T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/5878
Karar No : 2025/3374
DAVACI : ...
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Başkanlığı
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
Av. ..., Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı tarafından resmi internet sitesi üzerinden 01/08/2023 tarihinde ilan edilen "Doçentlik Başvurularında Kullanılan Bilim/Sanat Alanı ve Anahtar Kelime Güncellemeleri Hakkında Duyuru” içerisinde atıfta bulunulan Yükseköğretim Genel Kurulu'nun ... tarihli ... sayılı oturumunda alınan ... sayılı kararda yer alan "Bilim Alanları ve Anahtar Kelimeler Listesi"nin, "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlenmesine ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Davacı tarafından, "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin seçkin üniversitelerde ve literatürde “Siyaset Bilimi” veya “Uluslararası İlişkiler” bilim alanı altında incelendiği, dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMASI :
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın Savunmasının Özeti : Usule ilişkin olarak, davacının davayı açmakta hukuki menfaatinin bulunmadığı, davanın süresinde açılmadığı, esasa ilişkin olarak ise, dava konusu düzenlemenin üst hukuk normlarına ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı'nın Savunmasının Özeti : Dava konusu düzenleme önceside doçentlik bilim alanları ve anahtar kelime listesinde "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlendiği, davacının 2023 Ekim döneminde “Bölgesel Çalışmalar” bilim alanı “Bölgesel Gelişme Küreselleşme” ve “Bölgesel İktisat” anahtar kelimelerinden yaptığı Doçentlik başvurusu sonucu doçentlik unvanı aldığı, davacının bilim alanı ve anahtar kelimeleri eserleri ile uyumlu seçtiği dönemde doçent unvanını sorunsuz aldığı, davayı açmakta menfatinin bulunmadığı, "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası
İktisat" bilim alanı altında düzenlenmesinin hatalı olmadığı, yıllar içinde bu anahtar kelime ve bilim alanından başvuran pek çok adayın doçent unvanını aldığı, dava konusu düzenlemenin üst hukuk normlarına ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı tarafından belirlenerek resmi internet sitesi üzerinden 01/08/2023 tarihinde ilan edilen "Doçentlik Başvurularında Kullanılan Bilim/Sanat Alanı ve Anahtar Kelime Güncellemeleri Hakkında Duyuru” içerisinde atıfta bulunulan Yükseköğretim Genel Kurulu'nun ... tarihli ... sayılı oturumunda alınan ... sayılı kararda yer alan "Bilim Alanları ve Anahtar Kelimeler Listesi"nin, "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlenmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
2547 sayılı Kanun'un "Doçentlik ve atama" başlıklı 24. maddesinde; "a) Doçentlik başvuruları, Üniversitelerarası Kurulca belirlenen takvime göre yılda en az iki kez yapılır. Doçentlik başvuruları için aşağıdaki şartlar aranır: (1) Bir lisans diploması aldıktan sonra, doktora ile tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanını veya Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen belli sanat dallarının birinde yeterlik kazanmış olmak. (2) Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî bir yabancı dil sınavından en az elli beş puan veya uluslararası geçerliliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen bir yabancı dil sınavından buna denk bir puan almış olmak; doçentlik bilim alanının belli bir yabancı dille ilgili olması halinde ise bu sınavı başka bir yabancı dilde vermek. (3) Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar yapmak. b) Üniversitelerarası Kurul, adayın başvurduğu bilim veya sanat dalından beş kişilik bir jüri ve bu jüri için iki yedek üye tespit eder. ... Doçentlik sınav jürisinde yer alan asıl ve yedek üyeler, adayın yayın ve çalışmalarını değerlendirerek hazırladıkları ayrıntılı ve gerekçeli kişisel raporlarını Üniversitelerarası Kurula gönderirler. ... c) Üniversitelerarası Kurulca yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verilir. ç) Doçentlik başvurularında adayların yayın ve çalışmalarına ilişkin esas ve usuller Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. d) Yükseköğretim kurumları, doçent kadrosuna atama için, doçentlik unvanına sahip olmanın yanında Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim veya sanat disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler. ... e) Doçentlik unvanına sahip olanlar yükseköğretim kurumları tarafından ilan edilen doçent kadrolarına başvurur. ..." hükümlerine yer verilmiştir.
15/04/2018 tarihli ve 30392 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Doçentlik Yönetmeliğinin 3. maddesinde; "Doçentlik değerlendirmesi, Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen bilim/sanat alanlarında adayın akademik yayın ve çalışmalarının incelenmesi çerçevesinde yapılır. Bilim/sanat alanlarındaki güncellemeler izleyen dönemde, doçentlik kriterlerindeki güncellemeler ise kabul edildikleri tarihten sonraki ikinci doçentlik başvuru döneminde uygulanır." hükmüne, 6/10. maddesinde ise '' Bilimsel/sanatsal yayın ve akademik çalışmalarının değerlendirilmesi sonucunda başarılı olan adaya, Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu kararı ile ilgili bilim/sanat alanında “Doçentlik Unvanı” verilir ve “Doçentlik Belgesi” düzenlenir. '' hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın İncelenmesinden, davacının Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı tarafından belirlenerek resmi internet sitesi üzerinden 01/08/2023 tarihinde ilan edilen "Doçentlik Başvurularında Kullanılan Bilim/Sanat Alanı ve Anahtar Kelime Güncellemeleri Hakkında Duyuru” içerisinde atıfta bulunulan Yükseköğretim Genel Kurulu'nun ... tarihli ... sayılı oturumunda alınan ... sayılı kararda yer alan "Bilim Alanları ve Anahtar Kelimeler Listesi"nin, "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlenmesinin hatalı olduğu öne sürülerek bu davanın açıldığı, davalı idare tarafından , söz konusu “Uluslararası Politik İktisat” anahtar kelimesi, 15/06/2023 tarihli karar öncesinde de Uluslarası İktisat” başlığı altında düzenlendiği , birçok alana ilişkin anahtar kelimeler, ilgili temel alan üst başlığı ve altında bilim alanı dikkate alınarak belirlendiğini, belirlenen anahtar kelimelerin, ilgili temel alana ve bilim alanına olan yakınlığı, aralarındaki ilişkinin sıkılığı, kolaylık-zorluk dereceleri ve alanlara ilişkin belirlenen şartların parallelliği gibi unsurlar dikkate alınarak kategorik hale getirildiği, Uluslarası Politik İktisat; Devletler, piyasalar ve toplumlar arasındaki ilişkileri ekonomik faktörleri ön plana alarak açıklamaya çalışan sosyal bilim dalı olup Uluslarası İktisat ise, Ülkeler arasındaki iktisadi ilişkilerin tüm yönlerini inceleyen iktisadın bir alt dalı olduğu, davacının 2023 Ekim Döneminde Doçent olması nedeniyle bu davayı açmaya menfaatinin olmadığı belirtilmektedir.
Bu durumda, davalı idarelerin her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlemeler yaptığı dikkate alındığında, Uluslararası iktisadın politik yönlerini inceleyen alanın, Uluslararası İktisat Başlığı altında yer almasında hukuka ya da bilime aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 09/04/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'in geldiği ve davalı Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı vekili Av. ... ile davalı Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı vekilleri Av. ..., Av. ..., Av. ..., Av. ...'un geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
Dava, Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı tarafından belirlenerek resmi internet sitesi üzerinden 01/08/2023 tarihinde ilan edilen "Doçentlik Başvurularında Kullanılan Bilim/Sanat Alanı ve Anahtar Kelime Güncellemeleri Hakkında Duyuru” içerisinde atıfta bulunulan Yükseköğretim Genel Kurulu'nun ... tarihli ... sayılı oturumunda alınan ... sayılı kararda yer alan "Bilim Alanları ve Anahtar Kelimeler Listesi"nin, "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlenmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule yönelik iddiaları kabul edilmeyerek işin esası incelendi:
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
2547 sayılı Kanun'un "Doçentlik ve atama" başlıklı 24. maddesinde; a) Doçentlik başvuruları, Üniversitelerarası Kurulca belirlenen takvime göre yılda en az iki kez yapılır. Doçentlik başvuruları için aşağıdaki şartlar aranır: (1) Bir lisans diploması aldıktan sonra, doktora ile tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanını veya Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen belli sanat dallarının birinde yeterlik kazanmış olmak. (2) Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî bir yabancı dil sınavından en az elli beş puan veya uluslararası geçerliliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen bir yabancı dil sınavından buna denk bir puan almış olmak; doçentlik bilim alanının belli bir yabancı dille ilgili olması halinde ise bu sınavı başka bir yabancı dilde vermek.(3) Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar yapmak. b) Üniversitelerarası Kurul, adayın başvurduğu bilim veya sanat dalından beş kişilik bir jüri ve bu jüri için iki yedek üye tespit eder. İlgili bilim veya sanat dalında yeterli öğretim üyesinin bulunmaması halinde, jüri üç üye ile teşkil edilebilir.
Doçentlik sınav jürisinde yer alan asıl ve yedek üyeler, adayın yayın ve çalışmalarını değerlendirerek hazırladıkları ayrıntılı ve gerekçeli kişisel raporlarını Üniversitelerarası Kurula gönderirler. Asıl üyelerin hukuken geçerli bir mazerete dayalı olarak raporunu verememesi halinde, yedek üyelerin raporları, sırasına göre değerlendirmeye esas alınır. (Değişik cümle: 15/4/2020-7243/2 md.) Jüri üyelikleri, jüri, değerlendirmeye esas alınan raporlar ve başvuru sonucu ilgililere elektronik ortamda erişime açılır ve bu bilgiler, erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün ilgililere tebliğ edilmiş sayılır. c) Üniversitelerarası Kurulca yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verilir. ç) Doçentlik başvurularında adayların yayın ve çalışmalarına ilişkin esas ve usuller Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. d) Yükseköğretim kurumları, doçent kadrosuna atama için, doçentlik unvanına sahip olmanın yanında Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim veya sanat disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler. Yükseköğretim kurumlarının belirlediği ek koşullar arasında sözlü sınavın yer alması halinde bu sınav Üniversitelerarası Kurul tarafından oluşturulacak jürilerce yapılır. e) Doçentlik unvanına sahip olanlar yükseköğretim kurumları tarafından ilan edilen doçent kadrolarına başvurur. Doçent kadrosuna başvuran adayların durumlarını incelemek üzere rektör tarafından, varsa biri ilgili birim yöneticisi, en az biri de o üniversite dışından olmak üzere üç profesör tespit edilir. Bu profesörler her aday için ayrı ayrı olmak üzere birer rapor yazarlar ve kadroya atanacak birden fazla aday varsa tercihlerini bildirirler. Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun bu raporları göz önünde tutarak alacağı karar üzerine, rektör atamayı yapar." hükümlerine yer verilmiştir.
15/04/2018 tarih ve 30392 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Doçentlik Yönetmeliği'nin 3. maddesinde;"Doçentlik değerlendirmesi, Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen bilim/sanat alanlarında adayın akademik yayın ve çalışmalarının incelenmesi çerçevesinde yapılır. Bilim/sanat alanlarındaki güncellemeler izleyen dönemde, doçentlik kriterlerindeki güncellemeler ise kabul edildikleri tarihten sonraki ikinci doçentlik başvuru döneminde uygulanır." hükmüne; "Başvuru zamanı, şartları ve usulleri başlıklı" 4. maddesinde "c) Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek asgari sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar yapmak" düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Doçent unvanını alabilmek için, başvurucunun doktora yapmış veya tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanı almış olması, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî bir yabancı dil sınavından en az elli beş puan veya uluslararası geçerliliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen bir yabancı dil sınavından buna denk bir puan almış olması ve Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek asgari sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar yapmış olması gerekmektedir.
Doçent adayları, doçentlik başvurusu sırasında öncelikle başvuru yapacakları temel alanı ardından bilim alanını ve son olarak da bu bilim alanı altında düzenlenen anahtar kelimeyi seçerek doçentlik başvuru sürecini tamamlamaktadır.
Davalı idarelerin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve 15/04/2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Doçentlik Yönetmeliği gereği Doçentlik bilim alanları ve anahtar kelimelerini belirleme yetkisine haiz oldukları tartışmasızdır. Ancak bu yetki kullanılırken kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesi gerekmektedir.
Hukukumuzda, takdir yetkisi, temel amacı faaliyetlerinde kamu yararını gerçekleştirmek olan idarenin belli bir konuda karar alıp almama yahut karar alma hususunda birden fazla seçenek arasında seçim yapma serbestisine sahip olması şeklinde tanımlanmaktadır. Düzenleyici işlemlerde idareye düzenleme yapma yetkisi veren üst normlarda düzenlemenin içeriği itibarıyla belli bir sınır çizilmemesi durumunda, idarenin takdir yetkisi söz konusu olmaktadır.
Anayasa Mahkemesi, kanun koyucunun düzenleme yapma konusunda takdir yetkisine sahip olduğu hallerde, yürürlüğe konulan kanunların Anayasa'ya uygunluk denetimi kapsamında verdiği kararlarda, kanun koyucunun kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerektiğini vurgulamaktadır (AYM, E:2015/109, K:2016/28, 7/4/2016).
Kanun koyucunun sahip olduğu takdir yetkisinin denetiminde Anayasa Mahkemesince de benimsenen bu görüşün, takdir yetkisi kapsamında türev (ikincil) nitelikte düzenleme yapan idarenin tesis ettiği düzenleyici işlemlerin yargısal denetiminde de kullanılacak ölçülü olarak dikkate alınması mümkündür. Bu çerçevede, kendisine düzenleme yapma yetkisi tanınan idarece, düzenlemenin içeriğini belirleme konusundaki takdir yetkisinin Anayasa ve diğer üst normların çizdiği sınırlar içerisinde adalet, kamu hizmeti ve kamu yararı ölçütleri gözetilerek kullanılması gerekmektedir.
Dolayısıyla, takdir yetkisi kullanılarak ihdas edilen düzenleyici işlemlerin yargısal denetiminde, başta normlar hiyerarşisi olmak üzere yukarıda temas edilen ölçütlere göre düzenlemenin denetlenmesi gerektiği, takdir yetkisinin sınırsız olmadığı İdare Hukukunun bilinen ilkelerindendir.
Bu bağlamda; davalı idarelerin takdir yetkisini hukuka uygun kullanıp kullanmadığının incelenmesi gerekmektedir.
Davalı idareler tarafından savunma dilekçelerinde; Yükseköğretim Genel Kurulu'nun ... tarihli ... sayılı oturumunda alınan ... sayılı kararı öncesi de doçentlik bilim alanları anahtar kelime listesinde "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlendiği, Uluslararası Politik İktisatın; devletler, piyasalar ve toplumlar arasındaki ilişkileri ekonomik faktörleri ön plana alarak açıklamaya çalışan sosyal bilim dalı olduğu, Uluslarası İktisatın ise; ülkeler arasındaki iktisadi ilişkilerin tüm yönlerini inceleyen iktisadın bir alt dalı olduğu, bu kapsamda iktisadın politik yönlerini inceleyen alanın Uluslararası İktisat başlığı altında yer alması gerektiği, "Uluslararası İktisat" bilim alanı "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinden doçentlik başvurusu yapan pek çok adayın doçent unvanını aldığı belirtilmiştir.
Bu durumda, davalı idarelerin dava konusu düzenlemenin akademik gerekçelerini ortaya koydukları, dava konusu düzenleme öncesinde de "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinin "Uluslararası İktisat" bilim alanı altında düzenlendiği ve "Uluslararası İktisat" bilim alanı "Uluslararası Politik İktisat" anahtar kelimesinden doçentlik başvurusu yapan pek çok adayın doçent unvanını aldığı, hususları birlikte değerlendirildiğinde yapılan dava konusu düzenlemede kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.