T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/5656
Karar No : 2025/3153
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI): ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... plakalı taksinin sürücüsü olan davacının, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı uyarınca belirlenen, Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 150. maddesi uyarınca iki kez yolcu seçme yaptığının tespit edildiğinden bahisle toplu taşıma aracı kullanım belgesinin, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğü sistemi üzerinden 30.09.2021 tarihinde iptal edilmesine dair işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davacı hakkında tesis edilen toplu taşıma aracı kullanım belgesinin iptali işleminin dosyada yer almadığı görüldüğünden, dava konusu işlemin istenmesi ve hangi idari makamca tesis edildiğinin belirlenmesi amacıyla, Mahkemece yapılan 09.09.2022 tarihli Ara Kararına cevaben davalı idarece gönderilen 25.10.2022 havale tarihli cevabi yazıda; işlemin ilgili UKOME kararları ile hayata geçen online sistem üzerinden tanzim olunan bir işlem olduğu ve söz konusu sistemde herhangi bir fiziki evrakın tutulmadığı, dava konusu işleme dair fiziki bir kayıt tutulmadığı, idari işlemin ilgilisine SMS yoluyla bildirildiği hususlarının belirtildiği, bu durumda, belediye sınırı içinde belediyenin toplu taşıma ile yolcu ve yük taşımacılığı esaslarını belirleme ve düzenleme yetkisi dahilinde emir ve yasak ile idari yaptırımın belirlemesi şeklindeki UKOME kararında yetki ve amaç yönünden hukuka aykırılık bulunmamakla beraber, yasak fiile uygulanacak yaptırımın genel olarak UKOME tarafından belirlemesi sonrasında, yasak fiilin tespiti üzerine, belediye encümeni tarafından idari yaptırım kararı verilmesinin gerektiği, idari bir organ tarafından işlem tesis edilmeksizin online sistem üzerinden encümenin yetkileri kullanılarak doğrudan yaptırım kararı verilemeyeceği açık olduğundan, davacı hakkında tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, UKOME'ce şartları belirlenerek verilen belgenin yine idarece geri alındığı, dava konusu işlemin tesisi için UKOME kararı ya da belediye encümeni kararı alınmasına gerek bulunmadığı, 1608 sayılı Kanun ve Kabahatler Kanunu'nun genel kanun niteliğinde olduğu, uyuşmazlığa uygulanamayacağı, özel kanun niteliğindeki 5216 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak yetkili birimlerce dava konusu işlemin tesis edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Dava; ... plakalı taksinin sürücüsü olan davacının, ... tarih ve...... sayılı UKOME kararı uyarınca belirlenen, Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 150. maddesi uyarınca iki kez yolcu seçme yaptığının tespit edildiğinden bahisle toplu taşıma aracı kullanım belgesinin, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğü sistemi üzerinden 30.09.2021 tarihinde iptal edilmesine dair işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında; "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Kanun'un 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde; “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,(…) ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle (…) d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,(...) görevli ve yetkilidir." kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde; “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”; “Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise; “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare Hukukunun temel prensiplerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca; kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça, bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul kurallarının aynı işlemin geri alınması, kaldırılması ve düzeltilmesi işlemlerinde de aynen uygulanmasının zorunludur. İşlemin sadece tesis eden makam tarafından ortadan kaldırılması yeterli olmayıp, aynı zamanda idari işlemin yapılış usullerine de uygun olarak (usulde paralellik) işlem tesis edilmesi gerektiği açıktır.
Yukarıda belirtilen belediye mevzuatının birlikte değerlendirilmesinden; toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil ve şartlarının belirlenmesi, toplu taşıma araçlarının kullanım izin belgeleri ile çalışma ruhsatlarının verilmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmaktadır. Büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde oluşturulan ulaşım koordinasyon biriminin, daire başkanlığının, müdürlüğün, belediye encümenin ya da toplu ulaşım denetim komisyonunun bu konuda işlem tesis etme yetkisi bulunmamaktadır.
Bu durumda, toplu taşıma aracı kullanım belgesinin verilmesi ya da iptal edilmesi konusunda karar verme yetkisi Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğundan, söz konusu belgenin süresiz iptal edilmesine ilişkin kararın, yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca UKOME Genel Kurulunca tesis edilmesi gerekmekte olup, bu konuda yetkisi bulunmayan Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğünce tesis edilen dava konusu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının neticesi itibarıyla hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1. Temyiz isteminin reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak, 24/03/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY :
(X) - Dava,... plakalı taksinin sürücüsü olan davacının,...tarih ve... sayılı UKOME kararı uyarınca belirlenen, Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 150. maddesi uyarınca iki kez yolcu seçme yaptığının tespit edildiğinden bahisle toplu taşıma aracı kullanım belgesinin, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğü sistemi üzerinden 30.09.2021 tarihinde iptal edilmesine dair işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
Her ne kadar, temyize konu kararda; uyuşmazlıkta, davacı hakkında tesis edilen Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesinin iptali işleminin dosyada yer almadığı görüldüğünden, dava konusu işlemin istenmesi ve söz konusu işlemin hangi idari makamca tesis edildiğinin belirlenmesi amacıyla, Mahkemelerince tesis edilen 09.09.2022 tarihli ara kararına cevaben davalı idarece gönderilen 25.10.2022 havale tarihli cevabi yazıda; işlemin ilgili UKOME kararları ile hayata geçen online sistem üzerinden tanzim olunan bir işlem olduğu ve söz konusu sistemde herhangi bir fiziki evrakın tutulmadığı, dava konusu işleme dair fiziki bir kayıt tutulmadığı, idari işlemin ilgilisine SMS yoluyla bildirildiği hususlarının belirtildiği, bu durumda, belediye sınırı içinde belediyenin toplu taşıma ile yolcu ve yük taşımacılığı esaslarını belirleme ve düzenleme yetkisi dahilinde emir ve yasak ile idari yaptırımın belirlemesi şeklindeki UKOME kararında yetki ve amaç yönünden hukuka aykırılık bulunmamakla beraber, yasak fiile uygulanacak yaptırımın genel olarak UKOME tarafından belirlemesi sonrasında, yasak fiilin tespiti üzerine, Belediye Encümeni tarafından idari yaptırım kararı verilmesinin gerektiği, idari bir organ tarafından işlem tesis edilmeksizin online sistem üzerinden Encümenin yetkileri kullanılarak doğrudan yaptırım kararı verilemeyeceği açık olduğundan, davacı hakkında tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de;
Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü'nün UKOME'nin verdiği kararlar doğrultusunda uygulamaya yönelik olarak dava konusu işlemi tesis ettiği, UKOME'nin yapısı, oluşumu, toplanma ve karar alma usulü dikkate alındığında, her bir UKOME kararının uygulanmasına yönelik işlemin de yine UKOME tarafından yapılmasının zaman ve emek israfına yol açacağı gibi, davalı belediyenin toplu ulaşım hizmetlerini yürütmekle görevli ve yetkili müdürlüğünce; UKOME kararları çerçevesinde, ilgililerden iletilen başvuruların incelenmesi, toplu taşıma aracı kullanım belgesi gibi belgelerin düzenlenip geri alınmasında, ilgili mevzuat açısından bir engel bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, yukarıda belirttiğim gerekçeyle temyize konu istinaf kararının bozulması ve uyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesi gerektiği görüşüyle, Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.