T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/4872
Karar No : 2025/6050
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, adına kayıtlı ... sayılı araç plakasının, 06/09/2018 tarihinde askıya alındığı ve 180 günden fazla boşta kalarak yasal sürenin dolmuş olması nedeniyle iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Genel Kurulu Kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu olayda, ... plaka sayılı aracın 06/09/2018 tarihinde hususiye plakaya dönüştürüldüğü, davacının talebi üzerine tesis edilen hususi plakaya dönüşmesinde sakınca bulunmadığına dair davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işleminde, aynı plakanın 180 gün içerisinde başka bir araca takılması gerektiği hususuna da açıkça yer verildiği, davacı adına kayıtlı plakanın açığa alındığı 06/09/2018 tarihinden itibaren işlemeye başlayan 180 günlük sürenin son gününün 05/03/2019 tarihi olduğu, davacının ise 13/03/2019 tarihinde davalı idareye yeni aldığı aracına C plakasının kayıt edilmesi başvurusunda bulunduğu, dolayısıyla davacının 180 günlük süre içerisinde başvuruda bulunmadığı anlaşıldığından, tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, banka kredisi ile yeni aracını satın aldığı 13/03/2019 tarihinde davalı idareye C plakasının takılması için başvurduğunun belirtildiği, kredi işlemlerinin uzaması nedeniyle başvurunun geciktiği, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığına yapılan 05/09/2018 tarihli başvuruyla, adına kayıtlı bulunan ... plakalı aracın, C plaka kendisinde kalmak kaydıyla satmak istediği, konuya ilişkin Korkuteli İlçe Emniyet Müdürlüğündeki işlemlerde kullanılmak üzere yazı verilmesinin talep edildiği, davacının anılan talebi üzerine, davalı belediyece ... tarih ve ... sayılı işlemle, aracın satılmasında sakınca bulunmadığı, C plakanın 180 gün süre içerisinde başka bir araca takılması gerektiği hususlarına yer verildiği, anılan işlem dayanak yapılmak suretiyle davacı adına kayıtlı aracın Korkuteli İlçe Emniyet Müdürlüğü nezdinde plakasının değiştirildiği, davacı tarafından davalı idare yapılan 13/03/2019 tarihli başvuruyla; 06/09/2018 tarihinden itibaren askıya alınan C plakasının 13/03/2019 tarihinde satın almış olduğu yeni aracına takılması hususunda karar verilmesi istemiyle davalı belediyeye başvuruda bulunduğu, anılan başvuru üzerine Antalya Büyükşehir Belediyesi UKOME Genel Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla; ... sayılı plakanın 06/09/2018 tarihinde askıya alındığı, 180 günden fazla boşta kaldığı anlaşıldığından iptal edilmesinin uygun olduğuna karar verildiği, bunun üzerine, anılan UKOME kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7.maddesinde "Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: (...) f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. (...) p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek." hükmüne, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. (...) Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır." hükmüne yer verilmiştir.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; büyükşehir belediyesi bünyesinde kurulan Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir." düzenlemesine, "Bağlayıcılık" başlıklı 6. maddesinde "Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar." düzenlemesine, "Görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde "UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; (...) ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, (...) görevli ve yetkilidir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Antalya Valiliği İl Trafik Komisyonunun 16/04/1993 tarih ve 1993/09 sayılı kararıyla; ''Ticari Taksi Otomobili Tahsis Belgesi alan hak sahiplerinin T Plakası verildikten sonra yalnızca araçlarını satmaları halinde; boşa çıkan tahditli T otomobil plakalarını ise en geç 180 gün içinde yeni alacakları araçlarına takma mecburiyetinin getirilmesine''; yine Antalya İl Trafik Komisyonunun 24/10/2000 tarih ve 2000/143 sayılı kararı ile, ''Tahdit kapsamında bulunan ticari taksi, umum servis araçları ve minibüslerde trafikten çekme işlemindeki sürenin önce alınmış bulunan İl Trafik Komisyon kararıyla netleştiği ve bundan sonra da sürenin 180 gün olarak uygulamanın devam etmesinin uygun olduğuna'' karar verilmiştir.
Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Genel Kurulu'nun 26/03/2013 tarih ve 2013/03-51 sayılı kararıyla, "(...) İl Trafik Komisyonu ve UKOME Genel Kurul kararlarıyla belirlenmiş olan 180 günlük sürenin ve bu süreye riayet edilmemesi halinde uygulanacak yaptırımların; satış, devir ve trafikten çekme hallerinden başka araç sahibinin tahditli plakasını bir aracından diğer aracına takması hali de dahil olmak üzere, yasal zorunluluk ve engeller dışındaki her halde uygulanmasına, bu kararın gerek süre gerek yaptırım açısından, daha önce alınan İl Trafik Komisyonunun 24/10/2000 tarih ve 2000/143 sayılı ve UKOME Genel Kurulunun 12/01/2005 tarih ve 2005/01-11 sayılı kararlarında da belirtildiği gibi bütün tahditli plakalara uygulanmasına" yönünde düzenleme getirilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek yetkisine sahip olan ve ulaşım ile toplu taşıma hizmetlerinin yürütülmesinden asli sorumlu olan belediyelerin, ulaşım hizmetlerine ilişkin düzenleme yapma, kural koyma ve idari yaptırım uygulama hakkı olduğu gibi, ulaşım hizmetlerinde faaliyet gösteren araçları denetleme, toplu taşıma hizmetini usulüne uygun şekilde yerine getirmeyen araç sahiplerini uyarma ve gerekli bildirimlerde bulunma ve bazı araçların çalışmamasından kaynaklı aksaklıkları giderme yükümlülüğü olduğu açıktır. Bu yükümlülük kapsamında da ticari plakaların askıya alınması halinde, askıda kalma süresinin 180 gün olarak belirlenmiş olduğu hususunda da bir ihtilaf bulunmamaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyadaki bilgi ve belgeler ile birlikte yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında uyuşmazlığın incelenmesinden;
Davacı tarafından sahibi olduğu aracının, üzerinde takılı olan C plakası uhdesinde kalmak kaydıyla satışının yapılacağı, aracın plakasının hususiye dönüştürülmesi yönünde 05/09/2018 tarihinde davalı belediyeye yaptığı başvuru kabul edilmiş, idare tarafından davacıya ait C plaka 06/09/2018 tarihinden itibaren askıya alınmış, 180 günlük askı süresinin ise 05/03/2019 tarihinde sona erdiği halde, davacının yeni aracını satın aldığı 13/03/2019 tarihinde davalı belediyeye C plakasının yeni aracına takılması yönünde başvurduğu, davacının başvurusunun incelenmesi neticesinde ise, dava konusu UKOME kararıyla, 180 günlük yasal süre bittikten sonra başvuru yapıldığından bahisle davacının C plakasının iptaline karar verildiği görülmektedir.
Davacının yeni aracını banka kredisiyle aldığı, kredi işlemlerinin uzaması nedeniyle başvurusunun geciktiği yönündeki iddiaları üzerine, Dairemizin 14/04/2025 tarihli ve E:2023/4872 sayılı ara kararıyla ... Bankası .../... Şubesinden davacının kredi başvurusu hakkında istenilen bilgi ve belgeler, anılan banka şubesinin ... havale tarihli ve ... sayılı yazısı ekinde dosyaya sunulmuş olup, söz konusu bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi sonucunda; davacının başvurusu üzerine, bankaca 18/02/2019 tarihinde kredi çalışması yapıldığı, 21/02/2019 tarihinde kredi kararı verildiği, 01/03/2019 tarihinde kredi limiti tahsis edildiği, nihayetinde 07/03/2019 tarihinde kredinin kullandırıldığı anlaşılmıştır.
Buna göre; her ne kadar davacının C plakasının 180 günlük askı süresi 05/03/2019 tarihinde sona erse ve davacı da yeni aracını satın aldığı 13/03/2019 tarihinde (askı süresinin bitmesinden 8 gün sonra) davalı belediyeye başvurmuş olsa da, davacının yeni aracını satın almak için ... Bankası ... Şubesine kredi başvurusunu, kredi çalışmalarının yapılmaya başlandığı en geç 18/02/2019 tarihinde yapmış olduğunun kabulü gerektiği, davacının 180 günlük sürenin bitmesine yeterli bir süre varken yeni aracını satın almak için ihtiyaç duyduğu kredi için anılan bankaya başvurmuş olduğu, bankadaki işlemlerin gecikmesi/uzaması nedeniyle banka kredisini ancak 07/03/2019 tarihinde kullanabildiği, banka kredisiyle 13/03/2019 tarihinde satın aldığı yeni aracına C plakasının takılması için de aracı satın aldığı aynı gün davalı belediyeye başvuruda bulunduğu görülmektedir.
Bu durumda, davacının 180 günlük süre içerisinde, C plakasını takmak üzere satın alacağı yeni aracı için ihtiyaç duyduğu kredi için bankaya başvurduğu, davacının kredi işlemlerinin gecikmesi/uzaması nedeniyle (mücbir sebep) süresinde yeni aracını satın alıp belediyeye başvurusunu yapamadığı sonucuna varıldığından, dava konusu UKOME kararında hukuka uyarlık, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 24/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.