T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/4212
Karar No : 2025/6279
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (Eski Ünvanı ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi )
VEKİLİ: Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ: Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı ''İzinsiz Konulan Reklam Üniteleri'' konulu kararının (b) ve (e) bentlerinin banka ATM'leri ile ilgili olan kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ATM'lerin kuruldukları yerde imal edilmemiş olmaları, blok olarak montajlı bir şekilde naklen getirilerek ve sadece zemin tesviyesi yapıldıktan sonra zemin üzerine yerleştirilen taşınabilir nitelikte olmaları, yapı sınıfına dahil edilmelerine engel teşkil edecek hususiyetler olmadığı, bu kapsamda ATM cihazı korunaklarının, mimari tasarım ve teknik hesaplama, yapım, montaj ve zemine aplike edilme işlemleri ile birlikte hususi bir yer altı inşai (elektrik ve haberleşme hatları için) faaliyeti gerektirdikleri için 3194 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki yapı tanımına uyduğu, ATM'ler (kurulduğu yerde imal edilmemiş, blok olarak montajlı bir şekilde naklen getirilen ve sadece zemin tesviyesi yapıldıktan sonra üzerine konulan taşınabilir nitelikte) makineler olsalar da, müstakil bir korunak içerisinde açık mekana kurulmaları halinde, belediye hizmetlerinden (elektrik, sel ve su baskınlarından korunma, vb.) yararlanmalarına ihtiyaç bulunduğu, bu nedenle, bir yapı veya bina dışında, yerleşim yerlerinin muhtelif yerlerine açık alanlara kurulumu yapılan taşınabilir nitelikteki ATM'ler için de yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni alınması gerektiği, bu bağlamda dava konusu ATM'nin "yapı" niteliğinde olduğu ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 21. maddesi kapsamında ruhsata tabi olduğu, Kanun'da tanımı yapılan yapı kapsamı içerisine giren ve belirtilen istisnalar dışındaki inşai faaliyetlerin ruhsata tabi olduğu, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapı yapılması durumunda söz konusu yapıyı yapana idari para cezası verileceği, yapılan yapıların ruhsata bağlanma olanağı bulunanların yasada belirlenen süre içerisinde ruhsata bağlanmaması, ruhsata bağlanma olanağı bulunmayanların ise ruhsata uygun hale getirilmemesi durumunda, söz konusu yapıların yıkımına ve yapı sahibine idari para cezası verileceği öngörüldüğü, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde de kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak, ilan ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek, meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işleri büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayıldığından dava konusu Adana Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı ''İzinsiz Konulan Reklam Üniteleri'' konulu kararının (b) ve (e) bentlerinin banka ATM'leri ile ilgili olan kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı şirket tarafından, davalı belediyece ATMlerin enerjisinin kesilmesi üzerine yapılan başvuru üzerine verilen 16/01/2019 tarihli cevap yazısında söz konusu ATM'lerle ilgili olarak davacı tarafından izin alınmadığının belirtildiği, ATM kabinlerinin taşınabilir nitelikte olduğundan belediye izni ve yapı ruhsatına tabi olmadığı, ATM kabinlerinin hiçbir şekilde belediye hizmetinden yararlanmadıkları, yapı sınıfına girmedikleri, dava konusu meclis kararının hukuki ve kanuni dayanağının bulunmadığı, takdir yetkisi sınırlarının aşıldığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; davacı şirket tarafından kurulan ... Bulvarı, ... Mahallesi, ... Apartmanı, Çukurova/ADANA adresinde 4 adet banka ATM'si, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:..., Seyhan/ADANA adresinde 4 adet banka ATM'si olmak üzere toplam 8 adet ATM'nin Adana Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı uyarınca kaldırılması amacıyla iş ve işlemlere başlanılması üzerine davacı şirket tarafından, Adana Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının (b) bendi'nde düzenlenen; ''Büyükşehir Belediyesinin sorumluluk alanındaki mahalleleri ilçe merkezlerine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yollara cepheli parsellerin çekme mesafesi de dahil olmak üzere kaldırımlarına veya cephesine konulan ATM'ler ile cadde, bulvar ve anayollara cepheli, mülkiyeti ilçe belediyelerine ait dahi olsa kamusal alanlara konulan ATM'ler Büyükşehir Belediyesi iznine tabidir.'' hükmü ile (e) bendinde yer verilen; ''Büyükşehir Belediyesinden izin alınmadan konulan reklam ünitesi, ATM ve açık hava aktiviteleri Büyükşehir Belediyesi tarafından kaldırılır.'' düzenlemelerinin ATM'ler ilgili olan kısımlarının iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinin l/a bendinde, belediyenin mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafi ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı vurgulanmış, 15. maddesinin l/b bendinde de, Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarabilmek, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek yetki ve imtiyaz olarak sayılmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; işyeri, işveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birim olarak tanımlanmış; 213 sayılı Vergi Usul Kanununun "İşyeri" başlığını taşıyan 156. maddesinde; "Ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyette iş yeri; mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane, şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri, tarla, bağ, bahçe, çiftlik, hayvancılık tesisleri, dalyan ve voli mahalleri, madenler, taş ocakları, inşaat şantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, sınai zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerdir." düzenlemesi yer almıştır.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 3. maddesinde ise şube; elektronik işlem cihazlarından ibaret birimler hariç olmak üzere, bankaların bağımlı bir parçasını oluşturan ve bu kuruluşların faaliyetlerinin tamamını veya bir kısmını kendi başına yapan, sabit ya da seyyar bürolar gibi her türlü işyeri olarak tanımlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; ATM'lerin (elektronik işlem cihazlarının) bir banka şubesine bağlı makina olup, işyeri ya da şube olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmakla birlikte; gerek Belediye Kanunu'nda ve İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'te, gerekse ilgili diğer mevzuat hükümlerinde, ATM'lerin kurulmasından önce belediyeden izin alınmasının zorunlu olduğu yönünde açık bir düzenlemenin bulunmadığı görülmektedir.
Bununla birlikte; ATM'nin bulunduğu yerde kent estetiği, trafik güvenliği, çevre düzeni ve çevre sağlığı vb. açısından bir sakınca görülmesi ve bu durumun ortaya konulması halinde, belediyenin söz konusu ATM hakkında Belediye Kanunu'nun 15. maddesiyle tanınan yetki ve imtiyazlar çerçevesinde yaptırım uygulama yetkisi bulunduğunun kabulü gerekmektedir. Ancak bu hususun, ATM'lerin kurulması konusunda, belediyeden önceden izin alınması sonucunu doğurmayacağı da açıktır.
Nitekim Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 19/06/2018 tarih ve E:2016/655, K:2018/3220 sayılı kararı da aynı yöndedir.
Somut olayda, tüm bu hususların yanı sıra, davalı idarenin, uyuşmazlık konusu ATM cihazlarının kent estetiğini, çevre ve çevre sağlığını, trafik güvenliğini bozduğu yönünde somut bir tespiti bulunmadığı gibi banka ATM'lerinin dava konusu Adana Büyükşehir Belediye Meclisi kararının açıklama kısmında yer verildiği şekli ile sadece tanıtım amacı ile konulduğu da düşünülemeyeceğinden, dava konusu Adana Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı ''İzinsiz Konulan Reklam Üniteleri'' konulu kararının (b) ve (e) bentlerinin banka ATM'leri ile ilgili olan kısmında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan ...- TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 26/06/2025 tarihinde oyçokluğuyla ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X)-Dava, Adana Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının (b) bendi'nde düzenlenen; ''Büyükşehir Belediyesinin sorumluluk alanındaki mahalleleri ilçe merkezlerine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yollara cepheli parsellerin çekme mesafesi de dahil olmak üzere kaldırımlarına veya cephesine konulan ATM'ler ile cadde, bulvar ve anayollara cepheli, mülkiyeti ilçe belediyelerine ait dahi olsa kamusal alanlara konulan ATM'ler Büyükşehir Belediyesi iznine tabidir.'' hükmü ile (e) bendinde yer verilen; ''Büyükşehir Belediyesinden izin alınmadan konulan reklam ünitesi, ATM ve açık hava aktiviteleri Büyükşehir Belediyesi tarafından kaldırılır.'' düzenlemelerinin ATM'ler ilgili olan kısımlarının iptali istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5. maddesinde, Yapı; karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesislerdir şeklinde tanımlandığı, 20. maddesinde, kuruluş ve kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan veya kendilerine tahsis veya irtifak hakkı tesis belgeleriyle verilmiş bulunan arazi, arsa veya parsellerde yapılacak yapının imar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabileceği, 21. maddesinde; “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 27 nci maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir. Belediyeler veya valilikler mahallin ve çevrenin özelliklerine göre yapılar arasında uyum sağlamak, güzel bir görünüm elde etmek amacıyla dış cephe boya ve kaplamaları ile çatının malzemesini ve rengini tayin etmeye yetkilidir. Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce yapılmış olan yapılar da bu hükme tabidir.” hükmü,
Aynı Kanunun 32. maddesinin 1. fıkrasında, Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur." hükmü yer almaktadır.
03/07/2017 tarih 30113 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin "Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında; "İdareler; tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre,...
c) Topluma açık yerlerde ihtiyaçların karşılanması amacıyla; büfe, mescit, para çekme makinesi, telefon kulübesi, tuvalet, çeşme ve benzeri tesislerin kurulmasına ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle yükümlüdür." hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, ATM'lerin imar mevzuatına tabii olduğu görülmektedir.
Bu sebeple, ATM'ler için imar ve çevre mevzuatı çerçevesinde idareden izin alınması yasal bir zorunluluktur.
Açıklanan nedenlerle, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.