T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/2969
Karar No : 2025/4278
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı kararının 2. sayfasının 2. maddesindeki beton mikserlere araç takip sistemine uyumlu takip cihazı ile kamera ve kayıt cihazı takılması zorunluluğu getirilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Manisa Valiliği Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün bilâ tarih ve ... sayılı yazısı ile Kaçak Yapılaşma ile Mücadele ve Yıkım Komisyonunun 11/10/2021 tarihli karar tutanağına istinaden, davalı idareden kaçak ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapılaşma ile mücadele kapsamında gerekli düzenlemenin yapılmasının istenilmesi üzerine davaya konu kararın alındığı, karar uyarınca beton mikserlerinin ön ve arka kısmına kamera takılması ile takip cihazı yerleştirilmesinin kararlaştırıldığı, söz konusu kararın, kaçak yapılaşmanın engellenmesi amacıyla duyulan ihtiyaç üzerine alındığı ve bu hususun araçların izledikleri güzergahın kayıt altına alınmak suretiyle kaçak yapılaşmanın araştırılması, hızlıca çözüme kavuşturulması amacıyla uygulanacağının açık olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda ticari sır ilkesinin ihlal edileceğinden söz edilemeyeceği ve kamu yararı ve düzeni amacı ile tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı şirket tarafından, beton mikser araçlarının yolcu ve yük taşıma araçları olmadığı, iş makinesi olduğu, iş makinesinin şirketin ticari sırrı olduğu, iş makinesinin belediye sınırları içinde çalışma zorunluluğunun olmadığı, gerektiğinde belediye sınırları dışına beton dökmeye gidebileceği, bu duruma engel olacak yasal bir durumdan söz edilemeyeceği, iş makinesine, kamera ve takip aleti takılmasının, davalı kurum tarafından takip edilmesinin anayasal haklarının, çalışma ve ticaret özgürlüğünün ihlali niteliğinde olduğu, dava konusu işlemde yetki aşımı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, büyükşehir belediyesi ulaşım koordinasyon merkezlerinin, büyükşehir belediyesi sınırları içinde trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, bu kapsamda belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartlarını belirlemek görev ve yetkisini haiz bulunduğu, günümüzde, ülke nüfusunun büyük bir kısmının şehir merkezlerinde hayatını devam ettirdiği ve deprem riskinin kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımıza çıktığı ülkemizde düzenli kentleşmenin temini ile kaçak yapılaşmanın engellenmesinin, sağlıklı, güvenli ve afete dayanıklı yerleşim alanlarının sağlanmasının kamu düzen ve güvenliği açısından hayati bir önem kazandığı, büyükşehir belediyelerine 5216 ve 2918 sayılı Kanun'lar ile verilen trafik düzeni ve güvenliğinin sağlanması hususundaki görev ve sorumluklar, kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanması konusunda, gerek kolluk birimlerine gerekse idarenin bütünlüğü ilkesi kapsamında tüm kamu otoritelerine yüklenen görev ve sorumluluktan ayrı ve bağımsız düşünülemeyeceği, beton mikserleri ile ilgili dava konusu tedbirlerin alınması konusunda ulaşım koordinasyon merkezlerine gerekli düzenlemeleri yapma yetkisinin verildiği, bu yönüyle, uyuşmazlık konusu olayda, Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen kanunilik şartının sağlandığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Manisa Valiliği'nin 02/07/2021 tarihli Olur'u ile kaçak ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapılaşma ile mücadele amacı ile Kaçak Yapılaşma ile Mücadele ve Yıkım Komisyonunun oluşturulduğu, Komisyon tarafından 11/10/2021 tarihli toplantıda, ilde faaliyet gösteren beton mikserlerinin şehir merkezinde izleyecekleri ya da yasaklanacak güzergahları, çalışma ya da yasaklanacak saatleri, kontrol ve denetimlerinin yapılabilmesi amacıyla her araca takip sistemi takılması ve ID numaralarının ilgili birime bildirilmesi, faaliyetlerinin güzergah kullanma izin belgesi gibi izinlere bağlanması ya da çalışma yapacağı her inşaat için ayrı izin alınması gibi konularda gerekli düzenlemelerin yapılabilmesinin temini amacı ile konunun Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığına iletilmesinin uygun olacağının kararlaştırıldığı, toplantı tutanağının gereği yapılmak üzere Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığına iletilmesi üzerine talebin Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyan Merkezi tarafından ... tarihli toplantıda görüşülerek alınan ... sayılı kararı ile, "1.İlimiz merkez ve ilk etapta nüfus yoğunluğu ve hareketliliği fazla olan Akhisar, Salihli, Alaşehir, Soma ve Turgutlu İlçelerimizde faaliyet gösteren beton mikseri vb. türü araçların kaçak yük taşımacılığının önlenmesi ve kayıt altına alınması amacıyla Teknik Komisyon Raporunda belirtilen düzenlemelerin yapılmasına, 2. öncelikli olarak beton mikserlerinin kayıt altına alınması amacıyla UKOME kararının tebliğinin yapılarak Manisa Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde yük taşımacılığı yapacak beton mikserlerinin tamamına istenilen kriterleri sağlamak koşulu ile UKOME tarafından Yetki Belgesi düzenlenmesine, yetki belgesinin düzenlenmesi aşamasında; Büyükşehir Belediyesi araç takip sistemine uyumlu ve her araç için ayrı ID numarasına sahip GPS Takip Cihazı ile Beton mikserinin ön ve arka kısmına en az (30) gün kayıt saklayabilecek ve araç takip sistemine entegre olabilecek özellikte kamera ve kayıt cihazı takılması şartının aranılmasına," karar verildiği, bahse konu kararın davacı şirkete tebliği üzerine, söz konusu yükümlülüğün ticari sır ilkesine aykırı olduğu ve UKOME'nin bu konuda karar alma yetkisinin bulunmadığı iddiaları ile ... tarih ve ... sayılı kararın 2. sayfasının 2. maddesindeki beton mikserlere araç takip sistemine uyumlu takip cihazı ile kamera ve kayıt cihazı takılması zorunluluğu getirilmesine ilişkin kısmının iptali istemi ile bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesinin a bendinde, il sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, bu kapsamda belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartlarını belirlemek, il trafik komisyonlarının görev ve yetkileri arasında sayılmış, (b) bendinde, il sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirlerin alınmasının, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartlarının çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhların tespit edilmesinin ve sayısının belirlenmesinin İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının görev ve yetkileri arasında olduğu düzenlenmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinde, toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak görevi büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış; 9. maddesinde ise bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama ve koordinasyonu sağlama yetkileri ile büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde il trafik komisyonuna ait yetkilerin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı RG.de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 'Amaç' başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; büyükşehir belediyesi bünyesinde kurulan Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir." 'Bağlayıcılık' başlıklı 6. maddesinde, "Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar." 'Görev ve yetkileri' başlıklı 18. maddesinde, "(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerini haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,...d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, ... yetkilidir" denilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun yukarıda yer verilen hükümleri uyarınca, büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama ve koordinasyonu sağlama yetkileri ile büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde, trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, bu kapsamda belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartlarını belirlemek de dahil olmak üzere, il trafik komisyonuna ait yetkilerin ulaşım koordinasyon merkezi (UKOME) tarafından kullanılacağı, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının d bendinde ise; karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmenin, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmenin ve sayılarını belirlemenin, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermenin UKOME'nin yetkileri arasında olduğu düzenlemesine açıkça yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda, Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyan Merkezi tarafından ... tarihli toplantıda görüşülerek alınan ... sayılı karar ile, Manisa Büyükşehir Belediyesinin merkez ve ilk etapta nüfus yoğunluğu ve hareketliliği fazla olan Akhisar, Salihli, Alaşehir, Soma ve Turgutlu ilçelerinde faaliyet gösteren beton mikseri vb. türü araçların kaçak yük taşımacılığının önlenmesi ve kayıt altına alınması amacıyla teknik komisyon raporunda belirtilen düzenlemelerin yapılmasına, 2. öncelikli olarak beton mikserlerinin kayıt altına alınması amacıyla UKOME kararının tebliğinin yapılarak Manisa Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde yük taşımacılığı yapacak beton mikserlerinin tamamına istenilen kriterleri sağlamak koşulu ile UKOME tarafından Yetki Belgesi düzenlenmesine, yetki belgesinin düzenlenmesi aşamasında; Büyükşehir Belediyesi araç takip sistemine uyumlu ve her araç için ayrı ID numarasına sahip GPS Takip Cihazı ile Beton mikserinin ön ve arka kısmına en az (30) gün kayıt saklayabilecek ve araç takip sistemine entegre olabilecek özellikte kamera ve kayıt cihazı takılması şartının aranılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Temyize konu istinaf kararı ile hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararı ile her ne kadar Manisa Valiliği Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün bilâ tarih ve ... sayılı yazısı ile Kaçak Yapılaşma ile Mücadele ve Yıkım Komisyonu'nun 11/10/2021 tarihli karar tutanağına istinaden, davalı idareden kaçak ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapılaşma ile mücadele kapsamında gerekli düzenlemenin yapılmasının istenilmesi üzerine davaya konu kararın alındığı belirtilmiş ise de, dava konusu düzenlemede yer verilen kaçak yük ve taşımacılığının önlenmesi amacının, UKOME'ye yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile verilen trafik düzenliği ve güvenliğini sağlama yetkisi kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu nedenle Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı kararının 2. sayfasının 2. maddesinde düzenlenen beton mikserlere araç takip sistemine uyumlu takip cihazı ile kamera ve kayıt cihazı takılması zorunluluğu getirilmesine ilişkin kısmının hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 05/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.