T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/4337
Karar No : 2025/3400
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : 1- (DAVACI) ... Hizm.Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVALI : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararın taraflarca aleyhlerine olan hususlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı (... yolu üzeri ... km'de ... Bayii) tarafından, Edirne ili, Merkez ilçesi, ... Mevkii, tapunun ... ada, ... sayılı parselinde kayıtlı iş yerinde, 28/11/2018 tarihindeki aşırı yağış nedeniyle oluşan taşkın sularının tahliye edilememesi ve suların işyeri duvarlarını patlatması nedeniyle işyerini su bastığından bahisle, işyerinde oluşan taşkında ilgili idarelerin ağır hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 100.000,00 TL (artırılmak suretiyle 600.000,00 TL olarak) maddi zararın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyada yer alan ... Sulh Hukuk Mahkemesi'nin ... D. İş sayılı dosyasında yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen rapora göre; "uyuşmazlığa konu yapı incelendiğinde dava konusu taşınmazın ... satış ve servis işletmesi olarak 23/03/2006 tarihinde yapı kullanma izin belgesi aldığı, ilgili işletmenin bulunduğu yapının, yapı ruhsatına ve ruhsatın dayanağı imar planına uygun olduğu, dosyada bulunan meteoroloji raporunda yağışın, çok kuvvetli sınıfında olduğu, ölü ve yaralıların bulunduğu, Edirne Merkez'de 128,5 kg/m2 yağış tespit edildiği hususlarına yer verildiği, DSİ adına kayıtlı ... ada, ... parsel sayılı ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda bulunan sulama kanallarının taşkın önleme veya drenaj faydası sağlamak için teşkil edilmediği, işyerinde oluşan taşkında idarenin ağır ve hizmet kusuru bulunmadığı, uyuşmazlığa konu zararın oluşmasında, Edirne Belediyesinin alt yapı hizmetleri açısından genel anlamda sorumluluğunun bulunduğu, öte yandan oluşan sel baskının uzun yıllardır yaşanmamış ve öngörülmeyen miktarda olmasından ve AFAD tarafından "genel hayata etkili" yağış kapsamına alındığından, normal verilere göre önceden inşa edilen alt yapının bu durumu kaldıramamasının doğal olarak öngörülemeyeceği" hususlarına yer verildiği, anılan bilirkişi raporunun karara esas teşkil edecek yeterlilikte olduğuna kanaat getirildiği, dosya kapsamı ve bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; alanda DSİ'ye ait kanalların sulama kanalları olduğu, yağmur suyu deşarjı ile ilgisinin blunmadığından Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün kusurunun bulunmadığı, yine taşınmazın ruhsat ve iskanı bulunduğundan davacının kusurunun bulunmadığı, davalı Edirne Belediye Başkanlığı açısından ise genel anlamda alt yapıdan sorumlu olduğundan hizmet kusurunun bulunduğu, ancak yağışın olduğu tarihte ortalama yağış miktarları dikkate alındığında olağanüstü bir yağışın söz konusu olduğu göz önüne alınarak davalı Edirne Belediye Başkanlığı'nın %80 oranında kusurunun bulunduğu sonucuna varıldığı, dosyada mübrez 06/03/2019 tarihli ... sigorta A.Ş tarafından yaptırılan ekspetiz raporunda iş yerinde meydana gelen net hasarın 1.704.634,98 TL olduğunun belirtildiği, sigorta tarafından davacı şirkete 1.069.745,38 TL ödeme yapıldığının görüldüğü, yine, ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... D.İş sayılı dosyasında delil tespiti yaptırıldığı, dosyaya sunulan ... tarihli bilirkişi raporunda inşaat ve imalatlarla ilgili masrafların 352.166,52 TL, makina (alet ve yedek parçalar) ile ilgili olan masrafların 1.272.038,47 TL olacağının belirtildiği, 02/01/2019 tarihli ek bilirkişi raporunda elektrik, bilgisayar, haberleşme, enerji ile ilgili masraf toplamının 195.465,97 TL olduğunun belirtildiği, bilirkişi raporlarındaki toplam masrafın (352.166,52 + 1.272.038,47 + 195.465,97 =1.819.670,96 TL olduğu görüldüğü, bu durumda; davacı tarafa sigorta kapsamında yapılan ödemenin bilirkişi raporlarında belirtilen masraflardan mahsubu ile 1.819670,96 - 1.069.745,38 TL=749.925,58 TL'lik tutarın davacının maddi zararı olduğu, yukarıda belirtildiği üzere davalı Edirne Belediye Başkanlığı'nın %80 oranında kusurunun bulunduğu tespit edildiğinden davacıya ödenmesi gereken maddi tazminatın 599.940,47 TL olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçeleriyle davalı Devlet Su İşleri Başkanlığı yönünden davanın reddine, davalı Edirne Belediye Başkanlığı yönünden davacının maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulü ile, 599.940,47 TL maddi tazminatın 100.000,00 TL'sinin dava tarihinden (24/09/2019), 499.940,47 TL'sinin ıslah dilekçesinin davalı idareye tebliği tarihinden (19/02/2022) itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı Edirne Belediye Başkanlığı'ndan alınarak davacıya ödenmesine, bakiye maddi tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dairelerinin 15/03/2023 tarihli ara kararı ile Meteoroloji Genel Müdürlüğünden, davaya konu Edirne İli, Merkez İlçesi, ... Üzeri ... Km, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alana 28/11/2018 tarihinde yağan yağış miktarı ile bu yağış miktarının hangi zaman aralığında hangi yoğunlukta düştüğü, yağışın tekerrür periyodunun ve şiddetinin ne olduğu, afet kapsamında olup olmadığı hususları sorularak, sorulan hususlara ilişkin tüm bilgi ve belgelerin ibrazının istenilmesi üzerine Meteoroloji Genel Müdürlüğünce ara kararına cevaben sunulan ... tarih ve ... sayılı yazıda, 27/11/2018 tarihi saat 09:00 (lokal) ile 28/11/2018 tarihi saat 09:00 arasında Edirne istasyonunda 119.6 mm (kg/m) günlük toplam yağış ölçüldüğü, yağış şiddet-süre-tekerrür analizine göre 27/11/2018 tarihi saat 17:47 ile 28/11/2018 tarihi saat 05:47 arasındaki 12 saatlik sürede 116.4 mm şiddetli karakterde yağış meydana geldiği, bu yağışın tekerrür periyodunun (tekrar görülme ihtimalinin) 160 yıl olduğu, 27-28/11/2018 tarihinde Edirne ili, Merkez ilçesinde meydana gelen yağışın sonuçları itibarıyla meteorolojik açıdan, meteorolojik karakterli doğal afet kapsamında değerlendirilebileceği belirtildiği, ekli CD içeriğinde yer alan Hasar Raporunda da, "Başlama Tarihi: 27/11/2018 tarihi 18:05, Bitiş Tarihi: 28/11/2018 tarihi 08:10, Olay Tanımı: 43- Şiddetli yağış, Sel, Su baskını, Rüzgar Yönü: 04- Çok kuvvetli, Kaydedilen Toplam Yağış Miktarı: 128.50, Yağış Periyotu: 24 Saat, Ölüm: Fevk olay Ölüme sebep oldu" tespitlerine yer verildiğinin görüldüğü, bu durumda bu nitelikteki bir yağışın idarenin sorumluluğunu ortadan kaldıracak şekilde mücbir sebep niteliğinde olduğu ve illiyet bağının ortadan kalktığı açık olduğundan, davanın bu nedenle reddine karar verilmesi gerekirken, İdare Mahkemesince zarar hesabı yapılmak suretiyle verilen kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın davalı Edirne Belediye Başkanlığı yönünden kaldırılmasına, davalı Edirne Belediye Başkanlığı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı tarafından, karara esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğu, davalı idarelerin bütün önlemleri almış olsalardı dahi olay tarihindeki yağış sonrasında böyle bir zararın meydana gelip gelmeyeceği hususunun hiç irdelenmediği, Afad tarafından doğal afet, sel ilan edilmediği, her iki idarenin sorumluluğu bulunmadığı yolundaki tespitin hatalı olduğu, idarenin hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluğunun araştırılmadığı, zararın doğal afetten kaynaklanmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı idare Edirne Belediye Başkanlığı tarafından, davanın esastan reddine dair kararın maktu vekalet ücreti tesisi yönünden temyizi ve vekalet ücreti yönünden bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idareler Edirne Belediye Başkanlığı ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, davacının temyiz isteminin haksız ve mesnetsiz olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davacının yürütmenin durdurulması istemi yönünden ayrıca karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı (... üzeri ... km'de ... Bayii) tarafından, Edirne ili, Merkez ilçesi, ... Mevkii, tapunun ... ada, ... sayılı parselinde kayıtlı iş yerinde, 28/11/2018 tarihindeki aşırı yağış nedeniyle oluşan taşkın suların tahliye edilememesi ve suların işyeri duvarlarını patlatması nedeniyle işyerini su bastığından bahisle, işyerinde oluşan taşkında ilgili idarelerin ağır hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 100.000,00 TL (artırılmak suretiyle 600,000,00 TL olarak) maddi zararın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 125. maddesinde, idarelerin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü oldukları hükme bağlanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde: "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; ... hizmetlerini yapar veya yaptırır." hükmüne yer verilmiş, 15/e maddesinde de; müktesep haklar saklı kalmak üzere; içme, kullanma ve endüstri suyu sağlamak; atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılmasını sağlamak; bunlar için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kaynak sularını işletmek veya işlettirmek, belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında olduğu belirlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdareler kural olarak yürüttükleri kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlüdürler. İdari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Bir başka anlatımla, kamu idareleri, yürüttükleri hizmetin işleyişini sürekli kontrol etmek ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğün tam ve gereği gibi yerine getirilmemiş olması nedeniyle doğan zararların, hizmeti yürütmekle yükümlü bulunan idare tarafından tazmini gerekmektedir.
İdare uhdesine tevdi edilen kamu hizmetlerinin ifasında önce gerekli teşkilatı kurmak; bu teşkilatın ayni, şahsi ve mali imkan ve araçlarını hizmete hazır tutmak, hizmetin ifası sırasında hizmetin zamanında ve gereği gibi işlemesine devamlı olarak nezaret etmek ve hizmetin işleyişini kontrol etmekle sorumludur. Gerek hizmetin ayni, şahsi ve mali imkan ve araçlarının temin ve ifasındaki kusur, gerekse temin edilen bu araçlarla ifa olunan hizmetin geç işlemesi, gereği gibi veya hiç işlememesi; idareye zarar gören kimselerin bu nedenlerle doğan zararlarını tazmin sorumluluğunu yükler.
Dosyanın incelenmesinden, davacı (... üzeri ... km'de ... Bayii) tarafından, Edirne ili, Merkez ilçesi, ... Mevkii, tapunun ... ada, ... sayılı parselinde kayıtlı iş yerinde, 28/11/2018 tarihindeki aşırı yağış nedeniyle oluşan taşkın suların tahliye edilememesi ve suların işyeri duvarlarını patlatması nedeniyle işyerini su bastığından bahisle, işyerinde oluşan taşkında ilgili idarelerin ağır hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 100.000,00 TL (artırılmak suretiyle 600,000,00 TL olarak) maddi zararın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Kural olarak doğal afet idarenin iradesi dışında meydana gelen kamu hizmeti ile ilgisi kurulamayan, öngörülemez ve önlenemez niteliklerini taşıdıkları takdirde mücbir sebep hali kabul edilir ve zarar ile idari eylem arasındaki illiyet bağını kısmen veya tamamen keser. Olayda ise; söz konusu yağışın olduğu bölgenin afet bölgesi ilan edildiğine dair herhangi bir bilgi veya belgenin dosyada yer almadığı anlaşılmakta olup, kategorik olarak da her afet olayının, zarar ile idari eylem arasındaki illiyet bağını kestiğinin kabulü mümkün değildir. Zira afet boyutundaki yağış nedeniyle bir hasar oluşması kaçınılmaz ise de idarenin sorumluluğundaki kamu hizmetlerinin zamanında gereği gibi yürütülmemiş olması da afet esnasında o zararın oluşumuna yol açabilir veya derecesinin artmasına etki edebilir. Bu itibarla bir afet olayının illiyet bağının kesilmesine sebebiyet verecek nitelikte mücbir sebep teşkil edip etmediğinin her somut vakanın kendi özel koşullarında değerlendirilmesi gerekir.
Diğer yandan doğası gereği olağan dışı bir durumu ifade eden afet hâlinin, illiyet bağını kesen bir sebep olarak değerlendirilemediği bazı durumlarda, idarenin kusuru oranında indirim yapılmasını gerektiren bir unsur olarak gözetilebilmesi ise mümkündür ve hatta hakkaniyetin de gereğidir.
Ayrıca oluştuğu iddia edilen zararın sadece doğal afetten kaynaklanmadığı birden çok faktörün bir araya gelmesi ile oluştuğu anlaşılmış olup, oluşan zarar davalı idarelerin yürüttüğü hizmetten bağımsız düşünülemeyeceğinden, illiyet bağının tamamen kesildiğinin kabulü mümkün görülmemektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda açık bir düzenleme bulunmasa da hak kayıplarının önlenmesi amacıyla, esas hakkında karar verilmeden önce tazmini istenilen miktarın tespitine ilişkin olarak konusunda uzman bilirkişilere bilirkişi incelemesi yaptırılması, yapılacak bilirkişi incelemesinde uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi aşırı yağan yağmurlara bağlı sel olayı olması nedeniyle bilirkişi heyetinde meteroloji mühendisinin de bulunması gerekmekte olup, Mahkemesince hükme dayanak yapılan bilirkişi heyetinde meteoroloji mühendisinin bulunmamış olmasının, alınan rapor ve buna göre verilen kararın sıhhatini olumsuz yönde etkilediği açıktır.
Bu durumda, hiçbir araştırma yapmadan yürütülen kamu hizmetlerinin kusursuz olarak yürütüldüğü varsayımı ile, zarara neden olan yağışın olağanüstü doğa olayı olarak kabulü ile istemin reddinde hukuka uyarlık bulunmamakta olup; uyuşmazlığın tereddüte mahal vermeyecek şekilde çözümlenebilmesi amacıyla, yukarıda yer verilen hususlar da dikkate alınarak, davaya konu işyerinde öne sürülen zararla ilgili davalı idareler yönüyle her bir idare açısından ayrı ayrı hizmet kusuru olup olmadığı, ayrıca davaya konu işyerinde ticari faaliyet yürütülmesinin ilgili mevzuatına uygun olup olmadığı, zararın oluşmasında basiretli bir tacir olan davacı şirketin müterafik kusuru olup olmadığı, söz konusu sel olayının ne kadar afet kapsamında kaldığı ve indirim kapsamında değerlendirilebileceği hususlarının gerekli araştırmalar yapılmak (gerek görülürse davaya konu taşınmaz başında keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmak ve konusunda uzman meteoroloji mühendisinin de uyuşmazlıkla ilgili görüşü alınarak) suretiyle idarenin/idarelerin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusurunun tespiti halinde kusur oranlarının, ileri sürülen zarar kalemlerinin de somut olarak tespit edilerek varsa afet kapsamında indirim de yapılmak suretiyle karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve araştırmaya dayalı karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 09/04/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.