T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/5053
Karar No : 2025/6299
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı idare tarafından, Tekirdağ ili genelinde faaliyet gösteren "M" plakalı ticari araçların yolcu ücret tarifelerinin yeniden düzenlenerek indirimli ücret tarifesine %40, tam ücret tarifesine ise %50 oranında zam yapılmasını öngören ... tarih ve ... no.lu Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Şoförler ve Otomobilciler Esnaf odası başkanlıklarının, şehir içi, ilçeler arası, mahalleden ilçeye yolcu taşımacılığı yapan "M" plakalı ticari araçların akaryakıt, araç bakım ve diğer girdilerin artması sebebiyle il genelinde yolcu ücret tarifelerinin yeniden düzenlenmesi, indirimli ücret tarifesinin %70, tam ücret tarifesinin %50 oranında artış yapılması talebinin görüşülmesi neticesinde, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nce yapılan oylama ile 14 ret oyuna karşılık, başkanın da katıldığı 22 kabul oyuyla tesis edilen ... tarih ve ... no.lu Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararıyla, Toplu Taşıma ve Planlama Şube Müdürlüğü Raporunda konuya ilişkin olarak "il genelinde şehir içi, ilçeler arası ve mahalleden ilçeye M plakalı araçlar ile yolcu taşımacılığı yapan araçların ve ... A.Ş. tarafından toplu taşıma hizmeti verilen hatlarda yolcu taşıma ücret tarifeleri ile ilgili hazırlanan tarife tablosu gereğince karara bağlanmasının uygun olacağı tespit ve değerlendirmesi esas alınarak, yeni tarifenin kabulüne oy çokluğuyla karar verildiği, uyuşmazlık konusu olayda dava konusu işlemin, Tekirdağ ilindeki M plakalı ticari araçların ulaşım hizmeti ücretlerinin düzenlenmesi ve genel yolcu ücret tarifesi belirlenmesine ilişkin olduğu, konunun Tekirdağ ili ve ilçeleri ile ulaşım ağı özelinde değerlendirildiğinde, Tekirdağ ilinin geneline yayılan pek çok ilçe belediyesinde başlayıp pek çok farklı ilçe belediyesinde sona eren kapsamlı ve bütüncül şekilde toplu taşıma hizmetine ilişkin olduğu, tarifenin sadece ilçeden Büyükşehire değil, ilçeler arası ve ilçe içindeki ücretleri de kapsadığı, nitekim dava konusu tarife ile ilçe içindeki indi-bindi ücret tarifesinin de düzenlendiği, indi-bindi ücretine ilişkin tarifenin ilçe içinde başlayıp ilçe içinde bittiği, dolayısıyla anılan kararın ilçe belediyelerini ilgilendirdiği ve belediyelerin yetki alanı içerisindeki ulaşım konuları ile ilgili olduğundan ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin işlemin tesisi aşamasında toplantıya katılmasının gerektiği, ilçe belediyelerinin toplantıya davet ve katılımının sağlanmasının hukuka uygun olduğu kurulun usulüne uygun olarak teşekkül ettirildiği, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17/1(j) maddesi hükmüne uygun olarak toplanan UKOME Genel Kurulu tarafından alınan dava konusu işlemde şekil yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı, girdi maliyetlerindeki ve akaryakıt fiyatlarındaki hızlı artış, ulaşım maliyetleri, hizmetin devamlılığı ve kamu yararı ile gelir dengesi dikkate alındığında Toplu Taşıma ve Planlama Şube Müdürlüğü Raporunda konuya ilişkin olarak toplu taşıma hizmeti verilen hatlarda yolcu taşıma ücret tarifeleri ile ilgili hazırlanan tarife tablosu esas alınarak,hazırlanan tarifenin kabulüne oy çokluğuyla karar verilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu, somut olay dahilinde oy hakkına sahip bulunmayan ilçe belediye temsilcileri dahil edilip bunlara oy hakkı tanınmak suretiyle toplantı usul ve esaslarına mugayir biçimde tesis edildiği, ... tarih ve ... no.lu Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararı ile Tekirdağ ili genelindeki toplu taşımaya zaten %25-%43 oranlarında zam yapıldığı, bu zam sonrasında ilgili tarifelere tekrardan zam yapılmasının kamu yararına aykırılık arz ettiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu kararla belirlenen indi bindi ücret tarifesi ( tam ücret 6,25TL, ve indirimli ücret 3,50TL) ilçe belediyelerini ilgilendiren ve o ilçede yaşayan vatandaşları ilgilendiren gündem olması sebebiyle oylamaya dahil edildiği, İlçe belediyelerinin, sınırları dahilinde yaşayan vatandaşları ilgilendiren bir hususta yapılan bir düzenlemede oy kullanma hakkına sahip bulundukları, Tekirdağ ili genelinde faaliyet gösteren M plakalı ticari araçların yolcu ücret tarifelerinin düzenlenmesine ilişkin somut olayda da anılan belediyelere oy hakkı tanınmasının doğal olduğu, son zamanlarda akaryakıt fiyatlarına gelen zamlar karşısında ilgili tarifede artış yapılmasının zorunlu hale geldiği, bu artışın gelir sağlama hedefi ve kamusal hizmetlerin devamlılığını sağlama zorunluluğu ile de uyumlu olduğu, davacı idarenin iddialarının mesnetsiz olduğu, bir çalışma raporuna istinaden tesis edilen dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı idare tarafından, Şoförler ve Otomobilciler Esnaf odası başkanlıklarının, şehir içi, ilçeler arası, mahalleden ilçeye yolcu taşımacılığı yapan "M" plakalı ticari araçların akaryakıt, araç bakım ve diğer girdilerin artması sebebiyle il genelinde yolcu ücret tarifelerinin yeniden düzenlenmesi, indirimli ücret tarifesinin %70, tam ücret tarifesinin %50 oranında artış yapılması talebinin görüşülmesi neticesinde, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından ... tarih ve ... no.lu kararıyla, Tekirdağ ili genelinde faaliyet gösteren "M" plakalı ticari araçların yolcu ücret tarifelerinin yeniden düzenlenerek indirimli ücret tarifesine %40, tam ücret tarifesine ise %50 oranında zam yapılmasına karar verilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında; "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Kanun'un 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.
(Olay tarihide yürürlükte bulunduğu haliyle) 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin ulaşım koordinasyon merkezlerinin görev ve yetkilerine düzenleyen 18. maddesinin 1. fıkrasında; "UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; (...) ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla görevli ve yetkilidir." düzenlemesi yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu olayda; 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin ulaşım koordinasyon merkezlerinin görev ve yetkilerine düzenleyen 18. maddesinin 1. fıkrasın (ç) bendine dayanılarak söz konusu yolcu ücret tarifelerine zam yapılmasının Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Kurulu (UKOME ) kararıyla tesis edildiği, ancak bilet ücret ve tarifelerinin belirlemesi noktasında UKOME'nin herhangi bir yetkisinin olmadığı iddiasıyla Yönetmeliğin ilgili kısmının Dairemizde dava konusu edildiği, Dairemizin 17/06/2021 tarih ve E:2019/4432, K:2021/3228 sayılı kararla davanın reddine karar verildiği, temyiz başvurusu üzerine ise Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 28/03/2022 tarih ve E:2021/3536, K:2022/1013 sayılı kararıyla yönetmeliğin " bilet ücret ve tarifelerini " kısmı yönünden kararın bozulduğu ve karar düzeltme isteminin de reddine karar verilmesi üzerine Dairemizin 23/06/2025 tarih ve E:2023/5615, K:2025/6030 sayılı kararıyla 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendindeki, "bilet ücret ve tarifelerini" ibaresinin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Bu durumda, yukarıda aktarılan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun ve Dairemizin kararında, UKOME'nin yetkilerinin sayma usulü ile belirlendiği 5216 sayılı Kanun'un 9. maddesi incelendiğinde, UKOME'ye, kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi bilet ücret ve tarifelerinin belirlenmesi hususunda herhangi bir yetki verilmediği, 5216 sayılı Kanun'un 8. ve 9. maddesine dayanılarak yürürlüğe konulan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde ise; dayanak Kanun hükmüne aykırı ve onu genişletecek biçimde, kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi bilet ücret ve tarifelerinin belirlenmesi yetkisinin UKOME'ye ait olduğunun kurala bağlandığı, ancak dayanağı Kanun hükmünü aşarak ve Kanun ile belirlenen yetkileri genişleterek, bilet ücret ve tarifelerinin belirlenmesi hususunda UKOME'nin yetkili kılındığı düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı görülmektedir.
Gelinen aşamada, 5216 sayılı Kanun'un 9. maddesinde, UKOME'ye, kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi bilet ücret ve tarifelerinin belirlenmesi hususunda herhangi bir yetki verilmediğinden, bilet ücret ve yetkilerini belirleme yetkisi bulunmayan UKOME tarafından tesis edilen dava konusu işlemde yetki unsusuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak 02/07/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.