T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/1476
Karar No : 2025/6423
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... Organik Tarım ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Edirne ili, Meriç ilçesi, ... Köyü ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... numaralı bölmelerde 249 hektar sahada Özel Ağaçlarıdırma yapmak üzere verilen olurun iptaline ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğünün... tarih, ... sayılı kararının (Orman Genel Müdürlüğü, İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü, Edirne Orman İşletme Müdürlüğü tarafından ... tarih, ... sayılı işlem ile bildirilen) iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Edirne ili, Meriç ilçesi, ... köyü ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... numaralı bölmelerde 249 hektar sahada özel ağaçlandırma işi ile ilgili 2020/Nisan ayında 3 firmanın başvuru yaptığı, başvuruların reddedildiği, 2020/Eylül ayında, davacının da aralarında yer aldığı 4 firmanın başvuru yaptığı, arada geçen sürede mevcut şartlar ve izinler ve arazi ile ilgili yetkilerde herhangi bir değişiklik olmadığı halde, işin davacı firmaya verilmesinin mantıklı bir izahının olmadığı, kaldı ki Ağaçlandırma Yönetmeliği'nin 11/4/a bendi uyarınca özel ağaçlandırma işinin ilk müracaatçı adına verilmesi gerektiği, davalı idare tarafından söz konusu hususun tespitinden sonra diğer başvurucuların hakları açısından verilen olurun iptalinin yerinde olduğu, dolayısıyla dava konusu sahada özel ağaçlandırma yapmak üzere verilen olurun iptaline ilişkin tesis olunan işlem ve bu kararın bildirimine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dosyada mevcut hukuki mütalaa ve kararda yer alan karşı oy gerekçesinde ayrıntısıyla açıklandığı üzere hukuka uygun olan işlemin 315 gün (10 ay) sonra geri alındığı, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22.12.1973 tarih ve E.1968/8, K.1973/14 sayılı ilke kararına göre bir idari işlemin her daim geri alınabilmesi için işlemin yoklukla malul olması, ilgilinin gerçek dışı beyanı veya hilesi veya idarenin açık hataya düşmesi gerektiği, bunların hiçbirisinin şirketleri için söz konusu olmadığı, Devlet ormanlarında özel ağaçlandırma ve özel imar/ihya müracaatlarının her yıl Nisan ve Eylül aylarında yapıldığı, davaya konu yerle ilgili yapılan müracaatlardan üçünün Nisan döneminde, şirketlerinin müracaatının ise Eylül döneminde olduğu, bu itibarla iptale konu olan müracaatların hepsinin aynı dönemde olmadığı, Eylül döneminin ilk müracaatçısının da şirketleri olduğu için yetkinin kendilerine verildiği, verilen özel ağaçlandırma izninin 10/10/2022 tarihli işlemle yazıdaki ifadesiyle iptal edilmesinin orman mevzuatı çerçevesinde de hukuka aykırı olduğu, bu mevzuatta belirtilen izin iptali ve geri alma koşullarının da gerçekleşmediği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idareler tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Edirne Orman İşletme Müdürlüğü, Uzunköprü Orman İşletme Şefliği ... ve ... nolu bölmelerde yapılan inceleme sonrası idare tarafından düzenlenen 08/06/2018 tarihli arazi inceleme raporunda saha incelemesinde çevrede hızlı gelişen doğal ibreli veya yapraklı türlere de rastlanılmadığı, endüstriyel ağaçlandırmada istenilen yıllık odun ham maddesi artımının bu sahada gerçekleştirilemeyeceğinin muhakkak olduğu kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
Davacı tarafından 08/10/2020 tarihinde Edirne ili, Meriç ilçesi, ... köyündeki Edirne Orman İşletme Müdürlüğü Meriç Orman İşletme Şefliği, ..., ..., ..., ..., ... nolu bölmelerdeki 249.00 hektar sahada özel ağaçlandırma yapmak için başvuruda bulunmuş, davacıya 30/11/2021 tarihli Olur ile Edirne ili, Meriç ilçesi, ... köyü ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... numaralı bölmelerde 249 hektar sahada Özel Ağaçlarıdırma yapmak üzere 49 yıl süreli izin verilmiştir ve 18/01/2022 tarihinde saha teslim edilmiştir.
Ancak gelen şikayet üzerine, kurum müfettişlerince yapılan inceleme sonucunda hazırlanan ... tarih ve... sayılı İnceleme Raporunda özetle; "Edirne İli ... İlçesi ... Köyünde 2020 yılı Nisan ayında ... Tarım Ürünleri, ... Bilişim ve Dostaş Orman Ürünleri firmaları olmak üzere 3 adet, Eylül ayında ise..., ... ..., ... Elektrik ve ... Organik Tarım Firması olmak üzere 4 adet başvurunun yapılmış olduğu, Nisan ayındaki 3 adet başvurudan, ... Tarım ve Sorukalesi Bilişim firmalarına ait başvuruların ..., ..., ..., ... ve ... no.lu bölmelere, ... Orman Ürünleri firmasına ait başvurunun ise ..., ... ve ... no.lu bölmelere yapılmış olduğu, ... Tarım ve Sorukalesi Bilişim firmalarına ait başvuruların Genel Müdürlükçe projesi tanzim edilmiş olup tesis programına alınmış sahalar arasında yer aldığından özel ağaçlandırma için uygun olmadığı, ... Orman Ürünleri firmasına ait başvurunun ise; söz konusu talep alanı için önceden sahanın tamamını kapsayacak şekilde farklı bir başvuru bulunduğundan değerlendirme dışı bırakılması nedeniyle söz konusu bu 3 müracaatın da olumsuz olarak değerlendirilmiş olduğunun anlaşıldığı, Eylül ayındaki 4 adet müracaattan ... Studentz firmasına ait başvuru ile ... Organik Tarım Firması'na ait başvurunun da yine aynı bölmeler olan ..., ..., ..., ... ve ... no.lu bölmelere yapılmış olduğu, ... Studentz firmasına ait başvurunun; sahanın teknik olarak hızlı gelişen türlerle özel ağaçlandırmaya uygun olmadığı gerekçesiyle olumsuz değerlendirilmiş olduğu, ... Organik Tarım Firması'na ait başvuruya ise; sahaların özel ağaçlandırmaya uygun olduğu şeklinde görüş verildiği, 2020 yılı Nisan ayında ... Köyünde özel ağaçlandırma yapmak için başvuruda bulunan 3 müracaatçının taleplerinin iptal gerekçeleri değişmediği ve ortadan kalkmadığı halde aynı sahalar için eylül ayında talepte bulunan ... firmasına uygun görüş verilmesinin nisan ayında başvuruda bulunan diğer müracaatçıların mağduriyetine sebep olduğu, ilk 3 müracaatçıya söz konusu sahaların idare tarafından ağaçlandırılacağı için izin verilmediği, söz konusu bu sahaların 2021 ve sonraki yıllarda da ağaçlandırılmasının mümkün olduğu, söz konusu sahaların ağaçlandırılması hususunda şartlarda hiçbir değişiklik olmadığı halde daha sonra aynı yere müracaat eden ... firmasına izin verilmesinin kabul edilebilir ve anlaşılabilir bir durum olmadığı, ilk 3 müracaatçıya bu sahaların Genel Müdürlükçe projesi tanzim edilen ve 2020 tesis programına alınmış sahalar arasında yer almasından dolayı izin verilmemiş olduğu, oysa söz konusu bu bölmelerin 2020 yılı yersel dağılımında yer almadığı, söz konusu sahalar ağaçlandırma programında olmadığı halde sanki programdaymış gibi değerlendirilerek başvuru sahiplerine olumsuz görüş verildiği, 5 ay sonra başvuruda bulunan başka bir firmaya bu yerle ilgili izin verilmesinin hiçbir haklı gerekçesinin ve yasal dayanağının bulunmadığı, ilk 3 başvurucunun kendilerine izin verilmeyerek daha sonra kendi talep sahalarına bir başka firmaya izin verilmesi nedeniyle hukuki süreç başlatmaları halinde kurumun ve kamu otoritesinin saygınlığına zarar vermeleri gibi bir durumun söz konusu olacağı, ayrıca kamuoyunda keyfi davranıldığı şeklinde bir algı yaratacağı, bunun da kurumun imajını bozarak kamuoyunun kuruma olumsuz bakmasına sebep olacağı, tüm bu nedenlerden dolayı idarenin uygulamalarında mağduriyet yaratmama ve hukuk devleti ilkelerine uygun davranma noktasında ... firmasına verilen hak sahipliliğinin iptal edilmesinin uygun olacağı" hususlarına yer verilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve E-... sayılı Oluru ile ise Genel Müdürlük başmüfettişleri tarafından hazırlanan 02/12/2021 tarihli inceleme raporu da dikkate alınarak davacıya verilen özel ağaçlandırma izni iptal edilmiştir ve Edirne Orman İşletme Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işlemi ile davacıya bildirilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6831 sayılı Orman Kanunu'nun "Ağaçlandırma ve imar işleri" başlıklı 57. maddesinde; "Orman sahasını artırmak maksadıyla, orman sınırları içinde yangın ve çeşitli sebeplerle meydana gelmiş açıklıklarda, verimsiz, vasıfları bozulmuş ve amenajman planlarında toprak muhafaza karekteri taşımadığı halde muhafazaya ayrılmış orman alanları ile, Devlete ait olup orman yetişme muhiti şartları bakımından elverişli olan yerlerde; köy tüzelkişilikleri ve diğer gerçek ve tüzelkişiler tarafından Orman Genel Müdürlüğünce uygun görülecek planlara göre ağaçlandırma yapılabilir. Köy, kasaba ve şehirler civarında Devlete veya diğer kamu tüzelkişilerine ait arazilerle de gerekli şartlar bulunduğu ve ilgili kuruluşların talebi olduğu veya muvafakatları alındığı takdirde bu kuruluşlarca tesis edilmek ve bakılmak şartıyla orman idaresince ağaçlandırmalar yapılabilir. Bu yerler için lüzumlu fidan ile ağaçlandırma planları ve ağaçlandırma ile ilgili yardımlar bedelsiz sağlanabilir. Ağaçlandırılan sahayı orman halinde koruyup idame ettirmeyenlerden izin hakları geri alınır. İmar ihya çalışması yapılacak bozuk koru ve bozuk baltalık ormanların da bu fıkra hükümleri uygulanır. Mülkiyeti hazinede kalmak üzere bu ağaçlandırma sonucu meydana gelecek ormandan faydalanma usulü, bu Kanunda yer alan hususi ormanlara ait hükümlere göre yürütülür. Bozuk ormanlardan çıkacak her nevi orman emvali, üretim, taşıma ve diğer giderler kendilerine ait olmak üzere bu sahaları boşaltıp ağaçlandıracaklara tarife bedeli üzerinden pazar satışı olarak verilir. Uygulama usul ve esasları Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte gösterilir." hükmü, 23/10/2019 tarihli 30927 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ağaçlandırma Yönetmeliği'nin "Müracaat ve hak sahipliliğinin tespiti" başlıklı 11/4/a. maddesininde "a) Orman köyü mülki hudutları içerisinde kalmaması durumunda ilana gerek duyulmadan ilk müracaatçı adına hak sahipliği tutanağı tanzim edilir..." hükmü, "İzin ve proje iptali" başlıklı 22. maddesinde ise "(1) Devlet ormanı ve sahipli arazilerde uygulama projesinin onaylandığının ilgiliye tebliğ tarihinden itibaren en geç 30 gün içerisinde taahhütnameyi işletme müdürlüğüne teslim etmeyen gerçek ve tüzel kişilerin saha izni/kira sözleşmesi ve uygulama projesi iptal edilir.
(2) Devlet ormanlarında ve hazine arazilerinde saha tesliminden sonra, sahipli arazilerde de taahhüt senedinin işletme müdürlüğüne tesliminden sonra, 90 gün içerisinde işe başlamayan, gerçek ve tüzel kişilerin saha izni/kira sözleşmesi ve uygulama projesi iptal edilir. (3) Uygulama esnasında onaylı uygulama projesinde belirtilen teknik esaslara uygun hareket etmediği tespit edilenler, işletme müdürlüğünce uygun görülen süre sonuna kadar eksikliklerin giderilmesi hususunda yazılı olarak ikaz edilir. Bu süre 6 ayı geçemez. İkazın gereğini mücbir sebepler dışında verilen süre içinde yerine getirmeyenlerin, saha izni/kira sözleşmesi ve uygulama projesi iptal edilir. (4) Amaç dışı kullanımın tespit edildiği durumlarda idarece verilen 30 günlük süre sonunda ikazın gereğini yerine getirmeyenlerin, saha izni/kira sözleşmesi ve uygulama projesi iptal edilir. (5) Devlet ormanlarındaki özel ağaçlandırma ve özel imar-ihya sahaları için yatırılması gereken yıllık arazi kullanım bedeli her yıl ekim ayı sonuna kadar proje sahibince defaten ödenir. Yıllık arazi kullanım bedelini iki yıl üst üste yatırmayan proje sahiplerinin uygulama proje ve saha izni iptal edilir." hükmü bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacıya 30/11/2021 tarihli Olur ile Edirne ili, Meriç ilçesi, ... köyü ..., ..., ..., ...... ..., ..., ... ve ... numaralı bölmelerde 249 hektar sahada Özel Ağaçlarıdırma yapmak üzere 49 yıl süreli izin verilmiştir ve saha 18/01/2022 tarihinde teslim edilmiştir. Ancak gelen şikayet üzerine, kurum müfettişlerince yapılan inceleme sonucunda özel ağaçlandırma sahası ile ilgili olurun 10/10/2022 tarihinde iptal edildiği anlaşılmaktadır.
Dairemizin 20/03/2025 ve 29/04/2025 tarihli Ara Kararları ile davalı idareden, Edirne ili, Uzunköprü ilçesi, ... köyü'nde 2020 yılı Nisan ayında ... Tarım Ürünleri, ... Bilişim ve Dostaş Orman Ürünleri firmaları olmak üzere 3 adet, Eylül ayında ise..., ... Studentz ve ... Elektrik olmak üzere 3 adet özel ağaçlandırma izni başvurusunun hangi gerekçeler ile uygun bulunmadığı, davacının başvurusunun ise hangi gerekçeler ile uygun bulunduğuna dair işlem gerekçelerini de içeren işlem dosyalarının ve Edirne ili Uzunköprü ilçesi ... köyünde 2020 yılı Nisan ayında ... Tarım Ürünleri, ... Bilişim ve ... Orman Ürünleri firmalarınca yapılan 3 adet başvurunun ..., ..., ..., ... ve ... no.lu bölmelere yapılmış olduğu, ... Tarım ve Sorukalesi Bilişim firmalarına ait başvuruların Genel Müdürlükçe projesi tanzim edilmiş olup tesis programına alınmış sahalar arasında yer aldığından özel ağaçlandırma için uygun olmadığı ve değerlendirme dışı bırakılması nedeniyle söz konusu müracaatın da olumsuz olarak değerlendirilmiş olduğu görülmekte olup, bu nedenle dava konusu taşınmazlar üzerinde idare tarafından planlanan tesis programının neleri içerdiğine ilişkin işlem dosyalarının gönderilmesi talep edilmiştir. Gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden Edirne Orman İşletme Müdürlüğü, ... Orman İşletme Şefliği ..., ..., ..., ... ve ... nolu bölmelerin 28/12/2017 tarihinde onaylı Uzunköprü Çok Amaçlı Ağaçlandırma Uygulama Projesi yer aldığı ve söz konusu projenin uygulamaya devam edilmesine rağmen 2020/Eylül ayı müracaatı neticesinde ilgili bölmelerin davacı şirket adına özel ağaçlandırmaya konu edildiği tespit edilmiştir.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı ile, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağını her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma süresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır. Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın tüm hatalı işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmekte olup dava açma süresi içinde, hukuka aykırı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olan idarenin, dava açma süresi geçtikten sonra ancak, yok hükmündeki idari işlemleri ile ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerini, süre kaydı aranmaksızın geri alması mümkün bulunmaktadır. Bu tür işlemlerin ilgililer lehine hak doğurması mümkün bulunmadığı gibi bu nitelikleri itibariyle istikrar oluşturmaları da mümkün değildir. Zira kazanılmış hak, objektif bir hukuk kuralının kişilere uygulanmasıyla objektif ve genel hukuki durumun kişisel bir işlemle özel hukuki duruma dönüşmesidir. Bu nedenle davalı idare tarafından usulüne aykırı yapılmış olan işlemin açık hataya dayalı olarak her zaman geri alınabilmesi mümkündür.
Uyuşmazlıkta, davacının başvurusu üzerine davalı idare tarafından özel ağaçlandırma yapması için davacıya söz konusu alanın tahsis edildiği ancak daha sonra gelen şikayet üzerine yapılan inceleme sonucunda davacıya tahsis yapılmaması gerektiği halde hatalı bir şekilde tahsis yapıldığı sonucuna varılarak yaklaşık bir yıl sonra davacı tarafından yatırıma başlandığı halde tahsise dair olurun dava konusu işlemle iptal edildiği anlaşılmakta olup ihtilaf konusu olayda idari işlemin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi gibi bir durumun söz konusu olmadığı, her ne kadar davacıya yapılan tahsis işleminin Meriç Orman İşletme Şefliği ..., ..., ..., ... ve ... nolu bölmelerin 28/12/2017 tarihinde onaylı Uzunköprü Çok Amaçlı Ağaçlandırma Uygulama Projesi yer aldığı ve söz konusu projenin uygulamaya devam edilmesine rağmen 2020/Eylül ayı müracaatı neticesinde ilgili bölmelerin davacı şirket adına özel ağaçlandırmaya konu edildiği anlaşılmakta ise de; işlemin idari istikrar ilkesi uyarınca tahsisin yapıldığı tarihten itibaren dava açma süresi olan altmış günlük süre içerisinde iptal edilmesi gerekirken bu süre geçirildikten ve davacı yatırıma başladıktan sonra hata ve hilesi olmayan davacının mağdur olmasına sebep olacak şekilde iptal edilmiş olması nedeniyle dava konusu işlemin hakkaniyet ve idari istikrar ilkelerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 08/07/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.