapılan incelemede, davacının lise eğitimi gördüğü tarihlerde yurt dışına hiç çıkmadığı, yurt dışı giriş-çıkış kaydının bulunmadığı, dolayısıyla yurt dışı giriş-çıkış kayıtları ile eğitim tarihlerinin uyumlu olmaması sebebiyle 2547 sayılı Kanun ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan Usul ve Esaslar uyarınca yükseköğretim programına kayıt hakkının olmadığı değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda, Fakülte Yönetim Kurulu kararı ile davacının kaydının silinmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, davacı tarafından, kaydının silinmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Yükseköğretim Kurulunun görevleri" başlıklı 7. maddesinde; "Yükseköğretim Kurulunun görevleri; a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim - öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak, b) Yükseköğretim kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak,(...) h) Üniversitelerin her eğitim - öğretim programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek kapasitelerini tespit etmek; insangücü planlaması, kurumların kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek, (...)" hükmüne, "Yükseköğretime giriş ve yerleştirme" başlıklı 45. maddesinde ise; "Yükseköğretime giriş ve yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: a. Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemleri imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılır. b. Yükseköğretim kurumlarına esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî sınavlarla girilir. Yerleştirme puanlarının hesaplanmasında adayların ortaöğretim başarıları dikkate alınır. Ortaöğretim bitirme başarı notları en küçüğü ikiyüzelli, en büyüğü beşyüz olmak üzere ortaöğretim başarı puanına dönüştürülür. Ortaöğretim başarı puanının yüzde onikisi yerleştirme puanı hesaplanırken merkezî sınavdan alınan puana eklenir. (...) f. Yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. Uluslararası andlaşmalar gereği Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında burslu olarak öğrenim görecek yabancı uyruklu öğrencilerin yerleştirme işlemleri Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır..." hükmüne yer verilmiştir.
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen ve davacının uluslararası öğrenci kaydını yaptırdığı tarihte yürürlükte bulunan Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'ın "Başvuracak Adaylar" başlıklı bölümünde; "a) Lise son sınıfta olmaları ya da mezun durumda bulunmaları koşuluyla;
1) Yabancı uyruklu olanların,
2) Doğumla Türk vatandaşı olup da İçişleri Bakanlığı'ndan Türk vatandaşlığından çıkma izni alanlar ve bunların Türk vatandaşlığından çıkma belgesinde kayıtlı reşit olmayan çocuklarının Türk Vatandaşlığı Kanunu uyarınca aldığı Tanınan Hakların Kullanılmasına İlişkin Belge sahibi olduklarını belgeleyenlerin, (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 7. maddesinde "(1) Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır." hükmü bulunmakta olup, yurt dışından kabul kontenjanlarına başvuracak adayların Türk Vatandaşlığı Kanunu'nu incelemelerinde yarar bulunmaktadır.)
3) Yabancı uyruklu iken sonradan kazanılan vatandaşlık ile TC vatandaşlığına geçenlerin / bu durumdaki çift uyrukluların
4) a) 01/02/2013 tarihinden önce yurtdışında ortaöğretime devam eden TC uyruklu öğrencilerden ise ortaöğretiminin (lise) son üç yılını KKTC hariç yabancı bir ülkede tamamlayanların (ortaöğretiminin (lise) tamamını KKTC dışında yabancı bir ülkedeki MEB nezdinde açılmış olan Türk okullarında tamamlayanlar dahil) yurt dışından öğrenci kabul kontenjanlarına başvuru yapabileceğine, b) 01/02/2013 tarihinden sonra yurt dışında ortaöğretime başlayan adayların yurt dışından kabul kontenjanlarına ortaöğretiminin (lise) tamamını KKTC hariç yabancı bir ülkede tamamlayanların (ortaöğretiminin (lise) tamamını KKTC dışında yabancı bir ülkedeki MEB nezdinde açılmış olan Türk okullarında tamamlayanlar dahil) başvuru yapabilmelerine,
5) KKTC uyruklu olup; KKTC’de ikamet eden ve KKTC’de ortaöğrenimini (lise) tamamlayan GCEAL sınav sonuçlarına sahip olanlar ile 2005-2010 tarihleri arasında diğer ülkelerdeki kolej ve liselere kayıt yaptırıp eğitim alarak GCE AL sınav sonuçlarına sahip olan veya sahip olacakların, başvurularının kabul edilmesi,
b) Adaylardan 1) T.C. uyruklu olup ortaöğreniminin (lise) tamamını Türkiye'de veya KKTC'de tamamlayanların, (...) başvurularının kabul edilmemesi, (...) " şeklinde ifade edilmek suretiyle yurtdışından öğrenci kabulüne ilişkin esaslar belirlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın ''Kanun önünde eşitlik'' başlıklı 10. maddesi ile, aynı durumda olanlara aynı kuralların uygulanması sağlanmış, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların oluşturulması engellenmiştir. Uluslararası öğrenciliğe yönelik düzenlemeler, ülkemizde çeşitli sebeplerle ortaokul ve lise eğitimi alamamış kişilerin ülkemizde eğitim almak istemesi halinde mağdur olmalarının önlenmesi amacıyla getirilmiş düzenlemeler olup; aksi yaklaşım, Türk vatandaşı olan ve Türkiye'de eğitim görmekte olan öğrenciler aleyhine ayrıcalıklı bir durum oluşturacaktır.
2547 sayılı Kanun'un 45/f maddesinde değişiklik yapan 6287 sayılı Kanun'un gerekçesi; yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurtdışında okuyan öğrencilerin yani yabancı uyruklu olmamakla birlikte T.C. vatandaşı olan ya da çifte vatandaşlığı olan bir öğrencinin de ortaöğretiminin tamamını yurtdışında okuması halinde Türkiye’de üniversite sınavına tabi tutulmaksızın üniversite eğitimi alabilmesini sağlamaktır. Yasa koyucu yabancı uyruklu öğrencilere Türkiye'de eğitim almasına imkan tanırken Türk vatandaşı olduğu için yurtdışında eğitim gören bir öğrencinin de bu haktan faydalanmasını isteyerek aslında yabancı uyruklu öğrenciye tanıdığı (yurtdışında eğitim görmesi sebebiyle) sınavsız eğitim hakkını, yurtdışında yaşayan ve yurtdışında ortaöğretimi tamamlayan Türk vatandaşına ya da çifte vatandaşlığı olanlara da sağlayarak bunlar arasında bir eşitlik; fırsat eşitliği yaratmak istemiştir.
Bununla birlikte bu haktan faydalanabilmek için ortaöğretimin tamamının yurt dışında usulüne uygun bir şekilde tamamlanması, usulüne uygun alınan diploma ile uluslararası öğrenci başvurusu yapılması gerektiği açıktır.
2547 sayılı Kanun'un 45/f maddesi gereği ortaöğretimin tamamını yurtdışında okuyan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul edileceği ve düzenleme yapma hususunda kanunla yetkili kılınan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca belirlenen esaslara göre de ortaöğretimin tamamının yurtdışında tamamlanması gerektiği açıktır. Yurtdışından Öğrenci Kabulüne İlişkin Esaslar'ın "Başvuracak Adaylar" başlıklı bölümünde; ortaöğretiminin (lise) tamamını KKTC hariç yabancı bir ülkede tamamlayanların (ortaöğretiminin (lise) tamamını KKTC dışında yabancı bir ülkedeki MEB nezdinde açılmış olan Türk okullarında tamamlayanlar dahil) başvuru yapabilmelerine karar verildiği görülmektedir.
Yurt dışı öğrenci kontenjanı ile yerleşen öğrencilere ayrı kontenjan ayrılmasının sebebi yurt dışında öğretim gören öğrencilerin bulundukları ülkede yaşayan insanların konuştuğu dilin Türkçe olmaması ve eğitim sistemlerinin farklılık arz etmesinden kaynaklanmaktadır. İlgili uygulama ile fırsat eşitliğinin sağlanması amaçlanmıştır. Uzaktan eğitim yoluyla yabancı ülkeden alınan diplomanın, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup Türkiye'de ikamet eden kişiler yönünden, merkezi sınavlara hazırlanan öğrencilere karşı bir ayrıcalık yaratması eşitler arası yarışma ilkesi ve hakkaniyet ile bağdaşmayacaktır.
Bu durumda, yurt dışında bulunmaksızın uzaktan eğitim yoluyla yurt dışındaki liseden diploma alan ve bu diplomanın denkliği tanınan davacının, Türkiye Cumhuriyeti liselerinden mezun olan öğrencilerle aynı durumda bulunduğu, dolayısıyla yurt dışından öğrenci kabul şartlarını sağlamadığı anlaşılmıştır.
İdari işlemin geri alınması; idari işlemleri, yürürlüğe girdikleri tarihten itibaren geçersiz ve hükümsüz sayma iradesi ya da işlemlerin, yapıldıkları tarihten başlayarak ortadan kaldırılması, hukuk aleminden silinmesi, çıkarılması olarak tanımlanmaktadır. Hukuken sakat bir işlemin, başka bir deyişle hukuk düzenine uygunluk göstermeyen bir işlemin, idare tarafından geri alınması tabiidir. Bununla birlikte hukuka aykırı işlemlerin idare tarafından hangi durumlarda ve ne zaman geri alınacağı, ilgililer lehine kazanılmış hak doğurup doğurmayacağı hususuna Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında açıkça yer verilmiştir.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun söz konusu kararıyla; idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma süresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır. Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın yoklukla malul, gerçek dışı beyan, açık hata veya hileye dayanan tüm işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir.
Dolayısıyla, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun, idari işlemlerin geri alınması koşullarını da belirleyen bahsi geçen kararında açıklandığı üzere; dava açma süresi içinde, idarenin gerçeğe aykırı belgelere dayalı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olduğu, dava açma süresi içerisinde geri alınan hukuka aykırı işlemlerin ilgililer lehine kazanılmış hak doğurmayacağı, dava açma süresi geçtikten sonra ancak yok hükmündeki idari işlemlerin, ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya idarenin açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerin, süre kaydı aranmaksızın her zaman geri alınmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararının birlikte değerlendirilmesinden, davacının elde ettiği statüsünün kazanılmış hak kapsamında değerlendirilemeyeceği de açıktır.
Öte taraftan; her ne kadar davacı tarafından, lise diplomasına verilen denklik belgesinin iptali işlemine karşı açılan davada, Mahkemece işlemin iptaline karar verildiği, hukuken geçerli bir denklik belgesinin bulunduğu ileri sürülmüşse de, lise diplomasına denklik belgesi verilmesi doğrudan davacının yurt dışından öğrenci kabul şartlarını sağladığı anlamı taşımamaktadır. Yurt dışından öğrenci kabul kontenjanından yararlanarak kayıt yaptırmak için ortaöğretim eğitiminin tamamının yurt dışında tamamlanmış olması gerekmektedir. "Ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlama" ibaresi, yurt dışında bilfiil bulunmak suretiyle örgün eğitim yoluyla diploma alınması olarak anlaşılmalıdır. Uzaktan veya açık eğitim yoluyla Türkiye'de ikamet ederek, yurt dışına hiç çıkmadan alınan lise diplomalarına denklik belgesi verilse bile, bu durumda bulunan kişilerin yükseköğretim kurumlarına merkezi sınav puanı aranmadan yurt dışından öğrenci kabul kontenjanından kayıt yaptırmaları mümkün olmadığından, davacının bu iddiasına itibar edilmemiştir.
Bu bakımdar; dava konusu işlemde hukuka aykırılık olmadığından, sonucu itibarıyla hukuka uygun bulunan Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 24/01/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.