T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/3360
Karar No : 2025/7615
DAVACI : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın 24/04/2023 tarih ve 8 sayılı Makam Oluru ile kabul edilen Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesinin;
1- 5. maddesinin 9. fıkrasında yer alan; ‘‘İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip valilik tarafından kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilir." kuralı ile,
2- 6. maddesinin 7. fıkrasında yer alan; “İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesi neticesinde başvurunun uygun bulunması halinde(…)” kuralının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
5661 sayılı Kanun’un yükseköğretim öğrenci barınma hizmeti veren kuruluşlara yönelik usul esaslar ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ile kurum açma izni verilmesine ilişkin sürecin Yönetmelikle belirleneceği yolundaki hükmü uyarınca Yönetmelikte yer alan düzenlemeleri aşar şekilde Bakan Yardımcısına yetki verildiği, düzenlemenin normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, öte yandan; benzer hükümler içeren 20/10/2021 tarihli Mülga Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesi’nin 5. ve 6. maddelerinde de benzer hükümlerin bulunduğu, anılan hükümlerin iptali istemiyle açılan davada Danıştay Sekizinci Dairesi’nin 26/05/2022 tarih ve E:2022/341 sayılı kararıyla yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, ancak; davalı idarece benzer hükümlere yeni Yönerge’de de yer vermek suretiyle hukuka aykırılığı yargı kararı ile sabit olan kuralların uygulanmasına devam edildiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği’nin davalı Bakanlığa barınma hizmetlerinin sunulmasına ilişkin usul esaslarını belirleme yetkisi verdiği, Yönetmeliğin “Açılışa ilişkin esaslar başlıklı” 12. maddesinde; kurumların, kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarının Bakanlığın belirleyeceği esaslar ve bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda, il müdürlükleri tarafından verileceğinin düzenlendiği, bu haliyle Yönergenin Yönetmeliğe aykırı olmadığı, davacının normlar hiyerarşisine aykırılık iddialarının dayanaksız olduğu, düzenlemenin, yükseköğretim öğrencilerine özel barınma hizmeti veren kurumların bölgesel düzeyde yoğunluğunu takip edebilmek, öğrenci sayısı başına düşen kurum sayısını dengeleyerek kurumlar arasında adil rekabet şartlarını sağlayabilmek ve ilerleyen dönemlerde yapılacak çalışmalara dayanak oluşturabilmek amacıyla yürürlüğe konulduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemelerinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın 24/04/2023 tarih ve 8 sayılı Makam Oluru ile kabul edilen Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesinin;
1- 5. maddesinin 9. fıkrasında yer alan; ‘‘İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip valilik tarafından kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilir." kuralı ile,
2- 6. maddesinin 7. fıkrasında yer alan; “İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesi neticesinde başvurunun uygun bulunması halinde…” kuralının iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 124. maddesinde, kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, Yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme, idarenin özerk ve türev düzenleme yetkisinin anayasal dayanağını oluşturmaktadır.
Anayasa'da düzenleyici işlem olarak sadece yönetmelikler belirtilmiş ise de idarenin düzenleme yetkisi bununla sınırlı olmayıp, idareler, değişik adlar altında da (genelge, tamim, sirküler vb.) düzenleyici işlemler yapmaktadırlar.
Ayrıca, normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Tebliğ, genelge ve yönerge gibi düzenleyici işlemler ise; bir yönetmeliğin veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasını göstermek amacıyla ve onlara aykırı hükümler içermemek şartıyla yönetmeliklerde veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilen usul ve yöntemleri "açıklayıcı" hükümler taşıyan, yeni bir yöntem ve usul getirmeyen; dayanağı olan mevzuatta yer alan hükümleri aşan düzenleme içermeyen genel düzenleyici işlemlerdir.
5661 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen Ek 1. maddesinde; öğrenim düzeyine göre barınma bu hizmetinin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin nitelikleri ilgili Bakanlık tarafından yönetmelik ile belirleneceği hükmüne yer verilmiştir.
652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesinde ise; öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlara iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ... yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığınca verileceği, Bakanlıkların bu yetkilerini valiliklere devredebileceği, bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir.
Nitekim; davalı Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. ve 13. maddelerinde Yönetmelik kapsamındaki kurumların açılış izinlerine; 16. maddesinde kurumların devir işlemlerine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği, buna göre; açılış işlemleri açısından; bu Yönetmelik hükümleri ve Bakanlığın belirleyeceği esaslar doğrultusunda kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının valilikler tarafından verileceği, kamu tüzel kişileri tarafından açılan kurumlara kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebilmesi için kamu tüzel kişiliğinin mevzuatına uygun şekilde alınmış karar veya onaylarının bulunması gerektiği; devir işlemleri açısından; kurumun kuruculuk koşullarını taşıyan başka bir gerçek veya tüzel kişiliğe devredilebilmesi için devretmek isteyen tarafından Bakanlıkça belirlenen belgelerle birlikte il müdürlüğüne müracaat edileceği ve birinci fıkrada belirtilen belgelerin uygun görülmesi halinde il müdürlüğü tarafından kurumun devri için onay verileceği, devir işleminin, devreden ve devralan arasında noter tarafından düzenlenen devir senedinin il müdürlüğüne teslim edilmesinden itibaren on beş iş günü içerisinde valilik tarafından sonuçlandırılacağı ifade edilmiştir.
Dava konusu Yönerge uyarınca, kurum açma başvurularının değerlendirilmesine ilişkin olarak; il müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosyanın, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderileceği, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip valilik tarafından kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verileceği; devir işlemlerine yönelik olarak; il müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosyanın, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderileceği ve Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesi neticesinde başvurunun uygun bulunması halinde il müdürlüğü tarafından devir işlemlerinin yapılacağı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla; 5661 sayılı Kanun'da açıkça Yönetmelik ile düzenleme yapılması gerektiği belirtilmesine rağmen davalı Bakanlıkça kurumlara kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine ve hali hazırda kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı almış bir kurumun devrine ilişkin Yönetmelikte yer alan düzenlemeleri aşar şekilde dava konusu Yönerge'de düzenleme yapılarak; ilgililerin başvuru dosyalarının Kredi Yurtlar Genel Müdürlüğü'ne gönderilmesi akabinde Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip il müdürü tarafından başvurunun onaylanması ve devir işlemlerinin yürütülmesi şeklinde bir uygulamanın öngörüldüğü anlaşıldığından, dava konusu düzenlemelerin üst hukuk normuna aykırı olduğu açıktır.
Açıklanan nedenlerle, 20/10/2021 tarihli Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesi’nin; "Açılış" başlıklı 5. maddesinin 9. fıkrasında yer alan; ‘‘İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip valilik tarafından kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilir." kuralı ile "devir başlıklı 6. maddesinin 7. fıkrasında yer alan; “İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesi neticesinde başvurunun uygun bulunması halinde…" ibaresinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 15/10/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın ve davalı idare vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın 24/04/2023 tarih ve 8 sayılı Makam Oluru ile kabul edilen Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesinin 5. maddesinin 9. fıkrası ile 6. maddesinin 7. fıkrasının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
Uyuşmazlığa konu Yönerge, 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun ile anılan normlar uyarınca yürürlüğe giren 09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca hazırlanmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler.
Hangi yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanacağı kanunda belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesinde; " (Değişik 1. fıkra: 27.06.2019 - 7180 S.K/Madde 1) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılması ve işletilmesi ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığının, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığının iznine bağlıdır. İlgili Bakanlıklar bu yurt ve kurumları tespit edecekleri esaslara göre denetler.
…
(Ek 4. fıkra: 15.08.2017 - 694 S.KHK/Madde 19) (694 S. KHK Kabul: 01.02.2018 - 7078 S.K/Madde 19) Yurt ve benzeri kurumlar, ortaokul, ortaöğrenim ve yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti vermek amacıyla açılır ve bu Kanun ile 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı alırlar. Öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin nitelikleri ilgisine göre Millî Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Her ne ad altında olursa olsun, öğrenci barınma hizmetlerine ilişkin faaliyetlerin ruhsatsız yürütülmesi halinde brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valilikçe kapatılır. hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun'da atıf yapılan 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesinde ise; "10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen izin veya ruhsatlara ilişkin hükümler, öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlar hakkında uygulanmaz. Öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlara iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığınca, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığınca verilir. Bakanlıklar bu yetkilerini valiliklere devredebilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." düzenlemesine yer verilmektedir.
09/09/2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği’nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı, yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti sunmak amacıyla gerçek veya tüzel kişiler tarafından özel barınma kurumu açılmasına, işletilmesine ve denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Yönetmelik, yükseköğrenim öğrencilerine her ne ad altında olursa olsun barınma hizmeti sunmak amacıyla açılan ve işletilen kurumları ve bu kurumlarda çalışan personel ile barınan öğrencilere ilişkin iş ve işlemleri kapsar.
(2) Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından 16/8/1961 tarihli ve 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 184 ve 188 inci maddelerine göre açılan ve işletilen yurtlar ile 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanununa ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 184 ve 189 uncu maddelerine göre açılan ve işletilen sporcu eğitim merkezleri ve olimpik hazırlık merkezleri, 22/4/2022 tarihli ve 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu kapsamındaki spor federasyonları tarafından açılan ve işletilen kamp merkezleri bu Yönetmelik kapsamı dışındadır."; "Dayanak" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Yönetmelik, 24/3/1950 tarihli ve 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1 inci maddesi ile 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır." hükümleri yer almaktadır.
Yine, Yönetmeliğin "Açılışa ilişkin esaslar" başlıklı 12. maddesinde; bu Yönetmelik hükümleri ve Bakanlığın belirleyeceği esaslar doğrultusunda kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının valilikler tarafından verileceği, kamu tüzel kişileri tarafından açılan kurumlara kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebilmesi için kamu tüzel kişiliğinin mevzuatına uygun şekilde alınmış karar veya onaylarının bulunması gerektiği belirtilmiş; "Başvuru, başvurunun incelenmesi ve ruhsatlandırma" başlıklı 13. maddesinde ise; "(1) Kurum açmak isteyenler başvuru dilekçesi ve Bakanlıkça istenen gerekli belgeler ile birlikte il müdürlüğüne müracaat eder.
(2) İl müdürlükleri bünyesinde yurt hizmetleri müdürü veya il müdürünün görevlendireceği ilgili şube müdürü veya yurt müdürü başkanlığında teknik personel, şef veya memurdan oluşan en az üç kişilik inceleme komisyonu kurulur. Gerekli görülen hallerde birden fazla komisyon kurulabilir.
(3) Kurum açmak üzere yapılan müracaat ile kurumun türü ve kapasitesinin bu Yönetmelikte belirtilen esaslara uygun olup olmadığı ve kurum açılacak bina ile bölümlerinin, kurumun türüne göre Bakanlıkça belirlenen standartları karşılayıp karşılamadığı hususları, komisyonca düzenlenen inceleme raporu ile tespit edilir.
(4) İnceleme raporu sonucunda, şartları sağladığı tespit edilen başvuru sahiplerine, başvuru tarihinden itibaren en geç kırk beş iş günü içerisinde kurum açma izni ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenir.
(5) İnceleme raporunda eksiklik tespit edilmesi halinde, tespit edilen bu eksiklik başvuru sahibine bildirilir. Eksiklikler giderildikten sonra yeni bir dilekçe verilerek başvuru süreci yeniden başlatılır." kuralına yer verilmiş olup; "Kurumun devri" başlıklı 16. maddesinde; kurumun kuruculuk koşullarını taşıyan başka bir gerçek veya tüzel kişiliğe devredilebilmesi için devretmek isteyen tarafından Bakanlıkça belirlenen belgelerle birlikte il müdürlüğüne müracaat edileceği ve birinci fıkrada belirtilen belgelerin uygun görülmesi halinde il müdürlüğü tarafından kurumun devri için onay verileceği, devir işleminin, devreden ve devralan arasında noter tarafından düzenlenen devir senedinin il müdürlüğüne teslim edilmesinden itibaren on beş iş günü içerisinde valilik tarafından sonuçlandırılacağı ifade edilmiştir.
Dava konusu Yükseköğretim Barınma Hizmetleri Yönergesi'nin "Açılış" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Kurum açmak isteyenler ön başvurularını dördüncü fıkrada belirtilen belgeleri sisteme yükleyerek yaparlar. Başvuru formu ve eki belgeler il müdürlüğünce başvuru tarihinden itibaren en geç on beş iş günü içerisinde incelenir ve uygun bulunması halinde ön başvurunun kabul edildiği ve yerinde inceleme yapılacağı bilgisi sistem üzerinden bildirilir. Ön kontrol sonrasında bilgi ve belgelerde eksiklik tespit edilmesi halinde eksiklikler başvuru sahibine sistem üzerinden bildirilir.
(2) İl müdürlükleri bünyesinde, yurt hizmetleri müdürü başkanlığında veya il müdürünün görevlendireceği şube müdürü veya yurt müdürü başkanlığında teknik personel, şef veya memurdan oluşan en az üç kişilik inceleme komisyonu kurulur. İhtiyaç olması halinde birden fazla inceleme komisyonu kurulabilir.
(3) İnceleme komisyonu başvuruya konu kurumun türü ve kapasitesinin, bina ile bölümlerinin Yönetmelikte ve bu Yönergenin ilgili bölümlerinde belirtilen esaslara uygun olup olmadığını inceler. Komisyon başvuru formu ve eki belgelerin bir nüshasını dosyaya koymak üzere alır.
…
(8) İnceleme raporu sonucunda şartları sağladığı tespit edilen başvurular için en geç kırk beş iş günü içerisinde kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenir. Kırk beş iş günü ilgili başvuruya ait tamamlanmış son başvuru tarihinden itibaren başlar.
(9) İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip valilik tarafından kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilir."; "Devir" başlıklı 6. maddesinde; " (1) Kurumu, kuruculuk koşullarını taşıyan başka bir gerçek veya tüzel kişiliğe devretmek isteyenler başvurularını üçüncü fıkrada belirtilen belgeleri sisteme yükleyerek yaparlar.
(2) Devir talepleri;
a) Müracaat tarihinden önce yapılan inceleme, soruşturma veya denetimleri sonucunda kuruma, Kanun kapsamında idari para cezası verilmesi halinde idari para cezasının ödenmiş olması veya yapılandırmaya uygun şekilde ödeniyor olması,
b) Gerçek kişinin veya kurucunun özel hukuk tüzel kişilik olması halinde ise yönetim organlarının üyeleri ile kurucu temsilcisinin ve personelin, Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen şartları sağlaması, halinde değerlendirmeye alınır.
…
(7) İl müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosya, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilir. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesi neticesinde başvurunun uygun bulunması halinde il müdürlüğü tarafından;
a) Başvurunun kabul edildiği ve devreden ile devralan arasında noter tarafından devir senedinin düzenlenmesi gerektiği,
b) Noter devir senedinin ve kurum binası kurucuya ait ise tapu senedinin, kiralık ise tapu senedi ile başvuru tarihi itibarıyla ilgili ders yılının sonunu kapsayacak şekilde en az bir yıllık düzenlenmiş kira sözleşmesinin fotokopisi veya bina üzerinde intifa hakkına sahip ise intifa hakkına sahip olduğuna dair belgeyi sisteme yüklemesi gerektiği, bilgisi başvuru sahiplerine sistem üzerinden bildirilir." düzenlemeleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde, kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, Yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir.
Anayasa'da düzenleyici işlem olarak sadece yönetmelikler belirtilmiş ise de idarenin düzenleme yetkisi bununla sınırlı olmayıp, idareler, değişik adlar altında da (genelge, tamim, sirküler vb.) düzenleyici işlemler yapmaktadırlar.
Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla; normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Kanunun öngördüğü düzenleme yetkisinin yeni kanunda belirtildiği gibi kullanılması, eğer kanun hükmü bir konunun yönetmelik ile düzenlenmesini emretmiş ise düzenlemenin yönetmelikle yapılması yasal bir zorunluluktur.
Tebliğ, genelge ve yönerge gibi düzenleyici işlemler; bir yönetmeliğin veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasını göstermek amacıyla ve onlara aykırı hükümler içermemek şartıyla yönetmeliklerde veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde gösterilen usul ve yöntemleri "açıklayıcı" hükümler taşıyan, yeni bir yöntem ve usul getirmeyen; dayanağı olan mevzuatta yer alan hükümleri aşan düzenleme içermeyen genel düzenleyici işlemlerdir.
Uyuşmazlıkta, davalı idarenin 652 sayılı KHK ile 5661 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yükseköğrenim barınma hizmetleri kapsamında sahip olduğu düzenleme yetkisinin ve bu yetkinin hukuka uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının irdelenmesi gerekmektedir.
5661 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen Ek 1. maddesinde; öğrenim düzeyine göre barınma hizmetinin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin nitelikleri ilgili Bakanlık tarafından Yönetmelik ile belirleneceği hükmüne yer verilmiştir.
652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncü maddesinde ise; öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlara iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ... yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığınca verileceği, Bakanlıkların bu yetkilerini valiliklere devredebileceği, bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir.
Nitekim; davalı Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. ve 13. maddelerinde Yönetmelik kapsamındaki kurumların açılış izinlerine; 16. maddesinde kurumların devir işlemlerine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği, buna göre; açılış işlemleri açısından, bu Yönetmelik hükümleri ve Bakanlığın belirleyeceği esaslar doğrultusunda kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının valilikler tarafından verileceği, kamu tüzel kişileri tarafından açılan kurumlara kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilebilmesi için kamu tüzel kişiliğinin mevzuatına uygun şekilde alınmış karar veya onaylarının bulunması gerektiği; devir işlemleri açısından; kurumun kuruculuk koşullarını taşıyan başka bir gerçek veya tüzel kişiliğe devredilebilmesi için devretmek isteyen tarafından Bakanlıkça belirlenen belgelerle birlikte il müdürlüğüne müracaat edileceği ve birinci fıkrada belirtilen belgelerin uygun görülmesi halinde il müdürlüğü tarafından kurumun devri için onay verileceği, devir işleminin, devreden ve devralan arasında noter tarafından düzenlenen devir senedinin il müdürlüğüne teslim edilmesinden itibaren on beş iş günü içerisinde valilik tarafından sonuçlandırılacağı ifade edilmiştir.
Dava konusu Yönerge uyarınca, kurum açma başvurularının değerlendirilmesine ilişkin olarak; il müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosyanın, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderileceği, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip valilik tarafından kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı verileceği; devir işlemlerine yönelik olarak; il müdürü tarafından uygun görülen başvuruya ait dosyanın, özel barınma hizmetleri sektörünün gelişimine katkı sunmak, kurumlar arasında eşit rekabet ortamını sağlamak ve bir il ya da ilçede özel barınma hizmeti veren kurumların öğrencilerin barınma talebini karşılama oranını belirlemek üzere gerekli incelemelerin yapılması için Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderileceği ve Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesi neticesinde başvurunun uygun bulunması halinde il müdürlüğü tarafından devir işlemlerinin yapılacağı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla; 5661 sayılı Kanun'da açıkça Yönetmelik ile düzenleme yapılması gerektiği belirtilmesine rağmen davalı Bakanlıkça kurumlara kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesine ve hali hazırda kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı almış bir kurumun devrine ilişkin Yönetmelikte yer alan düzenlemeleri aşar şekilde dava konusu Yönerge'de düzenleme yapılarak; ilgililerin başvuru dosyalarının Kredi Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilmesi akabinde Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının takip ve koordinasyona yönelik değerlendirmesini müteakip il müdürü tarafından başvurunun onaylanması ve devir işlemlerinin yürütülmesi şeklinde bir uygulamanın öngörüldüğü anlaşıldığından, dava konusu düzenlemelerin üst hukuk normuna aykırı olduğu sonucuna varılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın 24/04/2023 tarih ve 8 sayılı Makam Oluru ile kabul edilen Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesinin 5. maddesinin 9. fıkrası ile 6. maddesinin 7. fıkrasının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için öngörülen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
15/10/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.